Độc lập ngân hàng trung ương không tách rời dân chủ, Andrew Bailey nói

Độc lập ngân hàng trung ương là cơ chế bảo vệ chính sách tiền tệ trước áp lực chính trị ngắn hạn, không phải quyền lực tách rời khỏi nền dân chủ.

Andrew Bailey (Andrew Bailey), Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh, nói tại hội nghị kỷ niệm TRIUM của Trường Kinh tế London (LSE) ở London ngày 4 rằng: “Độc lập ngân hàng trung ương không có nghĩa là cắt đứt với nền dân chủ”, mà là “bảo vệ ngân hàng trung ương khỏi áp lực chính trị ngắn hạn trong khuôn khổ dân chủ”. Ngân hàng Trung ương Anh đã công bố bài phát biểu trong cùng ngày.

Ông Bailey cho biết quyền hạn của ngân hàng trung ương không chỉ giới hạn ở chính sách tiền tệ và ổn định tài chính. Các quyết định của ngân hàng trung ương ảnh hưởng đến chi phí vay, tiết kiệm, việc làm, đầu tư và sự ổn định của hệ thống tài chính.

Ông nêu hai dòng tư tưởng làm nền tảng lịch sử cho tính độc lập của ngân hàng trung ương. Lý thuyết phân quyền của Montesquieu cho rằng cần có các thể chế như nghị viện và tòa án để ngăn quyền lực tập trung vào một nơi và bị sử dụng tùy tiện. Lý thuyết về tiền tệ và tín dụng như hàng hóa công, nối tiếp tư tưởng của John Locke và David Hume, cho rằng tiền tệ và hệ thống tín dụng ổn định là nền tảng cho hoạt động kinh tế của toàn xã hội.

Ngân hàng Trung ương Anh cho biết khi được thành lập vào năm 1694, cơ quan này chưa ra đời với tư cách một tổ chức độc lập chuyên bảo đảm ổn định tiền tệ như hiện nay. Đây là mô hình kết hợp giữa chính phủ và một nhóm nhỏ nhà đầu tư tài chính nhằm huy động nguồn vốn cần thiết cho cuộc chiến với Pháp và đáp ứng hoạt động thương mại mở rộng, đồng thời chưa tách biệt khỏi chính trị.

Thống đốc Bailey cho rằng vai trò cốt lõi của ngân hàng trung ương hiện đại là bảo vệ 'hàng hóa công' gồm tiền tệ và sự ổn định tài chính. Tuy nhiên, ông giải thích chính sách tiền tệ và chính sách ổn định tài chính tác động khác nhau đến người vay, người tiết kiệm và từng ngành, nên các quyết định của ngân hàng trung ương không thể hoàn toàn tách khỏi những ảnh hưởng phân phối.

Các chỉ trích về ngân hàng trung ương xuất hiện theo hai hướng trái ngược. Một bên cho rằng ngân hàng trung ương phản ánh quá mức lợi ích của thị trường và các tổ chức tài chính, trong khi phía tài chính phản biện rằng quy định đang quá mức. Ông Bailey nói những chỉ trích trái chiều này cho thấy ngân hàng trung ương phải đưa ra các quyết định không đồng nhất với lợi ích của một nhóm lợi ích cụ thể.

Các phong trào chính trị dân túy cũng được chỉ ra là yếu tố thách thức tính độc lập. Ông Bailey nói nếu một lực lượng chính trị tuyên bố độc quyền đại diện cho ý chí thực sự của người dân, ngân hàng trung ương có thể bị quy là 'giới tinh hoa không mang tính đại diện, cản trở ý chí của nhân dân'.

Thống đốc Bailey nhấn mạnh ngân hàng trung ương không được coi tính chính danh là điều đương nhiên. Theo ông, ngân hàng phải giải thích rõ các quyết định, giao tiếp công khai với công chúng và chịu trách nhiệm trước những đại diện được bầu về các nhiệm vụ theo luật định.

Trong trường hợp của Ngân hàng Trung ương Anh, nghị viện quyết định mục tiêu và quyền hạn của ngân hàng, đồng thời có quyền thay đổi thể chế. Ông Bailey khẳng định tính độc lập của ngân hàng trung ương không đồng nghĩa với việc thiếu sự kiểm soát dân chủ; tính chính danh chỉ có thể được củng cố khi sự ủy quyền của nghị viện và trách nhiệm giải trình cùng vận hành.

Bài phát biểu tập trung vào mối quan hệ giữa tính độc lập của ngân hàng trung ương và trách nhiệm dân chủ. Nội dung này đề xuất rằng để duy trì tính độc lập, cần đồng thời tăng cường tính minh bạch, giao tiếp với công chúng và trách nhiệm trước nghị viện.