46% GDP toàn cầu: BIS nhận định yếu tố tài chính tác động lớn hơn thương mại

Quy mô mất cân đối toàn cầu đã tăng lên tương đương 46% GDP thế giới vào năm 2024, trong đó các yếu tố tài chính có ảnh hưởng lớn hơn thương mại đến những thay đổi trong vị thế đầu tư quốc tế ròng (NIIP), theo Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) công bố ngày 23.

Các nhà nghiên cứu BIS đã phân tích NIIP của 28 nền kinh tế trong giai đoạn 1980-2024, bao phủ khoảng 85% GDP toàn cầu.

NIIP là quy mô tài sản đối ngoại ròng, được tính bằng tài sản một quốc gia nắm giữ ở nước ngoài trừ đi tài sản do người nước ngoài nắm giữ tại quốc gia đó. Chỉ số này phản ánh không chỉ cán cân thương mại và cán cân vãng lai, mà còn cả biến động giá trị của cổ phiếu, trái phiếu và đầu tư trực tiếp ở nước ngoài, cùng tỷ giá, tỷ suất sinh lời và dòng thu nhập đầu tư.

Mất cân đối toàn cầu đã tăng từ khoảng 10% GDP thế giới năm 1980 lên 46% vào năm 2024. NIIP của Mỹ gần như cân bằng vào năm 1980 nhưng đã xấu đi xuống mức âm 24% GDP thế giới vào năm 2024. Mỹ chiếm 52% tổng vị thế đầu tư quốc tế ròng và 84% vị thế con nợ ròng trong toàn bộ nhóm được phân tích.

Trung Quốc, Nhật Bản và Đức lần lượt nắm giữ vị thế chủ nợ ròng tương đương khoảng 3% GDP thế giới. Việc vị thế con nợ ròng của Mỹ mở rộng cùng tài sản đối ngoại của các nền kinh tế lớn tăng lên đã làm gia tăng liên kết tài chính giữa các quốc gia.

Trong thay đổi NIIP giai đoạn 2010-2024, các yếu tố tài chính giải thích 63% biến động. Trong đó, lãi hoặc lỗ định giá chiếm 26%, còn dòng thu nhập đầu tư chiếm 28%. Giai đoạn 1980-2010, thương mại giải thích khoảng một nửa biến động NIIP, nhưng tỷ trọng của các yếu tố tài chính đã tăng lên sau đó.

Các nhà nghiên cứu BIS phân tích rằng lãi hoặc lỗ định giá có ảnh hưởng lớn hơn đến biến động NIIP trong ngắn hạn, trong khi thương mại và dòng thu nhập đầu tư tác động mạnh hơn đến vị thế trong dài hạn. Thành phần tài sản và nợ của từng quốc gia, chênh lệch tỷ suất sinh lời tương đối và biến động tỷ giá cũng được xem là những kênh chính.

Để kiểm tra khả năng điều chỉnh mất cân đối toàn cầu, nhóm nghiên cứu đã xây dựng bốn kịch bản giả định: △đồng USD giảm 20% giá trị △thị trường cổ phiếu toàn cầu điều chỉnh, đảo ngược phần tăng và giảm kể từ năm 2019 △lãi suất toàn cầu tăng 400 điểm cơ bản △mất cân đối thương mại giảm 50% trong 5 năm.

Nếu đồng USD giảm 20% giá trị, mất cân đối toàn cầu chỉ giảm từ 46% xuống 44% GDP thế giới. Trong kịch bản mất cân đối thương mại giảm 50%, mức mất cân đối vào năm 2029 cũng chỉ thấp hơn một chút so với kịch bản cơ sở.

Điều chỉnh trên thị trường cổ phiếu toàn cầu là kịch bản giúp giảm mất cân đối nhiều nhất. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhận định việc thị trường cổ phiếu Mỹ giảm có thể làm tổn thất tài sản ròng không chỉ của Mỹ mà còn của nhiều quốc gia khác, trong đó có các nước chủ nợ, khiến đây là một phương án điều chỉnh tốn kém.

Trong kịch bản cơ sở cho năm 2029 dựa trên kết quả năm 2024, BIS cho biết mất cân đối toàn cầu có khả năng tiếp tục mở rộng thay vì thu hẹp nếu dòng thương mại, thu nhập đầu tư và giá tài sản không biến động đáng kể. Tính toán này là một thí nghiệm giả định theo phương pháp cân bằng từng phần, không phải quỹ đạo chính sách thực tế.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết trong báo cáo tháng 4 rằng các chính sách kinh tế vĩ mô truyền thống vẫn là một nguyên nhân chính của mất cân đối, đồng thời các nền kinh tế lớn cần điều chỉnh đồng thời cơ cấu tiết kiệm và đầu tư để tái cân bằng bền vững. Ngân hàng Trung ương Anh cũng phân tích trong báo cáo tháng 3 rằng những điểm yếu trong bảng cân đối đối ngoại có thể kết hợp với các rủi ro ổn định tài chính khác.

Nghiên cứu này không trực tiếp phân tích thị trường tài sản mã hóa hay giá của bất kỳ đồng tiền nào. Nghiên cứu cũng không đưa ra mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa bài viết này và các nghiên cứu riêng về mối liên hệ giữa điều kiện tài chính toàn cầu với dòng vốn tài sản mã hóa. Mối liên hệ trực tiếp với ngành bán dẫn cũng không được xác nhận trong nghiên cứu.