Quỹ AI lỗ 67%, lộ áp lực bán tháo vì đòn bẩy

Quỹ đầu tư tập trung vào AI Situational Awareness đã lỗ tới 67% giá trị danh mục trong đợt điều chỉnh cổ phiếu liên quan đến AI hồi tháng 7, khi các vị thế tập trung vào cổ phiếu hạ tầng AI được định giá cao kết hợp với đòn bẩy đã buộc quỹ này phải bán tháo phần lớn danh mục cổ phiếu niêm yết.

Theo Reuters, hãng tin này đã xem được bức thư mà Leopold Aschenbrenner, nhà sáng lập Situational Awareness, gửi cho các nhà đầu tư. Trong thư, ông viết: “Chúng tôi đã khiến các bạn thất vọng trong tháng này”, đồng thời cho biết quỹ “đã tiến gần hơn mức tổn thất vốn vĩnh viễn mà chúng tôi có thể chấp nhận được”. Những dòng chia sẻ này cho thấy mức độ nghiêm trọng của đợt sụt giảm được chính người đứng đầu quỹ thừa nhận.

Situational Awareness là quỹ phòng hộ (hedge fund) tập trung vào AI, được Aschenbrenner – người từng làm việc tại OpenAI – thành lập năm 2024. Quỹ xây dựng các vị thế lớn quanh nhóm cổ phiếu bán dẫn, năng lượng và hạ tầng điện toán, đồng thời nắm giữ công khai một số công ty liên quan đến khai thác Bitcoin(BTC) gắn với nhu cầu trung tâm dữ liệu AI.

Nguyên nhân trực tiếp của khoản lỗ là đợt điều chỉnh của nhóm cổ phiếu bán dẫn và hạ tầng AI. Theo Crypto Briefing, tổng tài sản quản lý (AUM) của quỹ này đạt khoảng 45 tỷ USD vào đầu tháng 7 năm 2026, nhưng đã giảm xuống còn khoảng 10 tỷ USD sau khi cổ phiếu bán dẫn lao dốc.

Đòn bẩy chính là yếu tố khiến khoản lỗ bị khuếch đại. Quỹ phòng hộ thường vay vốn để mở rộng mức độ tiếp cận thị trường, nhưng khi giá biến động ngược chiều, bên môi giới chính (prime broker) có thể yêu cầu bổ sung ký quỹ hoặc tài sản thế chấp. Nếu không đáp ứng được yêu cầu này, việc bán tháo tài sản nắm giữ là điều khó tránh khỏi.

Reuters cho biết Situational Awareness đã thanh lý phần lớn danh mục cổ phiếu niêm yết sau khoản lỗ từ cổ phiếu AI. Aschenbrenner cũng xác nhận trong thư gửi nhà đầu tư rằng quỹ đã loại bỏ toàn bộ đòn bẩy khỏi danh mục.

Phần lớn cổ phiếu niêm yết mà quỹ nắm giữ đã được bán cho Citadel. Diễn biến này là phần tiếp theo của việc TokenPost từng đề cập trước đó về trường hợp bán danh mục quỹ AI đan xen với rủi ro đòn bẩy.

Citadel đã nhanh chóng giảm thiểu rủi ro đối với các vị thế vừa mua lại. Ken Griffin, nhà sáng lập Citadel, cho biết trong thư gửi nhà đầu tư rằng công ty đã cắt giảm hơn 80% danh mục gốc mua từ Situational Awareness.

Citadel đã hoàn tất khoảng 100 giao dịch khối (block deal), tương đương giá trị thị trường hơn 4 tỷ USD. Giao dịch khối là hình thức mua bán số lượng lớn cổ phiếu giữa các tổ chức nhằm giảm tác động đến giá niêm yết trên sàn.

Theo báo cáo 13F nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), tính đến ngày 30/6, Situational Awareness báo cáo nắm giữ cổ phiếu SanDisk($SNDK) trị giá 5.673.738.513 USD và Micron($MU) trị giá 5.573.819.392 USD. Riêng hai mã này cộng lại đã đạt 11.247.557.905 USD.

13F là báo cáo nắm giữ cổ phiếu công khai mà các tổ chức đầu tư tại Mỹ phải nộp theo quý. Báo cáo này cho thấy tình trạng nắm giữ tại thời điểm nộp, nhưng không phản ánh đầy đủ vị thế theo thời gian thực, cấu trúc vay nợ hay mức độ tiếp cận phái sinh ngoài sàn (OTC). Dù vậy, đây vẫn là dữ liệu hữu ích để ước lượng mức độ tập trung vào từng mã cổ phiếu.

Về mặt pháp lý, vấn đề đặt ra gần với việc giám sát biến động thị trường hơn là mở một cuộc điều tra chính thức. Crypto Briefing cho biết SEC đang chú ý đến quỹ này, nhưng nhấn mạnh rằng các báo cáo hiện tại cho thấy quỹ vẫn tuân thủ quy định, và sự chú ý của cơ quan quản lý liên quan đến quy mô biến động thị trường hơn là một cuộc điều tra chủ động nhắm vào quỹ hoặc Aschenbrenner. Hiện chưa có căn cứ nào cho thấy vụ việc đã bước sang giai đoạn xử phạt.

Đối với giới đầu tư quan tâm đến tiền mã hóa, sự việc này đáng chú ý không hẳn vì thị trường crypto nói riêng, mà vì cho thấy mối liên kết giữa hạ tầng AI với nhóm cổ phiếu khai thác Bitcoin và trung tâm dữ liệu. Danh mục 13F của Situational Awareness còn bao gồm các công ty liên quan đến khai thác Bitcoin và trung tâm dữ liệu AI như CoreScientific($CORZ), CleanSpark($CLSK), IREN, Riot Platforms($RIOT) và Bitdeer.

TokenPost từng đưa tin cổ phiếu khai thác Bitcoin đã xuất hiện trong báo cáo 13F cuối tháng 3 của quỹ này. Danh mục cụ thể mà Citadel mua lại chưa được công bố, nhưng các báo cáo công khai cho thấy cổ phiếu hạ tầng AI và cổ phiếu khai thác Bitcoin từng cùng nằm trong một danh mục đầu tư.

Vụ việc lần này cho thấy vấn đề không nằm ở xu hướng của chủ đề AI, mà ở cấu trúc vị thế đầu tư. Ngay cả với cùng một loại tài sản, nếu mức vay nợ và độ tập trung quá cao, một đợt điều chỉnh giá có thể nhanh chóng biến thành áp lực ký quỹ và buộc phải bán tháo. Những thay đổi cấu trúc tiếp theo của quỹ nhiều khả năng sẽ được thể hiện rõ hơn qua báo cáo 13F và các thư gửi nhà đầu tư sắp tới.