Iran phân phối nhu yếu phẩm, siết ngoại tệ để trụ vững trước trừng phạt

Iran đang đối phó với lệnh trừng phạt và phong tỏa hàng hải bằng cách phân phối nhu yếu phẩm, hạn chế tiếp cận ngoại tệ và cắt giảm đầu tư. Đàm phán với Mỹ về điều kiện mở lại eo biển Hormuz vẫn giậm chân tại chỗ.

Tờ Wall Street Journal đưa tin ngày 12 rằng giới lãnh đạo Iran chấp nhận để nền kinh tế chịu tổn thất thay vì nhượng bộ trên bàn đàm phán. Nước này ưu tiên nhập khẩu hàng thiết yếu và giảm đầu tư để duy trì nền kinh tế ở mức tối thiểu.

Bế tắc lần này không chỉ xoay quanh vấn đề hạt nhân mà còn gắn với hàng loạt điều kiện khác: quyền đi lại qua eo biển Hormuz, lệnh trừng phạt nhằm vào Iran, việc chấm dứt phong tỏa hàng hải và điều kiện nối lại vận tải biển. Yêu cầu của hai bên về việc mở lại eo biển tiếp tục mâu thuẫn, khiến các vòng đàm phán tiếp theo không có tiến triển.

Ngày 19 tháng 6, Mỹ và Iran từng đưa vào văn bản thỏa thuận việc khôi phục quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz cùng một khung thời gian đàm phán 60 ngày. Tuy nhiên các vấn đề cốt lõi bị đẩy sang vòng đàm phán sau, và từ tháng 7 căng thẳng cùng sức ép giữa hai bên lại tiếp diễn.

Bộ Ngoại giao Pakistan hồi tháng 6 thông báo về các cuộc gặp cấp kỹ thuật và cấp cao có sự tham gia của Mỹ, Iran, Pakistan và Qatar. Ngày 16 tháng 7, Pakistan tiếp tục lên tiếng ủng hộ con đường ngoại giao và đối thoại, nhưng sang tháng 8 tiến triển đàm phán được công khai vẫn rất hạn chế.

Trong một cuộc phỏng vấn tại Nhà Trắng công bố ngày 28 tháng 7, Tổng thống Trump nói “Mỹ đang kiểm soát eo biển Hormuz”. Phía Mỹ cho rằng chính Iran đã phá vỡ thỏa thuận rồi tái lập phong tỏa.

Iran yêu cầu Mỹ thay đổi chính sách và chấm dứt vĩnh viễn các đe dọa chiến tranh, quân sự. Nước này cũng đặt điều kiện dỡ bỏ trừng phạt và phong tỏa hàng hải, hoàn trả tài sản bị đóng băng cùng bồi thường thiệt hại chiến tranh làm cơ sở để mở lại eo biển.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các cuộc thảo luận về tuyến hàng hải vẫn đang diễn ra. Tuy nhiên ông giữ lập trường rằng việc mở lại eo biển phụ thuộc vào việc các yêu cầu khác của Iran có được chấp nhận hay không.

TokenPost trước đó từng đưa tin Iran tuyên bố sẽ duy trì phong tỏa eo biển Hormuz cho đến khi chiến tranh kết thúc và các yêu cầu của nước này được đáp ứng. Điểm mới trong lần đưa tin này là việc Iran đã thu hẹp cả cách vận hành nền kinh tế để chuẩn bị cho một cuộc đối đầu kéo dài.

Eo biển Hormuz là tuyến vận tải biển chủ chốt đưa dầu và khí đốt từ Trung Đông ra thị trường thế giới. Nếu gián đoạn kéo dài, không chỉ nguồn cung dầu mà cả chi phí logistics như cước vận tải biển và phí bảo hiểm cũng có thể chịu áp lực.

Thị trường năng lượng đang phản ứng khá nhạy với khả năng mở lại eo biển này. TokenPost từng đưa tin giá dầu Brent tăng 5% chỉ trong một ngày khi lo ngại về Hormuz bùng lên trở lại.

Chứng khoán Mỹ cũng giảm điểm giữa lúc kỳ vọng đàm phán suy yếu. MarketWatch đưa tin ngày 11 rằng chỉ số Dow Jones giảm 184,13 điểm, trong khi S&P 500 và Nasdaq lần lượt mất 0,3% và 0,6%.

Bitcoin (BTC) cũng suy yếu giữa bối cảnh bất định địa chính trị. Theo Barron's, tâm lý thận trọng trước xung đột Trung Đông và số liệu lạm phát sắp công bố của Mỹ đã gây áp lực lên Bitcoin.

Dù vậy, vấn đề eo biển Hormuz không phải là thay đổi trong chính sách tiền mã hóa hay cấu trúc thị trường, mà gần hơn với một rủi ro năng lượng - logistics lan sang tâm lý tài sản rủi ro nói chung. Vì vậy khó có thể khẳng định đà giảm của Bitcoin là hệ quả trực tiếp từ bế tắc Mỹ - Iran.

Khung đàm phán 60 ngày giữa Mỹ và Iran vẫn còn hiệu lực nhưng chưa đi đến thỏa thuận cuối cùng. Trong khi vai trò trung gian của Pakistan và Qatar vẫn tiếp tục, điều kiện của hai bên về việc mở lại eo biển và dỡ bỏ trừng phạt vẫn không thay đổi.