Mua lại token đạt 640 triệu USD, tập trung vào Hyperliquid, Pump.fun

Quy mô mua lại token (buyback) của các dự án tiền mã hóa trong năm nay đã tăng lên khoảng 640 triệu USD (khoảng 8.608 tỷ won). Xu hướng dùng lợi nhuận để mua lại token của chính mình nhằm giảm lượng lưu thông đang lan rộng, nhưng giới quan sát cảnh báo rằng việc mua lại đơn thuần không đảm bảo tính bền vững của dự án hay đà tăng giá.

Theo Cointelegraph Magazine đưa tin ngày 4, quy mô mua lại token trong năm nay đã tăng khoảng 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, quy mô mua lại token năm 2024 chỉ đạt 366.000 USD (khoảng 490 triệu won). Khoảng 90% chi tiêu năm nay tập trung vào hai dự án Hyperliquid(HYPE) và Pump.fun(PUMP).

Mua lại token là cách dự án dùng lợi nhuận thu được để mua lại chính token của mình trên thị trường. Nếu token mua về bị đốt (burn), lượng lưu thông sẽ giảm; nếu được giữ trong kho bạc (treasury), số token này trở thành tài sản có thể sử dụng sau này.

Việc mua lại tạo ra nhu cầu liên tục trên thị trường, còn việc đốt token làm giảm nguồn cung, qua đó kỳ vọng củng cố mối liên kết kinh tế giữa người nắm giữ token và giao thức. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn tùy thuộc vào nguồn tiền dùng để mua lại, cơ cấu doanh thu của giao thức và nền tảng người dùng.

Orest Gavryliak (Orest Gavryliak), Giám đốc pháp lý (CLO) của 1inch, cho biết “việc mua lại và đốt token được lợi nhuận hậu thuẫn nhằm chứng minh logic giảm nguồn cung token đang lưu thông hoặc tái đầu tư vào doanh thu của giao thức”. Theo ông, việc token bị mua lại rồi đốt đi mang tính trực quan hơn nhiều so với việc giải thích quyền quản trị hay cơ cấu phí cho người dùng.

Cách làm của mỗi dự án khác nhau. Hyperliquid dùng tới 99% doanh thu để mua lại và đốt Hyperliquid(HYPE). Pump.fun dành 50% doanh thu cho việc mua lại và đốt Pump.fun(PUMP).

Tính đến nay, Pump.fun đã loại khỏi lưu thông lượng PUMP trị giá 446,65 triệu USD (khoảng 600,7 tỷ won). Dự án này vừa mua lại vừa đốt token để giảm nguồn cung.

Spark(SPK) lại chọn cách giữ token trong kho bạc thay vì đốt. Sam MacPherson (Sam MacPherson), đồng sáng lập kiêm CEO Spark, cho biết đã dùng thặng dư của giao thức để mua hơn 143 triệu SPK, nhưng giữ lại số token này trong kho bạc để thưởng cho những người tham gia lâu dài trong hệ sinh thái.

MacPherson nói “cần phải hỏi rằng khoản thặng dư 1 USD tiếp theo nên được dùng vào đâu để tạo ra giá trị lớn nhất”. Theo ông, nếu đầu tư vào mở rộng giao thức, tuyển dụng nhà phát triển hay cải thiện cơ cấu tài chính có thể mang lại lợi nhuận cao hơn, thì tái đầu tư có thể được ưu tiên hơn mua lại token.

Việc mua lại token cũng không đảm bảo đẩy giá token đi lên. Pump.fun đã mua lại và đốt PUMP từ tháng 7/2025, nhưng giá token này vẫn thấp hơn khoảng 50% so với mức đỉnh lịch sử lập được vào tháng 9/2025.

Uniswap(UNI) cũng đã để mất khoảng một nửa mức tăng giá sau đề xuất ‘UNIfication’ hồi tháng 11/2025. Giới phân tích cho rằng biến động giá của từng token chịu tác động từ nhiều yếu tố, nên không thể chỉ dùng việc mua lại token để giải thích kết quả.

Max Shannon (Max Shannon), chuyên viên phân tích cấp cao khu vực châu Âu của Bitwise, cho biết việc mua lại token có thể là công cụ kết nối thành công của token với mức độ chấp nhận nền tảng. Tuy nhiên, ông lưu ý nhà đầu tư cần phân biệt giữa kế hoạch mua lại nhằm đẩy giá và mô hình kinh doanh thực sự bền vững.

Đối với các dự án, vấn đề cốt lõi nằm ở cách sử dụng khoản thặng dư. Mua lại token của chính mình có thể phát đi tín hiệu rằng doanh thu giao thức được kết nối với người nắm giữ, nhưng đồng thời cũng làm giảm cơ hội dùng chính nguồn vốn đó để phát triển và mở rộng.

Khi việc mua lại token ngày càng giống với mua lại cổ phiếu, các vấn đề pháp lý cũng có thể lớn thêm. Gavryliak chỉ ra rằng nếu giá trị của token đến từ chức năng mạng lưới, nó có thể được xem gần với hàng hóa; nhưng nếu giá trị bắt nguồn từ nỗ lực của đội ngũ dự án và phần thưởng cho người nắm giữ, token đó có thể bị diễn giải là chứng khoán.

Mua lại token không phải là quyền của cổ đông có thể yêu cầu thực thi theo pháp luật, mà chỉ là một cơ chế thị trường. Do đó, việc mua lại được duy trì liên tục không đồng nghĩa người nắm giữ token có quyền lợi tương đương cổ đông.

Nói cho cùng, vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân việc mua lại token, mà ở doanh thu, người dùng và cấu trúc kinh tế đứng sau token đó. Việc token còn lý do để nắm giữ sau khi hoạt động mua lại dừng lại hay không có thể chính là tiêu chí quyết định tính bền vững của dự án.