Ngân hàng Trung ương Nhật Bản thử nghiệm token hóa dự trữ trên blockchain, mở đường ray thanh toán công mới

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang thử nghiệm đưa *từ tiền mã hóa*, *từ blockchain* và *từ tài sản token hóa* vào hạ tầng thanh toán cốt lõi, cụ thể là cấp độ “dự trữ ngân hàng trung ương”. Theo Nikkei đưa tin ngày 3 (giờ địa phương), Nhật Bản sẽ kiểm tra khả năng vận hành tài khoản dự trữ của ngân hàng thương mại (BOJ current account deposits) trên hạ tầng sổ cái phân tán. Đây là ngân hàng trung ương G7 đầu tiên công khai kiểm chứng thanh toán bằng dự trữ trên *từ blockchain*, với mục tiêu định hình sớm “đường ray thanh toán công” trong bối cảnh tài chính token hóa tăng tốc.

Trong bài phát biểu tại hội nghị FIN/SUM ở Tokyo ngày 3 (giờ địa phương), Thống đốc Ueda Kazuo cho biết Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang xây dựng một sandbox kỹ thuật để đánh giá liệu tiền dự trữ ngân hàng có thể được “token hóa” và sử dụng để thanh toán – bù trừ trên hạ tầng *từ blockchain* hay không. Ông mô tả đây là bước rà soát lại nền tảng công nghệ cho hoạt động thanh toán – quyết toán, nhằm thích ứng với “hệ sinh thái tài chính mới”.

Những động thái này không chỉ nhắm tới thị trường nội địa. Trong bối cảnh tài sản token hóa do khu vực tư nhân phát hành tăng mạnh, các ngân hàng trung ương lo ngại nếu không sớm xây dựng khung thanh toán đáng tin cậy trên *từ blockchain*, hiệu lực giám sát và điều tiết có thể tụt lại phía sau.

Sandbox của BOJ tập trung vào hai mảng: thanh toán liên ngân hàng trong nước và thanh toán chứng khoán. Đối tượng thử nghiệm là khoản dự trữ mà ngân hàng thương mại gửi tại BOJ – về bản chất là “tiền ngân hàng trung ương” dùng cho thanh toán cuối cùng giữa các tổ chức tài chính. Kế hoạch là token hóa khoản dự trữ này, rồi kiểm nghiệm khả năng dùng nó để thanh toán – quyết toán trực tiếp trên hạ tầng *từ blockchain*.

Hiện các giao dịch lớn tại Nhật được xử lý qua hệ thống BOJ‑NET. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản không có ý định thay thế ngay lập tức hệ thống này, mà muốn kiểm chứng khả năng “kết nối (interoperability)” giữa *từ blockchain* và các hệ thống lõi hiện hữu. Một trong những trọng tâm kỹ thuật là hợp đồng thông minh: nếu lệnh thanh toán được lập trình dưới dạng “có thể lập trình được”, nhiều bước xử lý thủ công hoặc theo lô hiện nay có thể được tự động hóa, rút ngắn thời gian và giảm sai sót. Tuy vậy, BOJ nhấn mạnh mọi lợi ích về tiện ích phải đi kèm điều kiện tiên quyết là kiểm chứng chặt chẽ về độ an toàn.

Thống đốc Ueda cảnh báo, thiết kế hợp đồng thông minh thiếu chặt chẽ có thể trở thành rủi ro trực tiếp với ổn định tài chính và an toàn hệ thống thanh toán. Ông nhấn mạnh, hợp đồng thông minh “rất tiện lợi vì cho phép giao dịch được tự động thực hiện mà không cần thao tác thủ công, nhưng nếu thiết kế không phù hợp, việc bị sử dụng sai mục đích có thể đe dọa sự ổn định của thị trường tài chính và hệ thống thanh toán”. Như vậy, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang đưa rủi ro kỹ thuật – đặc biệt là lỗi mã nguồn – vào đúng vị trí của nó: một vấn đề ổn định tài chính, chứ không đơn thuần là chuyện “bug phần mềm”.

BOJ hiện chưa công bố kiến trúc *từ blockchain* cụ thể hay mốc hoàn tất thử nghiệm. Tuy nhiên, ngân hàng cho biết sẽ mời chuyên gia bên ngoài tham gia toàn bộ quá trình phát triển, mở ra khả năng hợp tác chính thức với doanh nghiệp công nghệ và giới học thuật trong giai đoạn tới.

Song song với sandbox trong nước, Nhật Bản còn tham gia “Project Agora” do Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) dẫn dắt. Đây là dự án đa phương nghiên cứu sử dụng tiền ngân hàng trung ương token hóa cho thanh toán bán buôn xuyên biên giới. Theo chia sẻ của ông Ueda, các nước tham gia Project Agora đang tích cực thiết kế khung cho phép ngân hàng trung ương phát hành “tiền gửi token hóa” on‑chain, đồng thời tích hợp logic thanh toán bằng hợp đồng thông minh.

Ý nghĩa của hợp tác đa phương nằm ở chỗ, hệ thống tài chính toàn cầu vẫn phụ thuộc vào mạng lưới ngân hàng đại lý (correspondent banking), vốn gây chậm trễ và phát sinh chi phí do các bước trung gian và chuyển đổi ngoại tệ. BIS đang cố gắng xây dựng một kiến trúc chuẩn hóa, qua đó cho phép thanh toán “nguyên tử” (atomic settlement) giữa các đồng tiền pháp định khác nhau, mà không phải dựa vào hạ tầng stablecoin tư nhân. Sự tham gia tích cực của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản càng củng cố khả năng này.

Bối cảnh trong nước cũng hỗ trợ mạnh cho hướng đi mới. Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) từng lấy ý kiến về việc tái phân loại tiền mã hóa thành một nhóm tài sản gần với chứng khoán từ năm 2025, cho thấy chính sách đang dần mang *từ tiền mã hóa* và *từ tài sản token hóa* vào khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn. Về mặt thị trường, một trong những stablecoin neo theo đồng yên đầu tiên – JPYC – đã xuất hiện từ tháng 1 năm 2021, phản ánh việc thử nghiệm với mô hình tài sản số gắn với đồng yên đã diễn ra từ khá sớm. Vì vậy, sandbox của BOJ không phải là một bước đi “đột ngột”, mà là sự tăng tốc trong một chiến lược token hóa đã được chuẩn bị từ cấp quốc gia.

Tác động trực tiếp lên thị trường *từ tiền mã hóa* hiện tại được đánh giá là gián tiếp, do cấu trúc mà ngân hàng trung ương nhiều khả năng lựa chọn là *từ blockchain* riêng tư (permissioned) dành cho tổ chức, thay vì chuỗi công khai. Tuy nhiên, ngay cả mạng lưới riêng tư cũng phải dựa nhiều vào công cụ hợp đồng thông minh, tiêu chuẩn bảo mật và quy trình kiểm toán mã mà hệ sinh thái chuỗi công khai đã tích lũy suốt nhiều năm. Điều này đồng nghĩa, quá trình Ngân hàng Trung ương Nhật Bản kiểm chứng token hóa dự trữ và hạ tầng thanh toán trên *từ blockchain* có thể trở thành “tem chứng nhận kỹ thuật” cho mảng tài sản thực token hóa (RWA) và hạ tầng thanh toán cấp tổ chức.

bình luận: Câu hỏi lớn đối với thị trường là “lớp tổ chức” sẽ thuộc về chuỗi công khai hay chuỗi riêng tư. Nếu các ngân hàng trung ương và định chế tài chính lớn chọn chuẩn riêng tư, mô hình DeFi dành cho tổ chức (institutional DeFi) có thể phát triển trong phạm vi hẹp nhưng gắn chặt với quy định. Ngược lại, nếu một phần chức năng thanh toán – quyết toán chấp nhận kết nối sâu với chuỗi công khai, không gian cho các giao thức phi tập trung đạt chuẩn tổ chức sẽ rộng hơn nhiều.

Bước đi dễ thấy kế tiếp là công bố kết quả kỹ thuật của sandbox và danh sách đối tác chuyên gia bên ngoài. Thời điểm Ngân hàng Trung ương Nhật Bản làm rõ đâu là kiến trúc *từ blockchain* phù hợp nhất để đưa “dự trữ ngân hàng trung ương” lên on‑chain, cuộc thảo luận về *từ tiền mã hóa*, *từ blockchain* và *từ tài sản token hóa* trong giới ngân hàng trung ương và tài chính truyền thống toàn cầu có khả năng sẽ bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.