ECB đặt mục tiêu phát hành Euro kỹ thuật số năm 2029, giới hạn quyền truy cập dữ liệu cá nhân

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) một lần nữa nhấn mạnh cơ chế bảo vệ quyền riêng tư trong thiết kế Euro kỹ thuật số, giữa lúc tranh cãi về khả năng giám sát của tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) vẫn chưa lắng xuống. Châu Âu đang vừa thúc đẩy quá trình lập pháp, vừa khẳng định hai giá trị song song là bảo vệ đời tư người dùng và chủ quyền thanh toán của khu vực.

Ông Piero Cipollone, Ủy viên Ban điều hành ECB, cho biết trong một cuộc phỏng vấn ngày 10 tháng 8 rằng thiết kế Euro kỹ thuật số giới hạn phạm vi thông tin giao dịch mà Eurosystem có thể tiếp cận. Ông nói: "Eurosystem không có khả năng nhận diện người trả tiền hay người nhận tiền." Phát biểu này cho thấy ECB muốn trấn an lo ngại rằng đồng tiền kỹ thuật số công có thể trở thành công cụ giám sát tài chính cá nhân.

Tuy nhiên, giải thích của ông Cipollone không đồng nghĩa Euro kỹ thuật số ẩn danh hoàn toàn như tiền mặt. Các tổ chức xử lý giao dịch như ngân hàng vẫn phải xác minh danh tính người dùng để phục vụ mục đích chống rửa tiền, chỉ có điều ECB không trực tiếp liên kết dữ liệu thanh toán với từng cá nhân cụ thể.

ECB định nghĩa Euro kỹ thuật số là hình thức bổ sung điện tử cho tiền mặt. Người dùng trong khu vực đồng euro có thể lưu giữ Euro kỹ thuật số trong tài khoản mở tại ngân hàng hoặc các đơn vị trung gian công, và sử dụng để thanh toán tại cửa hàng, mua sắm trực tuyến hoặc chuyển tiền cá nhân.

Thanh toán ngoại tuyến (offline) cũng nằm trong phạm vi thiết kế. Theo tài liệu hướng dẫn chính thức của ECB, hiện khu vực đồng euro chưa có phương tiện thanh toán kỹ thuật số nội khối bao trùm toàn bộ 20 quốc gia thành viên, trong khi 13 trong số đó vẫn phụ thuộc vào các mạng lưới thẻ thanh toán quốc tế.

Vấn đề cốt lõi ở đây thiên về niềm tin hơn là công nghệ. Euro kỹ thuật số là đồng tiền công do ngân hàng trung ương phát hành, khác về bản chất so với stablecoin tư nhân hay tài sản số khác, nhưng mọi giao dịch điện tử đều để lại dấu vết dữ liệu.

Vì vậy, ECB liên tục nhấn mạnh cơ chế khiến ngân hàng trung ương không trực tiếp nắm giữ dữ liệu cá nhân của người dùng. Cơ quan này cũng cho biết, trong các giao dịch ngoại tuyến, chi tiết thanh toán chỉ được lưu lại ở phía người trả và người nhận.

Ủy ban Kinh tế và Tiền tệ của Nghị viện châu Âu đã thông qua lập trường về Euro kỹ thuật số ngày 23 tháng 6, với 43 phiếu thuận, 14 phiếu chống và 1 phiếu trắng. Nghị viện châu Âu khẳng định việc bảo vệ dữ liệu cá nhân được đưa vào ngay từ khâu thiết kế, đồng thời cho biết các công nghệ như "bằng chứng không tiết lộ thông tin" (zero-knowledge proof) có thể xác thực giao dịch mà không cần bộc lộ dữ liệu cá nhân.

Bằng chứng không tiết lộ thông tin là kỹ thuật mật mã cho phép xác minh một điều kiện có được đáp ứng hay không mà không cần công khai nội dung thông tin liên quan. Trong thanh toán kỹ thuật số, công nghệ này được nhắc đến như một cách xác thực tính hợp lệ của giao dịch mà không cần bộc lộ toàn bộ danh tính người dùng.

Văn bản lập trường của Nghị viện châu Âu cũng nêu rõ ECB không được tiếp cận dữ liệu định danh cá nhân. Điều này cho thấy tranh luận về Euro kỹ thuật số đang vượt ra ngoài phạm vi một phương tiện thanh toán mới, tiến tới việc luật hóa cụ thể các cơ chế bảo vệ quyền riêng tư.

Trong khi đó, Mỹ chọn hướng đi khác. Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh hành pháp ngày 23 tháng 1 năm 2025, cấm các cơ quan liên bang Mỹ thiết lập, phát hành hoặc thúc đẩy CBDC ở cả trong và ngoài nước Mỹ.

Cùng sắc lệnh này, các kế hoạch liên quan đến CBDC đang triển khai cũng phải chấm dứt. Chính phủ Mỹ, trong cùng văn bản, nêu định hướng chính sách là thúc đẩy sự tăng trưởng của các stablecoin gắn với đồng USD.

Ở châu Âu, vấn đề không chỉ dừng ở việc có phát hành Euro kỹ thuật số hay không. Ai được quyền xem dữ liệu thanh toán, quy định chống rửa tiền sẽ áp dụng đến đâu, và các đơn vị thanh toán tư nhân sẽ tồn tại song song ra sao với phương tiện thanh toán của ngân hàng trung ương, tất cả vẫn là những câu hỏi đang chờ lời giải.

Câu chuyện Euro kỹ thuật số cũng gắn liền với vấn đề tự chủ hạ tầng tài chính của châu Âu. TokenPost từng đưa tin rằng lịch trình triển khai Euro kỹ thuật số là một trong những nhiệm vụ quan trọng mà chủ tịch ECB kế nhiệm sẽ phải xử lý.

ECB đặt mục tiêu chuẩn bị cho lần phát hành đầu tiên trong năm 2029, với điều kiện các văn bản pháp lý cần thiết của Liên minh châu Âu (EU) được thông qua trong năm 2026. Quyết định phát hành cuối cùng sẽ được đưa ra sau khi hoàn tất quá trình lập pháp và các đợt thử nghiệm tiếp theo.