ECB giữ kín cách tính rủi ro khí hậu, giá trị tài sản đảm bảo có thể giảm tới 5%

Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đưa yếu tố rủi ro khí hậu vào cách tính giá trị tài sản đảm bảo cho các khoản vay ngân hàng, nhưng mức điều chỉnh áp dụng cho từng tài sản cụ thể và cách tính ra con số đó lại không được công khai. Điều này có nghĩa là một ngân hàng mang trái phiếu có rủi ro khí hậu cao ra làm tài sản đảm bảo có thể vay được ít tiền hơn từ ECB, dù giá trị thị trường của trái phiếu đó không đổi so với tài sản khác.

Từ ngày 15 tháng 6 năm 2026, ECB bắt đầu áp dụng “yếu tố khí hậu” đối với tài sản đảm bảo là trái phiếu doanh nghiệp do các công ty phi tài chính phát hành. Lý do được đưa ra là quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp có thể kéo theo thay đổi chính sách, công nghệ và hành vi tiêu dùng, từ đó ảnh hưởng đến giá trị tài sản của doanh nghiệp. Trong tài liệu giải thích công bố ngày 7 tháng 7 (giờ địa phương), ECB cho biết yếu tố khí hậu này được cộng thêm vào mức chiết khấu (haircut) sẵn có của tài sản đảm bảo.

Cách tính yếu tố khí hậu dựa trên ba thành phần: mức độ “căng thẳng chuyển đổi” theo từng ngành, mức độ doanh nghiệp tiếp xúc với rủi ro chuyển đổi, và thời gian còn lại đến khi trái phiếu đáo hạn.

Theo logic của ECB, trái phiếu có thời hạn còn lại dài sẽ có dòng tiền tương lai chịu tác động nhiều hơn từ các thay đổi chính sách và công nghệ liên quan đến khí hậu, nên được đánh giá là rủi ro cao hơn. Yếu tố khí hậu, cùng với mức chiết khấu thông thường, sẽ làm giảm giá trị tài sản được công nhận khi dùng làm đảm bảo.

Vấn đề nằm ở chỗ yếu tố khí hậu áp dụng cho từng trái phiếu cụ thể không được ECB công bố. Các ngân hàng và thành viên thị trường khó biết trước mức điều chỉnh sẽ áp dụng cho tài sản mình mang ra thế chấp, còn các nhà nghiên cứu độc lập cũng không thể tái tạo lại kết quả tính toán của ECB.

Trang tin chuyên về minh bạch quốc tế Eye on Global Transparency, trong bài viết ngày 2 tháng 9 (giờ địa phương), cho rằng phương pháp tính toán và điểm số riêng lẻ không được công khai đầy đủ khiến thị trường khó kiểm chứng. Theo trang này, ECB không tiết lộ yếu tố khí hậu cụ thể cũng như các thành phần cấu tạo nên nó cho từng tài sản.

Frédéric Ducoulombier, người đứng đầu chương trình chính sách và quy định khí hậu tại Viện Nghiên cứu Khí hậu EDHEC, cho rằng ECB nên công bố điểm số theo từng tổ chức phát hành hoặc yếu tố khí hậu cùng các thành phần chính theo từng tài sản. Ông lập luận rằng chỉ khi công khai, thị trường mới có thể kiểm tra được liệu có sai sót trong tính toán hay có sự khác biệt trong cách xử lý giữa các tài sản.

Về phần mình, ECB cho rằng ngân hàng này vẫn có thể đạt được mục tiêu chính sách là bảo vệ bảng cân đối kế toán của Eurosystem mà không cần công khai yếu tố khí hậu của từng tài sản. Hai luồng quan điểm đang đối lập nhau: một bên cho rằng việc công khai mức điều chỉnh sẽ giúp thị trường nhận được tín hiệu về rủi ro khí hậu, bên còn lại — trong đó có ECB — cho rằng mục tiêu quản trị rủi ro của ngân hàng trung ương không đòi hỏi phải công bố điểm số riêng lẻ.

Ngày 24 tháng 7 năm 2026, ECB thông báo sẽ mở rộng áp dụng yếu tố khí hậu sang các khoản tín dụng đủ điều kiện do doanh nghiệp phi tài chính vay. Thời điểm thực thi sớm nhất được ấn định là sau cuối năm 2027.

Mức giảm giá trị bổ sung tối đa, tính chung cho cả trái phiếu doanh nghiệp và khoản tín dụng, được giới hạn ở 5%. Yếu tố khí hậu sẽ được cập nhật hằng năm dựa trên dữ liệu mới nhất.

Thông báo chính thức của ECB ngày 24 tháng 7 cũng nêu rõ rằng yếu tố khí hậu áp dụng riêng cho từng khoản tín dụng sẽ không được công khai. Dù phạm vi áp dụng được mở rộng, cấu trúc hiện tại vẫn khiến thị trường khó tự kiểm tra mức điều chỉnh cho từng tài sản cụ thể.

ECB giải thích rằng quy mô sử dụng trái phiếu doanh nghiệp làm tài sản đảm bảo hiện còn hạn chế, nên tác động trước mắt của cơ chế này chưa lớn. Tuy nhiên, khi phạm vi áp dụng mở rộng sang các khoản tín dụng, tác động đến cấu trúc tài sản đảm bảo của ngân hàng và điều kiện huy động vốn từ ngân hàng trung ương sẽ cần được theo dõi riêng.

Không thể khẳng định toàn bộ ngành ngân hàng có cùng quan điểm về vấn đề này. Thông tin cho rằng Liên đoàn Ngân hàng Châu Âu (EBF) đã chính thức yêu cầu ECB công khai công thức tính toán không được xác nhận trong các tài liệu công khai của EBF.

Tranh luận hiện nay đang dịch chuyển từ câu hỏi có nên đưa rủi ro khí hậu vào quản lý tài sản đảm bảo hay không, sang câu hỏi nên công khai cách tính và quy trình kiểm chứng đến mức nào. Tác động thực tế của việc điều chỉnh giá trị tài sản đảm bảo đối với điều kiện huy động vốn của từng ngân hàng dự kiến sẽ được làm rõ hơn qua các dữ liệu bổ sung, sau khi cơ chế này được áp dụng cho các khoản tín dụng.

Việc ECB mở rộng yếu tố khí hậu sang các khoản tín dụng dự kiến có hiệu lực sau cuối năm 2027. Mức giảm giá trị bổ sung tối đa tính chung cho trái phiếu doanh nghiệp và khoản tín dụng vẫn được giới hạn ở 5%.