18 nước cảnh báo: “Đội tàu bóng tối” chia đôi trật tự hàng hải

Cơ quan hàng hải của 18 quốc gia vừa cảnh báo rằng xung đột địa chính trị và sự lan rộng của các tàu né tránh lệnh trừng phạt có thể khiến trật tự hàng hải toàn cầu bị chia thành hai hệ thống song song: một hệ thống vận hành theo quy tắc và một hệ thống thiếu minh bạch. Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh tình trạng phong tỏa và giao tranh tại eo biển Hormuz đang đẩy chi phí và mức độ bất định của chuỗi cung ứng hàng hải lên cao.

Theo tuyên bố chung công bố ngày 8 của Nhóm Tư vấn Hàng hải (Consultative Shipping Group, CSG), hơn 80% thương mại toàn cầu phụ thuộc vào vận tải biển, do đó đây là vấn đề đáng lo ngại. CSG hiện quy tụ cơ quan hàng hải của 18 quốc gia, trong đó có Hàn Quốc, Đức, Canada, Nhật Bản, Anh và Đan Mạch.

CSG chỉ ra rằng đại dịch COVID-19, chiến tranh Nga - Ukraine, tình trạng hạn hán tại kênh đào Panama và xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran là những yếu tố liên tục làm rung chuyển chuỗi cung ứng hàng hải trong thời gian qua. Những cú sốc này không chỉ làm giảm hiệu quả vận hành của chuỗi cung ứng mà còn khiến việc lập kế hoạch vận tải trở nên khó dự đoán hơn.

Đáng chú ý, CSG cho biết xung đột tại Trung Đông trong năm nay đã gây ra tình trạng phong tỏa và giao tranh liên tục quanh khu vực eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất của vận tải biển quốc tế. Eo biển Hormuz nằm ở phía nam Iran, là tuyến đường biển được sử dụng để vận chuyển dầu thô và nguyên liệu thô.

CSG giải thích thêm rằng các cuộc xung đột quanh eo biển này đã đẩy giá dầu thô và phân bón cùng nhiều loại hàng hóa khác tăng lên. Khi khả năng tiếp cận các tuyến đường và cảng biển trở nên bất định, doanh nghiệp cũng gặp nhiều áp lực hơn trong việc lập kế hoạch vận chuyển dài hạn.

CSG nhấn mạnh rằng rủi ro đối với vận tải biển quốc tế không chỉ giới hạn ở xung đột vũ trang. Khi các quốc gia áp dụng những quy định thương mại và tiêu chuẩn trừng phạt khác nhau, tính nhất quán của các tiêu chuẩn chung áp dụng cho vận tải biển quốc tế có thể bị suy yếu.

Theo CSG, nếu các quy tắc bị phân mảnh, thị trường cũng có nguy cơ bị chia cắt theo khu vực, khiến chi phí của doanh nghiệp và người tiêu dùng tăng lên. Khi điều kiện tiếp cận cảng biển hay tuyến đường thay đổi khác nhau, cả kế hoạch vận hành của hãng tàu lẫn công tác quản lý chuỗi cung ứng của chủ hàng đều trở nên phức tạp hơn cùng lúc.

CSG cũng nêu ra hoạt động của các tàu né tránh lệnh trừng phạt là một yếu tố rủi ro chính khác. Tổ chức này cho biết hiện có hàng trăm tàu đang vận hành theo mô hình “đội tàu bóng tối” - những tàu không tuân thủ các quy định bảo hiểm tiêu chuẩn cũng như tiêu chuẩn an toàn và minh bạch thông thường.

“Đội tàu bóng tối” là thuật ngữ chỉ những con tàu che giấu cơ cấu sở hữu hoặc vận hành nhằm né tránh lệnh trừng phạt, hoặc hoạt động bên ngoài các hệ thống bảo hiểm và an toàn thông thường. Khi những con tàu này lách các tiêu chuẩn về môi trường và an toàn, rủi ro tai nạn cùng sự bất định của thị trường vận tải cũng gia tăng theo.

CSG đánh giá rằng “đội tàu bóng tối” đang hình thành một hệ thống vận hành song song bên trong ngành vận tải biển quốc tế. Khi một bên tuân thủ quy tắc còn bên kia dựa vào sự thiếu minh bạch để tồn tại, niềm tin và khả năng dự đoán của thị trường hàng hải sẽ bị suy giảm.

CSG cho rằng áp lực địa chính trị hiện nay không phải là cú sốc nhất thời, mà là tín hiệu cho thấy môi trường vận hành của thương mại toàn cầu đang thay đổi mang tính cấu trúc. Tổ chức này cũng chỉ ra rằng các tuyến hàng hải ngày càng bị sử dụng như một công cụ để gây ảnh hưởng và tạo rủi ro.

Vì vậy, CSG kêu gọi các cơ quan quản lý tại mỗi khu vực pháp lý cần thực thi nhất quán các quy tắc vận tải biển quốc tế và duy trì các tiêu chuẩn chung. Tổ chức này lập luận rằng chỉ khi các quốc gia cùng chia sẻ nguyên tắc về an toàn và minh bạch, tính mở và sự ổn định của thị trường vận tải biển mới được bảo đảm.

CSG nhấn mạnh rằng hợp tác quốc tế chặt chẽ không phải là công cụ giới hạn chủ quyền quốc gia, mà là điều kiện cần thiết để vận hành một nền kinh tế toàn cầu vốn có mối liên kết chặt chẽ với nhau. Tổ chức này cảnh báo thêm rằng nếu tình trạng phân mảnh quy tắc tiếp tục gia tăng, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng tại các điểm nghẽn hàng hải trọng yếu cũng sẽ tăng theo.

Tuy nhiên, tuyên bố chung lần này không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho việc khôi phục hoạt động qua lại tại eo biển Hormuz hay hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông. Việc các quốc gia thực thi tiêu chuẩn hàng hải chung như thế nào trên thực tế vẫn là bài toán then chốt, quyết định sự ổn định của chuỗi cung ứng hàng hải trong thời gian tới.