117,5% GDP: Nợ công Pháp tăng, đề xuất xóa trái phiếu của ông Mélenchon gây tranh cãi

Nợ công của Pháp đã tăng lên 117,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tính đến cuối quý 1/2026, làm bùng lên tranh cãi quanh đề xuất của ứng viên tổng thống Jean-Luc Mélenchon (Jean-Luc Mélenchon) thuộc đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (La France Insoumise, LFI) về việc xóa bỏ trái phiếu chính phủ do ngân hàng trung ương nắm giữ.

Theo số liệu do Tổng cục Thống kê Pháp (Insee) công bố, nợ công nước này tính đến cuối quý 1/2026 đạt 3.053,61 tỷ euro, tương đương 117,5% GDP, tăng so với mức 115,7% của quý trước đó.

Ông Mélenchon đề xuất đóng băng hoặc xóa bỏ số trái phiếu chính phủ Pháp mà Ngân hàng Trung ương châu Âu (European Central Bank, ECB) đang nắm giữ thông qua bảng cân đối kế toán của Ngân hàng Trung ương Pháp (Banque de France). Tại một cuộc tranh luận do Hiệp hội giới chủ Pháp (Medef) tổ chức ngày 27/8, ông khẳng định sẽ không động đến các chủ nợ tư nhân ở giai đoạn này.

Lập luận của ông xoay quanh câu hỏi liệu nhà nước có cần tiếp tục gánh khoản nợ mà bản chất là nợ của chính mình hay không. Tạp chí Fortune dẫn lời ông Mélenchon nói rằng 18% trái phiếu do Ngân hàng Trung ương Pháp nắm giữ “có thể xóa bỏ”, tuy nhiên phương án thực hiện cụ thể chưa được công bố.

Thị trường trái phiếu cũng phản ứng nhạy với tranh cãi tài khóa này. Tính đến ngày 4/9, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm ở mức 4,189%, trong khi lợi suất trái phiếu Đức cùng kỳ hạn là 3,3376%, đưa chênh lệch giữa hai nước lên khoảng 85 điểm cơ bản (bp).

Hãng tin Reuters trước đó đưa tin chênh lệch lợi suất giữa Pháp và Đức từng nới rộng lên khoảng 88 điểm cơ bản. Theo Reuters, gánh nặng nợ công của Pháp đã trở thành vấn đề chính trị trước thềm cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, đồng thời ngân hàng Morgan Stanley (MS) được cho là đã khuyến nghị giảm tỷ trọng nắm giữ trái phiếu Pháp.

Trọng tâm tranh cãi nằm ở các hiệp ước khu vực đồng euro và tính độc lập của ngân hàng trung ương. Điều 123 Hiệp ước về Hoạt động của Liên minh châu Âu (TFEU) cấm ECB và ngân hàng trung ương các nước thành viên cấp tín dụng trực tiếp cho chính phủ hoặc mua trực tiếp trái phiếu chính phủ. Để đề xuất của ông Mélenchon trở thành chính sách thực tế, vấn đề xung đột với điều khoản này cần được giải quyết.

Trả lời phỏng vấn báo Le Monde, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) Joachim Nagel (Joachim Nagel) nói “không một ngân hàng trung ương nào trong hệ thống Eurosystem, kể cả ECB, có quyền xóa nợ quốc gia”. Ông cho rằng hành động như vậy tương đương với việc tài trợ tiền tệ cho chính phủ và bị các hiệp ước châu Âu nghiêm cấm.

Trong nội bộ nước Pháp, phản ứng cũng không kém phần gay gắt. Bộ trưởng Kinh tế Pháp Roland Lescure (Roland Lescure) cảnh báo đề xuất này có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng tài chính. Cựu Ủy viên châu Âu Thierry Breton (Thierry Breton) thì cho rằng phương án này không thể thực hiện được về mặt pháp lý.

Ngược lại, ông Matthieu Pigasse (Matthieu Pigasse) cho rằng một phần nợ quốc gia có thể được xóa mà không gây cú sốc cho nền kinh tế và hệ thống tài chính. Trong nội bộ đảng Nước Pháp Bất khuất, một số ý kiến bày tỏ hoan nghênh khi tranh cãi này đang trở thành chủ đề trung tâm của chính trường Pháp trong mùa thu.

Tranh luận đang mở rộng từ câu hỏi làm sao giảm nợ sang việc ai đang nắm giữ trái phiếu chính phủ và có thể xử lý theo cơ chế nào. TokenPost trước đó cũng đưa tin tranh cãi về nợ công của Mỹ cũng đang chuyển trọng tâm từ thắt chặt tài khóa sang việc ai sẽ gánh nhu cầu trái phiếu chính phủ.

Với nhà đầu tư quốc tế, đây không đơn thuần là một cam kết tranh cử của Pháp. Nếu niềm tin vào trái phiếu của nền kinh tế lớn thứ hai khu vực đồng euro bị lung lay, lãi suất và tỷ giá tại châu Âu, cũng như giá tài sản rủi ro toàn cầu, đều có thể chịu áp lực.

Tuy nhiên, việc đề xuất của ông Mélenchon có trở thành thay đổi thể chế hay không còn phụ thuộc vào cách diễn giải các hiệp ước, lập trường của ECB và sự đồng thuận của các nước thành viên khác. Dù ông khẳng định sẽ không động đến chủ nợ tư nhân, thị trường vẫn có thể xem việc xóa trái phiếu do ngân hàng trung ương nắm giữ là một tín hiệu tài trợ tiền tệ.

Tổng cục Thống kê Pháp dự kiến công bố số liệu nợ công quý 2/2026 vào lúc 8h45 ngày 29/9 (giờ địa phương), tương đương khoảng 13h45 cùng ngày theo giờ Việt Nam.