4 vụ cướp tàu ở Somalia trùng thời điểm tuyến Hormuz sụt giảm

Từ tháng 4 đến tháng 7, liên tiếp xảy ra 4 vụ cướp tàu thương mại ngoài khơi Somalia và Yemen, trong khi tại eo biển Hormuz tình trạng tàu quay đầu và phí bảo hiểm tăng cao cùng diễn ra, khiến bất ổn an ninh hàng hải tại Trung Đông gia tăng. Điểm cốt lõi được xác nhận qua các tài liệu chính thức là hoạt động cướp biển tại Somalia và sự sụt giảm lưu lượng qua eo biển Hormuz trùng vào cùng một giai đoạn.

Lực lượng hải quân Liên minh châu Âu, Chiến dịch Atalanta (EUNAVFOR ATALANTA), ngày 29/7 đã tổng hợp các vụ cướp tàu đang diễn ra ngoài khơi bắc Somalia thành 4 vụ gồm HONOUR 25, SWARD, EUREKA và ASANA. Tàu ASANA bị bắt giữ ngày 17/7 tại vị trí cách Mukalla (Yemen) khoảng 65 hải lý về phía tây nam, điểm đến là Bosaso (Somalia), hàng hóa chở theo là sản phẩm dầu mỏ.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) ngày 6/7 thống kê trong 3 tháng gần nhất tại khu vực Biển Đỏ và vịnh Aden có tổng cộng 24 vụ việc, bao gồm cả vụ cướp biển, cướp có vũ trang thực tế lẫn âm mưu. Vào thời điểm đó, tại vùng biển Somalia có 44 thuyền viên bị giam giữ trên 3 tàu.

Quy mô các vụ cướp tàu sau đó tiếp tục mở rộng. Lực lượng Atalanta cho biết tính đến cuối tháng 7, có 4 tàu bị cướp đang neo đậu trong lãnh hải ngoài khơi bắc Somalia, với 67 thuyền viên bị giam giữ. Các tàu bị cướp bao gồm tàu chở sản phẩm dầu mỏ và tàu chở phân bón.

Lực lượng Atalanta là chiến dịch an ninh hàng hải do Liên minh châu Âu triển khai tại vùng biển gần Somalia, với nhiệm vụ chính là ngăn chặn hành vi cướp biển, bảo vệ tàu thuyền và giám sát hàng hải. Vụ cướp tàu lần này cũng được xếp vào chuỗi các vụ cướp biển đang diễn ra ngoài khơi bắc Somalia.

Tình hình tại eo biển Hormuz cũng xấu đi. IMO ngày 13/8 cho biết trong tài liệu về khu vực Trung Đông - Hormuz rằng khoảng 20.000 người, gồm thuyền viên cùng lao động cảng và lao động hàng hải tại khu vực này, đang chịu ảnh hưởng. Theo kế hoạch sơ tán do IMO xây dựng, từ ngày 23 đến 26/6 đã có 136 tàu và khoảng 2.900 thuyền viên được sơ tán, nhưng kế hoạch này hiện đang tạm dừng.

Theo dữ liệu IMO công bố tính đến ngày 11/8, số vụ việc được xác nhận tại Trung Đông là 65 vụ, số thuyền viên tử vong được thống kê là 17 người. Danh sách thiệt hại cũng bao gồm tàu MOMBASA B ngày 14/7, tàu GFS GALAXY ngày 11/7 và tàu SETTEBELLO ngày 9/6.

Gánh nặng của ngành vận tải biển đã chuyển sang phí bảo hiểm. S&P Global ngày 22/7 dẫn nguồn từ công ty môi giới bảo hiểm hàng hải Marsh cho biết phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh bổ sung cho tuyến Hormuz đã tăng từ mức 1-3% giá trị tàu vài tuần trước lên 7,5-10%. Cùng bản tin này cho biết một số hãng tàu đã ngừng vận hành qua eo biển, và ngày 21/7 số lượt qua Hormuz chỉ còn 10 lượt, giảm so với 16 lượt của ngày trước đó.

Reuters ngày 8/7 dẫn dữ liệu theo dõi tàu cho biết ít nhất 4 tàu chở dầu thô và khí đốt đã cố gắng đi qua eo biển Hormuz nhưng phải quay đầu. Bản tin ngày 15/7 cho biết một số hãng tàu đang tránh phương thức di chuyển có hộ tống của quân đội Mỹ, thay vào đó sử dụng các tuyến đường tạm thời áp sát bờ biển Iran hoặc Oman.

Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh là khoản phí phát sinh thêm khi tàu vận hành, nhằm bảo hiểm cho các rủi ro như chiến tranh, tấn công, bắt giữ - những rủi ro mà bảo hiểm hàng hải thông thường khó bao quát. Khi rủi ro tuyến đường tăng lên, phí bảo hiểm thường tăng trước, và các hãng tàu thường phản ứng bằng cách ngừng vận hành hoặc chọn tuyến đường vòng.

Tuy nhiên, mối quan hệ nhân quả trực tiếp kiểu "khủng hoảng Hormuz đã làm gia tăng cướp biển Somalia" hiện vẫn khó khẳng định. Sáng kiến Toàn cầu Chống Tội phạm Có tổ chức Xuyên quốc gia (GI-TOC) trong phân tích ngày 30/6 viết rằng thời điểm gia tăng hoạt động cướp biển Somalia trùng gần với thời điểm an ninh hàng hải khu vực xấu đi sau chiến tranh Iran và khủng hoảng Hormuz. Đây là cách diễn giải về sự trùng hợp thời điểm và bối cảnh, không phải là khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp.

Sự phối hợp giữa lực lượng Houthi và cướp biển Somalia cũng vẫn đang trong giai đoạn xác minh. GI-TOC đề cập đến một báo cáo tình báo quân sự của Yemen có nội dung về khả năng gặp gỡ giữa những người liên quan đến vụ cướp tàu EUREKA và các thành viên Houthi, nhưng đồng thời cho biết thông tin này chưa được xác minh độc lập.

Với độc giả, sự việc lần này cho thấy mối liên hệ giữa vận tải năng lượng và tâm lý tài sản rủi ro. TokenPost trước đó đã đưa tin về xu hướng các vụ tấn công tàu tại Hormuz tái diễn làm gia tăng bất ổn tại khu vực Vùng Vịnh. Lần này, có thể xác nhận rằng sự sụt giảm lưu lượng qua Hormuz trùng thời điểm với tình trạng an ninh hàng hải xấu đi tại vịnh Aden và ngoài khơi Somalia.

Vụ cướp tàu tại Somalia và sự sụt giảm lưu lượng qua eo biển Hormuz đang gây áp lực đồng thời lên chi phí vận chuyển dầu thô, khí đốt, phí bảo hiểm và an toàn thuyền viên. Kế hoạch sơ tán của IMO hiện đang tạm dừng, và số vụ việc được xác nhận tại Trung Đông tính đến ngày 11/8 vẫn dừng ở mức 65 vụ.