Ngân hàng Trung ương Nhật Bản thử nghiệm token hóa tiền gửi ngân hàng trung ương trên chuỗi khối

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang chuẩn bị thử nghiệm việc thanh toán *tiền gửi ngân hàng trung ương* của các tổ chức tài chính trên nền tảng *chuỗi khối*. Mục tiêu là vừa duy trì vai trò “chuẩn mực niềm tin thanh toán” của *tiền ngân hàng trung ương*, vừa trực tiếp kiểm chứng khả năng áp dụng *công nghệ sổ cái phân tán* vào hạ tầng tài chính thực tế.

Theo Nikkei đưa tin ngày 4 (giờ địa phương), Thống đốc Ueda Kazuo cho biết tại hội nghị FIN/SUM 2026 ở Tokyo rằng BOJ sẽ triển khai một chương trình thử nghiệm sử dụng *chuỗi khối* cho thanh toán tiền gửi tại ngân hàng trung ương. Thử nghiệm nằm trong khuôn khổ một dự án sandbox, tập trung đánh giá nhiều hoạt động thanh toán dựa trên *tiền ngân hàng trung ương*, không chỉ giữa các ngân hàng trong nước mà còn có thể mở rộng sang thanh toán chứng khoán và các nghiệp vụ tài chính khác.

“토큰 hóa 중앙은행 예금” mở rộng sang thanh toán xuyên biên giới

BOJ đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Ngân hàng này đã tham gia *Project Agorá*, nơi nhiều ngân hàng trung ương và định chế tài chính lớn cùng thử nghiệm mô hình *tiền gửi ngân hàng trung ương dạng token (tokenized central bank deposits)*. Mục tiêu là cắt giảm độ trễ thời gian và bớt lớp trung gian trong chuyển tiền – thanh toán xuyên biên giới, qua đó khiến *thanh toán cross-border* trở nên đơn giản và nhanh hơn.

Trong *Project Agorá*, các bên khảo sát khả năng tận dụng *hợp đồng thông minh* và cơ chế *giao dịch nguyên tử (atomic transactions)* để triển khai hiệu quả các mô hình *DvP (Delivery versus Payment)* và *PvP (Payment versus Payment)* trong thanh toán quốc tế. Theo khung ý tưởng đang được xây dựng, mỗi ngân hàng trung ương tham gia sẽ phát hành một phiên bản “đã *token hóa*” của phần dự trữ trên *sổ cái phân tán*, và việc thanh toán – quyết toán sẽ diễn ra trên các *token* này.

Thống đốc Ueda nhấn mạnh *tiền ngân hàng trung ương* hiện vẫn đóng vai trò “mỏ neo” niềm tin của nền kinh tế: “Tiền ngân hàng trung ương kết nối mọi phương tiện thanh toán và hoạt động như tài sản thanh toán an toàn, thanh khoản nhất”. Ông nhận định *công nghệ sổ cái phân tán* đang rời khỏi giai đoạn “chỉ thử nghiệm” và tiến vào giai đoạn *triển khai thực tế* trên diện rộng trong ngành dịch vụ tài chính.

DeFi cho thấy sức mạnh “lập trình được” của chuỗi khối

Ueda xem sự trỗi dậy của các giao thức *tài chính phi tập trung (DeFi)* là minh chứng rõ ràng nhất cho tính *“có thể lập trình (programmable)”* mạnh mẽ của *chuỗi khối*. Theo ông, thay vì đứng ngoài, ngân hàng trung ương cần theo sát những đổi mới trong khu vực tư nhân và đánh giá xem *tiền ngân hàng trung ương* có thể được tích hợp vào các cấu trúc mới này như thế nào trong khuôn khổ pháp lý chính thức.

Tuy vậy, Nhật Bản vốn nổi tiếng là nền kinh tế ưa chuộng tiền mặt, nên chính sách với *tiền kỹ thuật số* vẫn khá thận trọng. Từ năm 2023, BOJ đã vận hành chương trình thử nghiệm *tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) bán lẻ*, tập trung đánh giá các yêu cầu kỹ thuật để phát hành “tiền mặt số” cho công chúng. Tuy nhiên, việc có chính thức phát hành CBDC hay không vẫn chưa được quyết định.

*bình luận*: Việc BOJ lựa chọn thử nghiệm *tiền gửi ngân hàng trung ương dạng token* trước khi chốt quyết định về CBDC bán lẻ cho thấy chiến lược “từ wholesale đến retail”: ưu tiên cải tiến hạ tầng thanh toán giữa các định chế tài chính, nơi rủi ro có thể được kiểm soát tốt hơn, rồi mới tính đến tiền kỹ thuật số cho người dân.

Tính tương tác là chìa khóa, AI – sổ cái phân tán là hướng đi mới

Ở góc độ hạ tầng, Ueda nhấn mạnh *tính tương tác (interoperability)* sẽ là yếu tố sống còn trong bối cảnh hàng loạt mạng *chuỗi khối* xuất hiện và cùng tồn tại với các “đường ray” thanh toán truyền thống. Nếu ngân hàng trung ương không can dự, người dùng có thể cảm nhận rằng các phương tiện thanh toán trên những hệ thống khác nhau có “giá trị” không đồng nhất với *tiền ngân hàng trung ương*, từ đó làm suy yếu niềm tin vào toàn bộ hệ thống thanh toán.

Ông cũng đề cập tiềm năng kết hợp *trí tuệ nhân tạo (AI)* với *sổ cái phân tán*. Khi dữ liệu giao dịch được ghi nhận “on-chain” với độ chi tiết cao, có thể hình thành các dịch vụ tư vấn tài chính dựa trên *AI*, hay các cơ chế *quản lý tài sản bảo đảm tự động (automated collateral management)*, cho phép tự động định giá, điều chỉnh ký quỹ và giám sát rủi ro theo thời gian thực.

*bình luận*: Nếu được triển khai đúng cách, sự kết hợp giữa *AI* và *sổ cái phân tán* trên nền tảng *tiền ngân hàng trung ương dạng token* có thể tạo ra một lớp hạ tầng tài chính mới, nơi thanh toán, thế chấp và quản trị rủi ro đều được tự động hóa, giảm chi phí vận hành nhưng vẫn duy trì được chuẩn mực an toàn do ngân hàng trung ương đặt ra.

Theo cập nhật cùng ngày, tỷ giá won – đô la Mỹ đứng ở mức 1 USD đổi 1.496,50 won, phản ánh bối cảnh thị trường tiền tệ khu vực vẫn khá nhạy cảm với các động thái chính sách tiền tệ của những ngân hàng trung ương lớn, trong đó có BOJ và các sáng kiến liên quan đến *tiền ngân hàng trung ương* và *chuỗi khối*.