Nhật Bản cân nhắc nghĩa vụ an toàn AI hiệu năng cao, chế tài khi vi phạm lệnh

Chính phủ Nhật Bản đang xem xét yêu cầu các đơn vị kinh doanh AI hiệu năng cao thực hiện biện pháp bảo đảm an toàn, đồng thời áp dụng chế tài nếu họ không tuân thủ lệnh của chính phủ. Đây mới là giai đoạn thảo luận trước khi sửa luật; đối tượng chịu quy định và mức phạt chưa được xác định.

Tài liệu của phiên họp thứ hai của Nhóm công tác rà soát thể chế, do Văn phòng Nội các Nhật Bản công bố ngày 11, đề xuất nghĩa vụ áp dụng biện pháp an toàn và báo cáo của doanh nghiệp, cùng thẩm quyền khuyến nghị, ra lệnh của chính phủ và chế tài đối với hành vi không tuân lệnh.

Đề xuất không áp dụng đồng loạt cho mọi loại AI. Tài liệu nêu khả năng cần quy định pháp lý đối với AI có mức độ rủi ro nhất định và đạt ngưỡng hiệu năng cụ thể. Các loại AI hoặc rủi ro khác có thể được xử lý theo luật và hướng dẫn hiện hành.

Trong các cuộc thảo luận trước, việc AI bị lạm dụng và hoạt động sai được phân loại thành những dạng rủi ro riêng. Nguy cơ tấn công mạng và khủng bố bằng hóa chất, sinh học, phóng xạ, hạt nhân và chất nổ (CBRNE) cũng được xem xét. Một số ý kiến cho rằng tiêu chí hiệu năng cần tính đến cả năng lực của AI và thiệt hại dự kiến, thay vì chỉ dựa vào khối lượng tính toán.

Luật AI của Nhật Bản được thông qua ngày 28/5/2025, công bố và có hiệu lực một phần từ ngày 4/6/2025, sau đó có hiệu lực đầy đủ từ ngày 1/9/2025. Tổng quan về luật của Văn phòng Nội các nêu lịch trình này. Nhóm công tác hiện thảo luận liệu có nên bổ sung nghĩa vụ cho doanh nghiệp và công cụ thực thi của chính phủ vào khuôn khổ hiện hành.

Phạm vi doanh nghiệp chịu quy định cũng là vấn đề cần làm rõ. Nhóm công tác trước tiên xem xét quản lý các đơn vị kinh doanh, đồng thời đánh giá nên áp dụng nghĩa vụ ở giai đoạn nghiên cứu, phát triển hay cung cấp dịch vụ. Trách nhiệm của người sử dụng AI dự kiến được thảo luận riêng với quy định dành cho doanh nghiệp.

Đề xuất được nêu ra là quy trình chế tài theo từng bước, từ yêu cầu báo cáo và khuyến nghị đến lệnh, rồi mới áp dụng hình phạt. Tại cuộc họp trước, một số ý kiến cũng đề xuất có thể ra lệnh hoặc xử phạt ngay trong tình huống khẩn cấp liên quan đến an toàn công chúng. Đây chỉ là một trong nhiều ý kiến, chưa phải nội dung đã được quyết định.

Nhóm công tác cũng ghi nhận quan điểm cần cân bằng hiệu quả quản lý với gánh nặng cho doanh nghiệp. Dù việc công khai thông tin có thể được đặt trên cơ sở pháp lý, cần bảo vệ bí mật kinh doanh và tránh tạo thêm nghĩa vụ quá mức. Một số ý kiến cho rằng không nên quy định trùng trong luật AI những hành vi đã có thể xử lý theo luật hiện hành.

Các ý kiến khác nhấn mạnh cần áp dụng quy định hiệu quả với doanh nghiệp nước ngoài, đồng thời tránh dồn gánh nặng lên riêng doanh nghiệp Nhật Bản. Khả năng thực thi đối với doanh nghiệp nước ngoài sẽ được tính đến khi thảo luận phạm vi đối tượng và nghĩa vụ.

Buổi tham vấn doanh nghiệp của nhóm công tác ngày 11 có sự tham gia của Anthropic Japan, Google, OpenAI Japan, NTT, Sakana AI và SB Intuitions. Nội dung tham vấn gồm nhận thức của các công ty về rủi ro AI như tấn công mạng, biện pháp an toàn hiện có, cũng như ý kiến về nghĩa vụ pháp lý và hướng dẫn tự nguyện.

Kyodo News đưa tin Chính phủ Nhật Bản dự kiến trình bày tổng thể cải cách thể chế, bao gồm nội dung sửa đổi luật, vào cuối năm nay.