Mỹ mở rộng mạng lưới trừng phạt Iran sang dầu mỏ, đổi tiền và tài sản số

Sức ép của Mỹ đối với Iran không còn dừng ở việc chặn xuất khẩu dầu mà đã lan sang các điểm đổi tiền, mạng lưới vận tải biển, phí đi qua eo biển Hormuz và cả sàn giao dịch tài sản số. Mức độ của các lệnh trừng phạt bổ sung, cùng chi phí có thể quay ngược lại qua giá dầu và căng thẳng Mỹ - Trung, đang trở thành tâm điểm chú ý.

Theo Fortune đưa tin ngày 16 (giờ Hàn Quốc), Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đang chuẩn bị các biện pháp gây sức ép kinh tế bổ sung để cô lập Iran mạnh hơn. Nhà Trắng chưa công bố gói biện pháp cụ thể, và những gì được tiết lộ hiện nay mới là định hướng gây sức ép thêm, chứ chưa phải phương án thực thi cuối cùng.

Trung tâm của mạng lưới trừng phạt là tuyến đường qua Trung Quốc. Trong văn bản công bố ngày 28 tháng 4, Bộ Tài chính Mỹ cho biết Trung Quốc mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, và các nhà máy lọc dầu độc lập ở tỉnh Sơn Đông tham gia nhập khẩu, chế biến dầu thô Iran. Bộ này yêu cầu các tổ chức tài chính rà soát kỹ giao dịch với những nhà máy lọc dầu Trung Quốc này và quản lý rủi ro né tránh trừng phạt.

Trong sắc lệnh hành pháp ngày 6 tháng 2, Nhà Trắng cũng đặt cơ sở để áp thuế bổ sung lên hàng xuất khẩu sang Mỹ của các nước giao dịch trực tiếp hoặc gián tiếp với Iran. Đây là công cụ có phạm vi rộng hơn so với lệnh trừng phạt chỉ nhắm vào bên mua dầu, đặt cả các nước thứ ba giao dịch với Iran vào diện bị gây sức ép.

Mạng lưới đổi tiền cũng trở thành mục tiêu. Bộ Tài chính Mỹ cho biết trong thông báo ngày 10 tháng 7 rằng các điểm đổi tiền của Iran đã chuyển hàng tỷ USD mỗi năm thay cho các ngân hàng Iran bị trừng phạt. Một số điểm đổi tiền bị nêu tên vì đã chuyển hàng trăm triệu USD ngoại tệ cho các ngân hàng nằm trong danh sách trừng phạt.

Động thái này cho thấy trọng tâm trừng phạt đã mở rộng từ khối lượng dầu xuất khẩu sang các kênh thu hồi tiền và chuyển khoản. Ngay cả khi giao dịch dầu bị chặn, hiệu quả trừng phạt vẫn có thể bị hạn chế nếu kênh thanh toán và đổi ngoại tệ vẫn còn hoạt động. Mỹ xem đây chính là mạng lưới tài chính vòng của Iran.

Sức ép lên mạng lưới vận tải biển cũng tiếp diễn. Ngày 14 tháng 7, Bộ Tài chính trừng phạt hơn 50 cá nhân, pháp nhân và tàu liên quan đến mạng lưới Shamkhani. Mạng lưới này bị cho là có liên quan đến xuất khẩu dầu, vận tải đường biển và giao dịch hàng hóa của Iran.

Mỹ cũng cảnh báo rằng việc trả phí đi qua eo biển Hormuz cũng có thể trở thành rủi ro bị trừng phạt. Đây là diễn biến nối tiếp căng thẳng tại eo biển Hormuz nổi lên như một biến số của thị trường dầu mỏ mà TokenPost từng đưa tin trước đó. Vì eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ trọng yếu của Trung Đông, lệnh trừng phạt vận tải biển có thể lan sang giá năng lượng và chi phí logistics.

Tài sản số cũng không nằm ngoài diện trừng phạt. Ngày 1 tháng 5, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) tuyên bố các sàn giao dịch tài sản số của Iran được xem là tổ chức tài chính Iran và thuộc diện bị phong tỏa. Ngày 24 tháng 7, Bộ Tài chính tiếp tục trừng phạt các pháp nhân liên kết sàn giao dịch tài sản số thuộc mạng lưới Babak Zanjani.

Mỹ nhận định mạng lưới thanh toán vòng của Iran sử dụng song song cả hệ thống tài chính truyền thống lẫn tài sản số. TokenPost từng đưa tin việc Mỹ gộp tổ chức vận tải biển Iran và sàn giao dịch tiền mã hóa vào chung một khung trừng phạt. Đợt trừng phạt lần này cho thấy cách tiếp cận không tách rời dầu mỏ, vận tải biển và mạng lưới thanh toán, mà truy theo cùng một dòng tiền.

Trừng phạt thứ cấp là biện pháp đặt cả doanh nghiệp, tổ chức tài chính nước thứ ba từng giao dịch với đối tượng bị trừng phạt vào diện rủi ro trừng phạt của Mỹ. Biện pháp này có thể nhắm cả vào bên mua dầu Iran lẫn ngân hàng nơi tiền được ký gửi nên hiệu quả lớn, nhưng cũng có thể khiến phản ứng từ nước liên quan gia tăng. Đây cũng là lý do các tổ chức tài chính Trung Quốc thường được nhắc tới.

Reuters phân tích rằng nếu trừng phạt thứ cấp nhắm vào các tổ chức tài chính trọng yếu như ngân hàng Trung Quốc, rủi ro trả đũa có thể gia tăng. Còn AP đưa tin rằng lệnh trừng phạt mới mang tính gây sức ép có thời hạn hơn là buộc Iran khuất phục ngay lập tức. Giới quan sát cho rằng đây là giai đoạn cần cân nhắc cả hiệu quả trừng phạt lẫn nguy cơ phản ứng ngược.

Áp lực thị trường thể hiện rõ nhất qua giá dầu. Wall Street Journal (WSJ) đưa tin ngày 14 rằng sau căng thẳng tại eo biển Hormuz và các phát ngôn cứng rắn nhắm vào Iran, giá dầu Brent tăng khoảng 1%, lên khoảng 88 USD/thùng, với mức tăng theo tuần vượt 5%. Nếu trừng phạt mở rộng tới các tổ chức tài chính lớn của Trung Quốc, cả hiệu quả trừng phạt lẫn rủi ro trả đũa có thể cùng lúc gia tăng.

Vì vậy, vấn đề lần này không chỉ là một lệnh trừng phạt đơn lẻ. Mỹ đã và đang gây sức ép đồng thời lên bên mua dầu, điểm đổi tiền, đội tàu ẩn danh, phí đi qua eo biển và sàn giao dịch tài sản số. Ngay cả khi có biện pháp bổ sung, những gì được xác nhận qua tài liệu công khai cho tới nay vẫn là mở rộng phạm vi của mạng lưới trừng phạt hiện có.

Việc tịch thu tài sản Iran trên diện rộng hay trừng phạt các ngân hàng lớn của Trung Quốc vẫn chưa được xác nhận là đã thực thi. Biện pháp mà Mỹ thực sự đang triển khai hiện nay là phong tỏa, chặn giao dịch và mở rộng diện trừng phạt, còn tâm điểm tiếp theo là liệu Nhà Trắng có công bố gói biện pháp bổ sung cụ thể hay không.