Restaking bùng nổ với TVL vượt 21 tỷ USD: Cơ hội DeFi hay rủi ro lặp lại khủng hoảng?

Vấn đề nổi cộm đằng sau làn sóng “restaking”: Cơ hội lợi nhuận hay vòng xoáy rủi ro?

Trong thời gian gần đây, “restaking” – hay còn gọi là “tái staking” – đang nhận được nhiều sự chú ý như một hình thức tạo lợi nhuận mới trong hệ sinh thái Tài chính phi tập trung (DeFi). Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, đây có thể là một mô hình chứa đựng nhiều rủi ro tiềm ẩn, khi phần lớn khoản lợi nhuận tiềm năng lại dựa trên cấu trúc phức tạp và cơ chế đòn bẩy khó kiểm soát.

Theo báo cáo ngày 24 của CoinDesk (giờ địa phương), mặc dù restaking được xem là "thế hệ DeFi tiếp theo", thực tế mô hình này có khả năng tạo ra hiệu ứng dây chuyền rủi ro, đặc biệt đối với người dùng cá nhân trong khi lợi ích chủ yếu thuộc về cá voi và quỹ đầu tư mạo hiểm.

Restaking là gì?

Về cơ bản, “restaking” là hình thức sử dụng lại tài sản đã staking – chủ yếu là Ethereum(ETH) – để bảo đảm an ninh cho nhiều giao thức khác nhau và nhận thêm phần thưởng. Mục tiêu là tận dụng cùng một nguồn tài sản để tối ưu hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, “từ” restaking lại đang dần bộc lộ điểm yếu về mặt cấu trúc — khi tài sản bị đem thế chấp nhiều lần, điều này chẳng khác nào mô hình đòn bẩy trong tài chính truyền thống.

Ví dụ, nếu một validator (trình xác thực) tham gia restaking vào ba giao thức khác nhau, thì thay vì gấp ba lần lợi nhuận, họ có thể phải đối mặt với gấp ba lần nguy cơ thất bại. Nếu một giao thức xảy ra lỗi quản trị hoặc bị “slashing” (phạt vì xác thực sai), toàn bộ tài sản staking có nguy cơ mất trắng. Các chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả một mắt xích yếu cũng có thể gây ra tác động dây chuyền toàn hệ thống.

Không dừng lại ở đó, “từ” restaking còn có nguy cơ làm xói mòn giá trị cốt lõi của DeFi – “phi tập trung hóa”. Vì với cấu trúc phức tạp, chỉ có một số ít các validator lớn mới có khả năng vận hành và kiểm soát hoạt động restaking, dẫn đến quyền xác thực bị tập trung vào tay một nhóm nhỏ – hay còn gọi là “phi tập trung im lặng”.

Hiện có nhiều giao thức lớn như sàn giao dịch phi tập trung Hyperliquid hay các nền tảng cho vay nổi bật vẫn chưa tích hợp restaking vào hệ thống. Lý do được cho là mô hình này “từ” chưa chứng minh được nhu cầu thực tế từ thị trường, cũng như chưa xác lập được sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường.

Vấn đề căn bản: Lợi nhuận đến từ đâu?

Một lo ngại khác là khả năng bền vững của dòng lợi nhuận trong mô hình restaking. Khác với nguồn doanh thu rõ ràng như phí giao dịch, lãi cho vay hay phần thưởng từ staking truyền thống, thì phần lớn lợi nhuận từ “từ” restaking đến từ ba nguồn không ổn định: phát hành token mới (gây ra lạm phát nguồn cung), trợ cấp từ quỹ đầu tư mạo hiểm, và phí giao dịch bằng token bản địa có độ biến động cao.

Cách tái đóng gói tài sản này khiến restaking ngày càng mang dáng dấp của hình thức tài chính phức tạp hơn là một phương thức tạo doanh thu tự nhiên. Một số nhà phân tích cho rằng đây là sự “tái tài sản hóa” (rehypothecation) phiên bản blockchain – một cấu trúc từng dẫn đến nhiều khủng hoảng trong quá khứ của ngành tài chính truyền thống.

Điều này không đồng nghĩa rằng restaking là một mô hình xấu. Tuy nhiên, nếu không thiết lập được mối liên hệ rõ ràng giữa mức độ rủi ro mà validator gánh chịu với giá trị bảo mật mà họ tạo ra, thì phần thưởng càng có khả năng bị cuốn vào tính đầu cơ, hơn là tạo ra nguồn thu bền vững.

DeFi cần trở nên bền vững hơn

Theo thống kê mới nhất, tổng tài sản khóa (TVL) trong các giao thức restaking hiện đã vượt mốc 21 tỷ USD. Điều này cho thấy mô hình này đang nhận được sự chú ý lớn cả từ người dùng và dòng vốn đầu tư. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá nhiều vào phần thưởng ngắn hạn, cấu trúc thiếu cân bằng rủi ro, và sự thiếu liên kết với nhu cầu sử dụng thực tế khiến khả năng tồn tại lâu dài của “từ” restaking bị đặt dấu hỏi.

Một “từ” DeFi phát triển bền vững cần phải dựa vào các mô hình minh bạch, dễ xác minh và gắn liền với hoạt động on-chain. Cùng với đó là sự đồng hành giữa hiệu quả sử dụng vốn và niềm tin của người dùng – điều mà các cấu trúc đòn bẩy phức tạp khó lòng đảm bảo.

Theo các chuyên gia, xu hướng đáng kỳ vọng hiện nay có thể là các mô hình tài chính dựa trên Bitcoin(BTC), staking ở các giải pháp lớp 2 và mạng lưới thanh khoản đa chuỗi. Những phiên bản này không chỉ tạo ra thu nhập dựa trên hoạt động thực tế, mà còn giúp gắn kết lợi ích giữa người dùng và nhà phát triển giao thức.

“DeFi không cần một cấu trúc tái đóng gói rủi ro thêm lần nữa. Điều mà chúng ta cần là một hệ thống rõ ràng, minh bạch và có thể kiểm chứng,” – một chuyên gia công nghệ nhận định.

“từ” restaking sẽ không biến mất trong một sớm một chiều, nhưng nếu muốn trở thành một phần trong hệ sinh thái DeFi bền vững, mô hình này cần thay đổi tận gốc - từ cấu trúc phần thưởng đến quản trị rủi ro.