Canada đề xuất cấm hoàn toàn quyên góp chính trị bằng tiền mã hóa, trái ngược hướng đi của Mỹ

Chính phủ Canada siết *từ tiền mã hóa* trong hoạt động gây quỹ chính trị, dù trên thực tế gần như chưa có trường hợp sử dụng. Mục tiêu chính là chặn trước các tranh cãi về tính minh bạch và nguồn gốc dòng tiền trong bối cảnh nhiều nước bắt đầu xem xét lại quy định với tài trợ chính trị bằng *từ tiền mã hóa*.

Theo tờ CBC đưa tin ngày 26 (giờ địa phương), chính phủ liên bang Canada đã trình dự luật “Luật bầu cử vững mạnh và tự do” (Bill C-25), đề xuất cấm hoàn toàn việc quyên góp chính trị bằng Bitcoin(BTC) và các *từ tiền mã hóa* khác. Không chỉ dừng ở tài sản số, dự luật còn xếp cả lệnh chuyển tiền qua bưu điện, thẻ trả trước và một số công cụ thanh toán khó truy vết vào nhóm “nguồn tiền khó theo dõi”.

Phạm vi cấm trải rộng toàn bộ hệ thống chính trị: từ chính đảng đã đăng ký, tổ chức địa phương, ứng cử viên, lãnh đạo đảng và người tham gia tranh cử nội bộ, cho đến các bên thứ ba chi tiền cho quảng cáo bầu cử. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Anh vừa yêu cầu dừng ngay các khoản tài trợ chính trị bằng *từ tiền mã hóa* với lý do lo ngại dòng vốn từ nước ngoài, cho thấy xu hướng siết chặt khá rõ ràng tại các nền dân chủ phương Tây.

Trên thực tế, Canada gần như không có tiền lệ dùng *từ tiền mã hóa* làm nguồn tài trợ chính trị. Từ năm 2019, nước này cho phép tiếp nhận quyên góp bằng tiền mã hóa dưới dạng “tài sản hiện vật”, nhưng trong các kỳ bầu cử liên bang 2021 và cuộc bầu cử dự kiến 2025, không có đảng lớn nào công khai tiếp nhận hoặc tiết lộ đã nhận loại tài trợ này.

Khung pháp lý cũ cũng được đánh giá là chặt chẽ. Với khoản quyên góp trên 200 đô la Canada, danh tính và địa chỉ của người ủng hộ phải được công khai. Những đồng *từ tiền mã hóa* tập trung vào tính riêng tư như Monero(XMR) hay Zcash(ZEC) bị loại khỏi diện được chấp nhận. Ứng cử viên hoặc đảng phái buộc phải chuyển đổi tiền mã hóa sang tiền pháp định trước khi chi tiêu, thay vì dùng trực tiếp trong các giao dịch phục vụ vận động tranh cử.

Dẫu vậy, cơ quan quản lý bầu cử của Canada vẫn xem đây là “điểm yếu tiềm tàng”. Theo báo cáo của cơ quan này năm 2022, người đứng đầu tổ chức – Tổng quản lý bầu cử – ban đầu khuyến nghị tăng cường giám sát các khoản tài trợ bằng *từ tiền mã hóa*. Sang năm 2024, quan điểm đã được điều chỉnh theo hướng mạnh tay hơn: đề xuất cấm hoàn toàn, với lập luận rằng tính “bán ẩn danh” của *từ tiền mã hóa* khiến việc xác minh danh tính nhà tài trợ, ngăn ngừa tài trợ trá hình hoặc từ nước ngoài trở nên khó khăn về mặt bản chất.

Dự luật mới đặt ra chế tài khá nghiêm khắc cho các vi phạm. Nếu nhận tài trợ bằng *từ tiền mã hóa*, tổ chức chính trị hoặc ứng cử viên phải hoàn trả, tiêu hủy hoặc bán chuyển đổi rồi nộp toàn bộ số tiền vào ngân khố trong vòng 30 ngày. Cơ chế xử phạt hành chính cho phép phạt tối thiểu gấp đôi số tiền nhận trái phép; với doanh nghiệp, mức phạt tối đa có thể lên tới 100.000 đô la Canada, nhằm gửi tín hiệu răn đe rõ ràng tới những người có ý định “thử nghiệm” kênh quyên góp này.

*bình luận* Việc nhấn mạnh nghĩa vụ nộp lại vào ngân sách nhà nước thay vì chỉ hoàn trả cho nhà tài trợ cho thấy Canada muốn dập tắt hoàn toàn động cơ “thử sai” của các thực thể chính trị với *từ tiền mã hóa*, thay vì xử lý mang tính hình thức.

Bill C-25 thực tế là “lần hai” của nỗ lực lập pháp này. Một dự luật gần như tương tự trước đó (Bill C-65) đã không kịp thông qua và tự động bị hủy do Quốc hội Canada kết thúc kỳ họp vào năm 2025. Hiện C-25 đang ở vòng xem xét đầu tiên tại Hạ viện, và nếu không gặp trở ngại lớn về chính trị, nhiều nhà quan sát dự đoán nó sẽ trở thành chuẩn mực mới cho tài trợ bầu cử tại Canada.

Trong khi đó, Hoa Kỳ đi theo hướng hoàn toàn trái ngược. Ủy ban Bầu cử Liên bang Mỹ (FEC) đã chấp thuận cho phép dùng Bitcoin(BTC) và các *từ tiền mã hóa* khác làm công cụ tài trợ cho chiến dịch tranh cử từ năm 2014, đồng thời ban hành hướng dẫn kê khai chi tiết. Nhiều ứng cử viên Quốc hội, thậm chí một số ứng viên tổng thống, đã từng hoặc đang tích cực khai thác các khoản quyên góp bằng *từ tiền mã hóa* như một cách tiếp cận nhóm cử tri trẻ am hiểu công nghệ.

*bình luận* Sự khác biệt giữa Canada và Mỹ cho thấy bức tranh toàn cầu về quản lý *từ tiền mã hóa* trong chính trị đang phân mảnh mạnh. Một bên ưu tiên loại bỏ tận gốc rủi ro minh bạch, chấp nhận hy sinh tiềm năng đổi mới; bên kia coi *từ tiền mã hóa* là công cụ hợp pháp nếu được giám sát đầy đủ.

Với Canada, chính phủ lựa chọn cách phản ứng theo hướng “phòng bệnh hơn chữa bệnh” trước những nguy cơ khó đo lường từ *từ tiền mã hóa*, thay vì chờ đến khi phát sinh bê bối tài trợ chính trị. Trong bối cảnh xu hướng điều chỉnh pháp lý về tài sản số đang ngày càng siết chặt nhưng không đồng nhất giữa các quốc gia, tranh luận quanh việc nên cấm hẳn hay cho phép có điều kiện đối với tài trợ chính trị bằng *từ tiền mã hóa* nhiều khả năng sẽ còn kéo dài, đặc biệt khi vai trò của tiền mã hóa trong kinh tế và xã hội tiếp tục gia tăng.