Iran - Oman tiến gần hoàn tất bản đồ tuyến Hormuz sau 65 vụ tấn công tàu

Iran và Oman đang tiến gần đến giai đoạn hoàn tất bản đồ tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh các vụ tấn công tàu thuyền tại khu vực này vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, văn bản thỏa thuận cuối cùng cùng các quy tắc vận hành chi tiết vẫn chưa được công bố.

Theo Fortune đưa tin ngày 15 (giờ địa phương), việc Iran và Oman thống nhất bản đồ tuyến đường là một phần trong thỏa thuận rộng hơn nhằm điều phối giao thông qua eo biển. Thỏa thuận này được xem là một dàn xếp song phương độc lập giữa hai nước, còn mức phí quá cảnh, phương thức bảo đảm an ninh và các bước đàm phán tiếp theo hiện chưa được tiết lộ.

Eo biển Hormuz là điểm nghẽn năng lượng nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman. Đây là tuyến đường huyết mạch để dầu thô và khí thiên nhiên hóa lỏng từ Trung Đông ra thị trường thế giới, nên bất kỳ gián đoạn nào trong lưu thông tàu thuyền cũng có thể tác động đến chi phí vận chuyển dầu khí và phí bảo hiểm hàng hải.

Bản đồ tuyến đường lần này mang tính chất điều chỉnh, ra đời sau khi việc sử dụng các tuyến truyền thống bị thu hẹp. Một số tàu đã phải đi theo các tuyến tạm thời ở phía Iran hoặc phía Oman, trong khi đàm phán giữa hai nước vẫn xoay quanh câu hỏi vùng biển nào do bên nào quản lý và làm thế nào để bảo đảm việc đi lại an toàn.

Theo dữ liệu của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), tính đến ngày 11, tổng cộng 65 vụ việc đã được xác nhận tại eo biển Hormuz và các vùng biển Trung Đông, khiến 17 thủy thủ thiệt mạng. Trong danh sách này có tàu MINOAN PIONEER bị hư hại ngày 3, cách Khasab (Oman) 20 hải lý về phía đông bắc, và tàu GASLOG SHANGHAI bị hư hại ngày 31 tháng 7, cách Rima (Oman) 11 hải lý về phía đông bắc.

Ngày 14 tháng 7, hai tàu AL BAHYAH và MOMBASA B, thuộc sở hữu hoặc do ADNOC Logistics & Services vận hành, đã trúng vật thể phóng khi đang di chuyển qua eo biển Hormuz. Công ty này cho biết vụ tấn công khiến một thủy thủ thiệt mạng và nhiều người khác bị thương.

TokenPost trước đó cũng đã đưa tin về làn sóng phản ứng từ các đồng minh vùng Vịnh sau các vụ tấn công tàu tại eo biển Hormuz. Kể từ thời điểm đó, danh sách sự việc được IMO xác nhận tiếp tục được bổ sung, khiến vấn đề an ninh eo biển vẫn là yếu tố gây sức ép lên tiến trình đàm phán.

Trục đàm phán chính là Iran và Oman. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Iran đang cùng Oman xây dựng một cơ chế vận hành để quản lý việc đi lại qua eo biển.

Ông Araghchi nói rằng sự can thiệp của bên thứ ba "chỉ khiến tình hình hiện tại thêm phức tạp". Phát biểu này phản ánh lập trường của Iran rằng Mỹ không phải là một bên trong tiến trình đàm phán.

Trước đó, Oman được cho là đã đề xuất với Iran một cơ chế khu vực để cùng quản lý eo biển Hormuz. Ý tưởng về một khoản phí do người sử dụng tự chi trả cũng từng được nhắc tới, nhưng cách thức chi trả thực tế và bên đứng ra thu phí chưa được xác nhận qua văn bản công khai nào.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cùng Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc đã ra tuyên bố chung lên án các vụ tấn công của Iran nhằm vào tàu thương mại và nỗ lực phong tỏa eo biển Hormuz. Tuyên bố nhấn mạnh quyền tự do hàng hải và việc tuân thủ luật pháp quốc tế, đồng thời khẳng định sẵn sàng đóng góp cho nỗ lực bảo đảm đi lại an toàn.

UAE cũng hoan nghênh phản ứng ở cấp độ IMO và nhấn mạnh sự cần thiết của các cơ chế bổ sung như hành lang an toàn hàng hải. Kuwait cùng ngày 14 tháng 7 cũng bày tỏ lo ngại, gọi vụ tấn công tàu chở dầu của UAE là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế.

Bình luận: bản đồ tuyến đường lần này là nỗ lực lập lại trật tự đi lại tại vùng biển từng ghi nhận nhiều vụ tấn công dồn dập. Tuy nhiên, hiện chưa có căn cứ công khai đủ rõ ràng để khẳng định thỏa thuận này sẽ trực tiếp dẫn đến việc bình thường hóa eo biển hay ổn định cước vận tải và giá dầu.

Mối liên hệ trực tiếp với thị trường tài sản số cũng còn hạn chế. Căng thẳng tại Hormuz có thể ảnh hưởng đến tâm lý chấp nhận rủi ro trên thị trường, nhưng tác động cụ thể đến giá Bitcoin (BTC) và các token lớn khác vẫn cần thêm dữ liệu để xác nhận.

Khả năng đạt thỏa thuận cuối cùng phụ thuộc vào việc hai nước công bố quy tắc vận hành, cách chia sẻ chi phí và bên chịu trách nhiệm bảo đảm an ninh ra sao, chứ không chỉ dừng ở bản đồ tuyến đường. Những gì được công bố đến nay mới là bước tiến trong việc sắp xếp tuyến đường, chưa phải quyết định bình thường hóa eo biển.

Nguồn xác minh: Fortune, Reuters Connect, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), Anadolu Agency, Emirates News Agency, ADNOC Logistics & Services.