Canada tuyên bố áp thuế trả đũa Mỹ từ ngày 8/9 sau đàm phán đổ vỡ

Cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ và Canada bị đình chỉ, khiến xung đột thuế quan quanh chuỗi cung ứng Bắc Mỹ leo thang trở lại. Mỹ đã áp thêm thuế nhập khẩu đối với một số mặt hàng có xuất xứ Canada, còn Canada tuyên bố sẽ đáp trả bằng mức thuế "trả đũa" tương xứng từ ngày 8/9.

Thủ tướng Canada Mark Carney (Mark Carney) cho biết trong bài phát biểu ngày 22 rằng đoàn đàm phán đã được triệu hồi về Ottawa. Ông nói: "Chúng tôi không thể chấp nhận những gì họ đưa ra, và cũng không thể nhượng bộ những gì họ yêu cầu." Theo giải thích của ông, phía Mỹ đã đưa ra điều kiện vào phút chót liên quan đến chủ quyền của Canada cũng như vấn đề bảo vệ tiếng Pháp và văn hóa nước này.

Bộ Tài chính Canada ra tuyên bố ngày 24, chính thức xác nhận việc đình chỉ đàm phán thương mại với Mỹ. Bộ trưởng Tài chính kiêm Bộ trưởng Thu nội địa Canada François-Philippe Champagne (François-Philippe Champagne) đã họp với các bộ trưởng tài chính cấp bang và vùng lãnh thổ để bàn phương án ứng phó thuế quan mới. Sau cuộc họp, Canada tuyên bố sẽ áp thuế trả đũa theo nguyên tắc "đô la đổi đô la" kể từ ngày 8/9.

Cần phân biệt rõ mức thuế hiện hành của Mỹ với áp lực mới vừa công bố. Theo văn bản hành pháp của Nhà Trắng, mức thuế theo giá trị (ad valorem) bổ sung đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Canada, dựa trên Mục 338 (Section 338) của luật thuế quan Mỹ, chính thức có hiệu lực từ 11 giờ 1 phút sáng ngày 22/8 theo giờ Việt Nam. Các mặt hàng bị ảnh hưởng gồm rượu, sản phẩm sữa và các mặt hàng liên quan đến ô tô.

Mục 338 là điều khoản cho phép chính phủ Mỹ áp thêm thuế lên hàng hóa của nước khác nếu xác định các biện pháp phân biệt đối xử của nước đó gây gánh nặng cho hoạt động thương mại của Mỹ. Lần này, biện pháp không đơn thuần là điều chỉnh thuế suất, mà được dùng như công cụ gây sức ép lên khả năng tiếp cận thị trường, xuất khẩu ô tô và việc phân phối sữa, rượu của Canada.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (Donald Trump) ngày 24 tuyên bố sẽ áp thuế 50% đối với ô tô, xe tải, phụ tùng và thép có xuất xứ Canada, bắt đầu từ ngày 1/1/2027. Đây là biện pháp gây sức ép bổ sung, tách biệt với mức thuế đối với một số mặt hàng đã có hiệu lực từ ngày 22/8.

Căng thẳng giữa hai bên cũng bộc lộ rõ qua các phát ngôn công khai. Trump chỉ trích Canada là "một trong những quốc gia khó hợp tác nhất, cả trong thương mại lẫn các lĩnh vực khác". Đáp lại, Thủ hiến bang Ontario Doug Ford (Doug Ford) trong cuộc phỏng vấn trên đài NewsTalk 1010 tuyên bố thẳng: "Ông ấy có thể hôn mông tôi."

Ông Ford sau đó cho rằng Canada nên dùng xuất khẩu điện, dầu mỏ và khoáng sản sang Mỹ làm đòn bẩy đàm phán. Một số bản tin gọi ông là "đặc phái viên thương mại hàng đầu của Canada", nhưng cách gọi này không khớp với vị trí thực tế của người phát ngôn. Người trực tiếp đưa ra phát biểu trên là Thủ hiến bang Ontario Doug Ford.

Hai bên cũng giải thích khác nhau về nguyên nhân đàm phán đổ vỡ. Phía Canada cho rằng vào phút chót, Mỹ đưa ra các điều kiện không khả thi về kinh tế và thiếu công bằng. Ngược lại, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) phản bác rằng chính Canada là bên đưa ra các yêu cầu mới.

Đợt căng thẳng lần này diễn ra sau khi thời hạn áp thuế đối với hàng hóa Canada từng được lùi lại một lần. Trước đó, đoàn đàm phán hai nước đã nỗ lực điều chỉnh phương án thỏa thuận trước hạn chót, nhưng không thể thu hẹp bất đồng về các điều kiện đưa ra vào phút cuối.

Ô tô và thép được xem là hai ngành chịu tác động lớn nhất. Hãng tin AP (Associated Press) đưa tin Mỹ và Canada đã bước sâu hơn vào một cuộc chiến thương mại, giữa lúc thuế quan mới và các cáo buộc qua lại giữa hai bên tiếp diễn. Ngành công nghiệp ô tô Bắc Mỹ vận hành theo cơ cấu linh kiện và xe thành phẩm di chuyển qua lại biên giới nhiều lần trong quá trình sản xuất, nên gánh nặng chi phí có thể tăng lên khi thuế quan chồng chất.

Nhà kinh tế học Trevor Tombe (Trevor Tombe) ước tính nếu mức thuế 50% mới được áp dụng và duy trì, khoảng 90.000 việc làm tại Canada có thể bị đe dọa. Đây không phải dự báo chính thức từ chính phủ, mà là kết quả mô phỏng của một nhà kinh tế độc lập. Bình luận cho rằng con số này nên được hiểu như một ước tính phản ánh gánh nặng mà việc kéo dài thuế quan có thể gây ra cho việc làm và chuỗi sản xuất, hơn là một con số chắc chắn sẽ xảy ra.

Trên thị trường tài chính, giới truyền thông cũng ghi nhận đồng đô la Canada suy yếu cùng biến động ở nhóm cổ phiếu ô tô và thép. MarketWatch đưa tin dòng vốn vào các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) niêm yết tại Canada vẫn tiếp diễn cho đến ngay trước khi đàm phán đổ vỡ. Trong khi đó, Wall Street Journal đưa tin việc đàm phán thương mại thất bại đã gây áp lực lên diễn biến của đồng đô la Canada.

Tuy nhiên, đây là vấn đề thuộc phạm vi vĩ mô và thương mại nhiều hơn là tác động trực tiếp lên thị trường tiền mã hóa. Các tài sản rủi ro như Bitcoin(BTC) thường chịu ảnh hưởng gián tiếp từ các xung đột thương mại và biến động dòng tiền đô la, nhưng chưa có căn cứ nào cho thấy vụ việc lần này tác động trực tiếp đến giá tiền mã hóa.

Thuế trả đũa của Canada dự kiến có hiệu lực từ ngày 8/9. Trong khi đó, mức thuế 50% đối với ô tô, xe tải, phụ tùng và thép mà Mỹ công bố sẽ được áp dụng từ ngày 1/1/2027.