Đức khảo sát bất bình đẳng tài sản, tranh cãi thuế nhà giàu tái bùng nổ

Bộ Lao động và Xã hội Đức (BMAS) vừa đặt hàng một cuộc khảo sát về nhận thức bất bình đẳng tài sản, khiến tranh cãi về thuế nhà giàu bùng lên trở lại. Tuy nhiên, thông báo mời thầu này chỉ liên quan đến việc đặt hàng nghiên cứu khảo sát, chưa đưa ra dự luật thuế nhà giàu hay lịch trình thực thi cụ thể nào.

Theo thông báo trên Cổng đấu thầu công của Liên minh châu Âu (EU), Bộ Lao động và Xã hội Đức muốn thực hiện một cuộc khảo sát dân số mang tính đại diện kết hợp khảo sát thử nghiệm với chủ đề “Thái độ đối với bất bình đẳng tài sản trong dân số”. Thông báo được đăng ngày 3/8, hạn nộp hồ sơ dự thầu là ngày 1/9.

Các câu hỏi khảo sát xoay quanh nhận thức về phân bổ tài sản tại Đức, đánh giá khả năng dịch chuyển xã hội, vai trò xã hội của người sở hữu tài sản lớn, cũng như mức độ ủng hộ đối với việc tái phân phối của cải và đề xuất đánh thuế tài sản. Vì khảo sát có đề cập đến thuế tài sản, nhiều ý kiến cho rằng động thái này gắn liền với tranh luận tăng thuế đang diễn ra trên chính trường.

Dù vậy, việc đặt hàng khảo sát khó có thể xem là bước khởi động cho quy trình áp thuế nhà giàu. Trong văn bản trả lời ngày 3/8, Quốc hội liên bang Đức (Bundestag) cho biết chính phủ hiện không theo đuổi bất kỳ mục tiêu định lượng nào về chỉ số phân bổ tài sản.

Văn bản trả lời của Quốc hội cũng nêu rõ chính phủ không có kế hoạch thực hiện thêm khảo sát nào để thống kê tốt hơn nhóm sở hữu tài sản lớn. Chính phủ Đức cho biết đã sử dụng các chỉ số phân bổ như hệ số Gini và tỷ trọng theo từng nhóm phân vị tài sản ròng trong hệ thống báo cáo nghèo đói - giàu có hiện hành.

Phát biểu của Bärbel Bas, Bộ trưởng Lao động và Xã hội kiêm đồng Chủ tịch đảng Dân chủ Xã hội (SPD), cũng không cho thấy dấu hiệu công bố thuế nhà giàu riêng biệt. Trong cuộc phỏng vấn với đài ZDF ngày 2/8, bà Bas nói về mức giảm thuế thu nhập rằng “chúng tôi đã tính đến mức lớn hơn”.

Bà giải thích đảng SPD từng thúc đẩy tăng thuế người giàu và cải cách thuế thừa kế, nhưng không đạt được trong quá trình đàm phán liên minh. Điều này cho thấy việc siết thuế với nhóm thu nhập cao từng được bàn tới trong đàm phán liên minh cầm quyền, song đây không phải là phát biểu chính thức hóa việc lập thuế nhà giàu mới.

Giải thích chính thức từ chính phủ Đức hiện nghiêng nhiều hơn về điều chỉnh thuế thu nhập. Trong tuyên bố chính sách hồi tháng 7, Chính phủ Đức cho biết sẽ giảm gánh nặng thuế thu nhập cho nhóm thu nhập thấp và trung bình, đặc biệt là các hộ gia đình, đồng thời áp mức thuế cao hơn một chút với nhóm thu nhập cao.

Thuế nhà giàu là loại thuế đánh trên tài sản ròng nắm giữ, chứ không phải thu nhập. Do đối tượng chịu thuế có thể bao gồm bất động sản, cổ phiếu, cổ phần doanh nghiệp chưa niêm yết - những tài sản có giá trị định giá biến động - nên không chỉ mức thuế suất mà cả cách định giá và cơ chế kê khai cũng trở thành điểm tranh cãi.

Tranh luận về bất bình đẳng tài sản tại Đức không phải là vấn đề mới. Theo khảo sát tài sản hộ gia đình năm 2023 của Ngân hàng trung ương Đức (Bundesbank), 10% hộ gia đình giàu nhất nắm giữ 54% tổng tài sản ròng, trong khi hệ số Gini theo tài sản ròng đạt 72,4%.

Áp lực tài chính công cũng là một phần bối cảnh của tranh luận thuế. Cơ quan Thống kê Liên bang Đức (Destatis) công bố thâm hụt ngân sách chính phủ nói chung trong nửa đầu năm 2026 là 71,3 tỷ euro, tăng 36,6 tỷ euro so với cùng kỳ năm trước.

Tỷ lệ thâm hụt so với GDP ở mức 3,1%. Khi bài toán cân đối thu - chi ngân sách trở nên căng thẳng hơn, khác biệt quan điểm giữa các đảng phái về thuế thu nhập, thuế thừa kế và thuế nhà giàu cũng được nhắc lại.

Viện nghiên cứu kinh tế ifo của Đức nhận định trong báo cáo ngày 13/8 rằng cải cách thuế thu nhập năm 2027 thiên về điều chỉnh cân đối ngân sách hơn là thúc đẩy tăng trưởng. Viện phân tích cải cách này đi kèm mức giảm thu ngân sách khoảng 10 tỷ euro.

Clemens Fuest, Viện trưởng ifo, nhận định “cải cách thuế thu nhập của chính phủ Đức thiên về cân đối sổ sách hơn là mở ra hướng đi mới”. Bình luận cho thấy việc giảm gánh nặng thuế thu nhập mang tính điều chỉnh tài khóa nhiều hơn là một gói kích thích kinh tế.

Tranh cãi về đánh thuế tài sản không chỉ diễn ra ở Đức. TokenPost từng đưa tin rằng tại Mỹ, khi tổng nợ công vượt 40.000 tỷ USD, tranh luận về thuế tỷ phú cũng nóng trở lại. Tính bền vững tài khóa và niềm tin vào thị trường tài sản đang trở thành bối cảnh chung cho các tranh luận thuế ở nhiều quốc gia.

Nhìn chung, sự việc lần này gần với thực tế hơn nếu được hiểu là “tranh luận về thu ngân sách và tái phân phối nhân dịp đặt hàng khảo sát bất bình đẳng tài sản”, thay vì “thuế nhà giàu sắp được công bố”. Việc có áp thuế nhà giàu hay không, mức thuế suất, đối tượng chịu thuế và thời điểm thực thi hiện vẫn chưa được xác nhận.