130 tỷ USD đầu tư hydro sạch được xác nhận, nhu cầu-chính sách quyết định thành bại

Tổng vốn đầu tư đã được xác nhận cho các dự án hydro sạch trên toàn cầu vượt mốc 130 tỷ USD. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng để thị trường thực sự mở rộng, không chỉ cần cơ sở sản xuất mà còn phải có hợp đồng mua bán, hạ tầng vận chuyển và việc thực thi chính sách đi kèm.

Hội đồng Hydro (Hydrogen Council) cho biết trong báo cáo "Global Hydrogen Compass 2026" công bố ngày 10 rằng tổng cộng 579 dự án hydro sạch trên thế giới đã nhận được cam kết đầu tư với tổng giá trị 130 tỷ USD. Các dự án này có công suất sản xuất khoảng 6,9 triệu tấn mỗi năm, trong đó khoảng 90% đang trong giai đoạn xây dựng hoặc đã đi vào vận hành.

Con số đầu tư đã xác nhận mà Hội đồng Hydro tổng hợp là quy mô của các dự án đã vượt qua quyết định đầu tư cuối cùng (FID) hoặc đang trong giai đoạn xây dựng, vận hành. Con số này cần được phân biệt với dòng tiền thực tế đã giải ngân.

Công suất vận hành hydro sạch đã tăng 70% trong 12 tháng qua, đạt 1,7 triệu tấn mỗi năm. Hội đồng Hydro dự báo nếu các dự án đang xây dựng đi vào vận hành đúng kế hoạch, công suất vận hành vào năm 2027 có thể tăng gấp đôi so với hiện tại.

Đầu tư theo khu vực và nhu cầu chính sách

Xét theo khu vực, vốn đầu tư đã xác nhận nhiều nhất thuộc về Trung Quốc với 45 tỷ USD, tiếp theo là châu Âu với 30 tỷ USD và Bắc Mỹ với 26 tỷ USD. Trung Quốc và châu Âu cùng chiếm khoảng 60% tổng vốn đầu tư đã xác nhận.

Trung Quốc chiếm hơn một nửa công suất sản xuất hydro tái tạo đã được xác nhận. Châu Âu dẫn đầu về số lượng dự án đã xác nhận và tốc độ tăng vốn đầu tư, trong khi Bắc Mỹ tập trung đầu tư vào lĩnh vực hydro carbon thấp và amoniac.

Hội đồng Hydro cho biết nếu tất cả các chính sách hiện hành được triển khai đầy đủ, nhu cầu hydro sạch có thể đạt 11 triệu tấn mỗi năm vào năm 2030. Trong số đó, chỉ khoảng 6 triệu tấn được hỗ trợ bởi các chính sách đã được luật hóa và thực thi.

Để đáp ứng phần nhu cầu còn lại khoảng 5 triệu tấn, cần thực thi thêm các quy định như chỉ thị năng lượng tái tạo và cơ chế định giá carbon của châu Âu, cùng các chương trình trợ cấp và đấu giá của từng quốc gia. Điều này cho thấy nhu cầu hydro sạch gắn chặt với tốc độ thực thi chính sách trên thực tế.

Hợp đồng mua bán và hạ tầng vẫn là điểm nghẽn

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết trong báo cáo "Global Hydrogen Review 2026" công bố tháng 6 năm 2026 rằng nhu cầu hydro toàn cầu năm 2025 đã vượt 100 triệu tấn, nhưng phần lớn vẫn tập trung ở các ngành công nghiệp truyền thống như lọc dầu và hóa chất. Sản lượng hydro phát thải thấp tăng 20%, đạt khoảng 1 triệu tấn.

Trong khi đó, các hợp đồng mua bán hydro phát thải thấp mới ký trong năm 2025 chỉ dừng ở mức 1,7 triệu tấn mỗi năm, và chỉ khoảng 20% trong số đó là hợp đồng có tính ràng buộc thực sự. IEA chỉ ra chi phí cao, nhu cầu chưa chắc chắn, quy định phức tạp và hạ tầng thiếu hụt là những rào cản chính.

IEA cũng cho biết danh mục các dự án sản xuất hydro phát thải thấp đã công bố đến năm 2030 đã giảm xuống còn 27 triệu tấn. Công suất của các dự án đã hoàn tất quyết định đầu tư hoặc có khả năng cao đi vào vận hành trước năm 2030 cũng giảm từ 10 triệu tấn xuống chỉ hơn 6 triệu tấn.

Đây là kết quả của tình trạng trì hoãn và hủy bỏ dự án. IEA đánh giá hydro phát thải thấp có thể là giải pháp ứng phó dài hạn với các cú sốc năng lượng bắt nguồn từ Trung Đông, nhưng chưa đạt quy mô đủ để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn.

Jang Jae-hoon (Jang Jae-hoon), Phó Chủ tịch Tập đoàn Hyundai Motor, đồng Chủ tịch Hội đồng Hydro, nhận định: "Trọng tâm tranh luận đã chuyển từ việc liệu hydro có khả thi hay không sang việc các quốc gia sẽ xây dựng nhanh đến đâu." Theo ông, chỉ khi mỗi quốc gia tìm ra lĩnh vực ứng dụng hydro phù hợp với hoàn cảnh của mình và có chính sách hỗ trợ đi kèm, một hệ sinh thái cạnh tranh mới có thể hình thành.

François Jaco (François Jaco), Tổng Giám đốc điều hành Air Liquide(AI) kiêm đồng Chủ tịch Hội đồng Hydro, cho rằng hydro vừa là công cụ khử carbon, vừa là thành phần bổ trợ cho hệ thống năng lượng, giúp lưu trữ và tích hợp điện tái tạo. Trong khi đó, IEA phân tích rằng chính sách hỗ trợ vẫn cần thiết cho đến khi hydro đạt được năng lực cạnh tranh về chi phí, và hydro sạch nhiều khả năng vẫn đắt hơn hydro sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch tại phần lớn khu vực trong thời gian tới.

Để thu hẹp khoảng cách giữa quy mô vốn đầu tư đã công bố và năng lực vận hành thực tế, bên cạnh cơ sở sản xuất, cần triển khai đồng thời hợp đồng mua bán dài hạn, hạ tầng vận chuyển và việc thực thi chính sách. Vấn đề khoảng cách giữa quy mô công bố và quy mô thực thi trong lĩnh vực tài chính năng lượng sạch cũng từng được TokenPost đề cập trước đó.

Hội đồng Hydro cho biết trong tổng nhu cầu tiềm năng 11 triệu tấn vào năm 2030, hiện chỉ khoảng 6 triệu tấn được các chính sách hiện hành hỗ trợ. Việc các dự án có tiếp tục bị trì hoãn hay không, cùng với tốc độ thực thi chính sách cho phần nhu cầu còn lại, vẫn là yếu tố then chốt quyết định quy mô mở rộng của thị trường trong thời gian tới.