Cảnh báo về điểm số hóa: Tiền mã hóa có đang khiến con người đánh mất giá trị thực?

Dưới đây là bản viết lại của bài viết gốc bằng tiếng Việt, tuân thủ đầy đủ các quy tắc viết tin chuyên sâu đã đề ra:

---

Trong một thế giới ngày càng bị "số hóa" bởi lượt thích, thước đo xếp hạng và những con số hiệu suất, liệu chúng ta có đang đánh mất khả năng đánh giá giá trị thực? Theo giáo sư triết học C. Thi Nguyen tại Đại học Utah (Mỹ), hiện tượng "toàn cầu hóa bằng điểm số" đang dần làm sai lệch cách con người nhìn nhận – không chỉ về bản thân mà còn về các mối quan hệ xã hội, tác phẩm nghệ thuật và cả giá trị đạo đức.

Theo The Guardian đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), ông Nguyen cảnh báo rằng mạng xã hội và hệ thống tài chính hiện nay ngày càng thể hiện rõ xu hướng “gamification” – tức biến mọi tương tác thành dạng trò chơi điểm số – và điều này có thể làm xói mòn năng lực tự quyết và làm nghèo nàn hệ thống giá trị tinh thần của con người.

Game – trò chơi hay hệ quy chiếu điểm số?

Theo C. Thi Nguyen, trò chơi vốn dĩ là hoạt động tự nguyện với mục đích tìm kiếm niềm vui trong quá trình, chứ không phải kết quả. Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, từ công việc, giáo dục đến các hệ thống tài chính hay mạng xã hội đều hướng tới hiệu quả và điểm số, làm lu mờ đi bản chất vui chơi và sự tự do lựa chọn ban đầu.

Ông nhấn mạnh: “Trò chơi có thể giúp chúng ta học cách chấp nhận thử thách và đau đớn như một phần của niềm vui. Nhưng nếu xem cả cuộc sống như một trò chơi, chúng ta đang đặt mình vào rủi ro đánh mất chính mình.”

Từ “thích” đến mất chất nhân văn

Trên mạng xã hội, kể cả những công cụ tưởng chừng vô hại như “thích” và “chia sẻ” thực sự đang biến các mối quan hệ trở nên đơn giản hóa thành con số. Bình luận: Hệ thống tính điểm này dẫn đến hệ quả là con người ngày càng định hình hành vi theo cách mà thuật toán mong muốn, thay vì dựa vào cảm xúc hay sự trao đổi thực chất.

Nguyen chỉ ra rằng: “Những hệ thống điểm số này chỉ có thể đo lường yếu tố cực đoan như ủng hộ hay phản đối, thay vì phản ánh chất lượng tương tác.” Điều này khiến giá trị giao tiếp chân thành bị bỏ quên trong hành trình “đếm điểm xã hội”.

Tác phẩm nghệ thuật và những con số đánh giá… phi nghệ thuật

Không chỉ mạng xã hội, hệ thống đánh giá phim ảnh như Rotten Tomatoes cũng là ví dụ điển hình cho sự cực đoan hóa điểm số. Những bộ phim gây tranh cãi hoặc có chiều sâu nghệ thuật thường bị đánh giá thấp hơn tác phẩm phổ thông dễ xem chỉ vì chúng “chia rẽ ý kiến” người xem.

“Những bộ phim hay thường là sản phẩm khiến người xem có quan điểm phân cực. Và chính sự phân cực ấy lại kéo điểm trung bình xuống," ông phân tích. Bình luận: Cách tính điểm này khiến nghệ thuật bị bóp méo, dần mất đi chỗ dựa sáng tạo và cá tính mạnh mẽ.

Ngoại giao cảm xúc cho các con số tài chính

Trong thế giới tài chính và tiền mã hóa, nguy cơ của “điểm số hóa” càng trở nên rõ rệt. Những chỉ số như tài sản ròng, lợi suất đầu tư… ngày càng được xem là thước đo giá trị cá nhân. Từ đó, việc “giao phó giá trị con người cho yếu tố bên ngoài” – hay như C. Thi Nguyen gọi là “outsourcing of value” – khiến con người xa rời cảm xúc và lý tưởng sống.

“Tôi không nói rằng đầu tư sinh lời là điều xấu, nhưng chúng ta phải tự hỏi liệu điều đó có thực sự quan trọng với cuộc đời mình hay chỉ là một điểm số vô hồn,” ông cảnh báo.

Đặc biệt, ở các lĩnh vực công như y tế, giáo dục, việc chỉ chú trọng vào những con số như tỷ lệ tử vong, điểm số hay thứ hạng đã vô tình loại bỏ yếu tố đạo đức, trách nhiệm cộng đồng – những điều khó đo lường nhưng vô cùng then chốt trong một xã hội nhân văn.

“Giá trị không thể đo đếm thường bị loại khỏi các tiêu chí đánh giá và chính sách,” ông bày tỏ lo ngại.

“Nghệ thuật chơi” – chìa khóa để thoát khỏi cơn nghiện số liệu

Vậy làm thế nào để con người có thể cân bằng, không bị điều hướng hoàn toàn bởi “trò chơi số hóa”? Câu trả lời theo C. Thi Nguyen là: hãy rèn luyện tinh thần “chơi”.

Ông nhấn mạnh rằng, thay vì tiếp nhận hệ thống điểm số như một chuẩn mực bất biến, ta cần xem nó là “luật chơi có thể thay đổi”. Đó là triết lý giúp mỗi cá nhân lấy lại quyền tự chủ: được thử nghiệm với hệ thống đánh giá, được từ chối nếu muốn, và được lựa chọn cho mình một quy tắc riêng để sống.

“Trò chơi là công cụ thúc đẩy tự do – nơi bạn có thể thử nghiệm, thay đổi và quyết định dừng lại khi không còn phù hợp,” ông nói.

Hãy tự hỏi: “Đây có thật sự là trò chơi của mình?”

Qua những phân tích thấu đáo của mình, giáo sư C. Thi Nguyen giúp người đọc nhận ra rằng thế giới điểm số không sai – nhưng đó chỉ là một lát cắt của cuộc sống. Bình luận: Trong thời đại mà mọi điều đều được gán thang điểm, từ nội dung bạn chia sẻ đến khoản đầu tư bạn sở hữu trên thị trường tiền mã hóa, điều quan trọng nhất không phải là “con số bao nhiêu”, mà là “ai đặt ra luật chơi?”.

Tìm ra nguồn giá trị nội tại, tự lựa chọn “trò chơi” cho riêng mình – đó là cách duy nhất để con người không bị cuốn vào cơn lốc số liệu hóa đang lan rộng toàn cầu.

—

TỪ KHÓA: “điểm số hóa”, “mạng xã hội”, “giá trị cá nhân”, “C. Thi Nguyen”, “gamification”, “tiền mã hóa”