EU điều chỉnh quy định chuyển tiếp về 'sàn đầu ra' vốn ngân hàng, không xóa bỏ cơ chế

Liên minh châu Âu (EU) đang xúc tiến điều chỉnh quy định chuyển tiếp và cách áp dụng "sàn đầu ra" (output floor) — cơ chế an toàn cốt lõi trong quy định vốn ngân hàng. Hướng đi được công bố chính thức không phải là bãi bỏ cơ chế này, mà là điều chỉnh và làm rõ một số quy định cụ thể.

Ủy ban châu Âu (European Commission) ngày 17/7 công bố thông báo (communication) về năng lực cạnh tranh của ngành ngân hàng, trong đó nêu mục tiêu xây dựng ngành ngân hàng châu Âu theo hướng tích hợp và hiệu quả hơn. Ủy ban cũng cho biết sẽ làm rõ quy định chuyển tiếp áp dụng cho sàn đầu ra, các khoản vay doanh nghiệp không xếp hạng tín nhiệm và vay thế chấp nhà ở.

Động thái này cho thấy cuộc thảo luận về nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng châu Âu đã mở rộng sang cách thức triển khai Basel III. Giới ngân hàng cho rằng các quy định hiện hành đang bó hẹp khả năng vận hành vốn và cho vay, trong khi cơ quan giám sát lo ngại việc nới lỏng có thể làm suy yếu các lớp bảo vệ được thiết lập sau khủng hoảng tài chính.

Sàn đầu ra là cơ chế ngăn tài sản có trọng số rủi ro (risk-weighted assets) mà ngân hàng tính theo mô hình nội bộ giảm xuống dưới 72,5% mức tính theo phương pháp chuẩn hóa. Mục đích của cơ chế này là hạn chế tình trạng ngân hàng dùng mô hình nội bộ để hạ thấp yêu cầu vốn quá mức, đồng thời giúp tỷ lệ vốn giữa các ngân hàng có thể so sánh với nhau.

Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision - BCBS) chốt cơ chế sàn đầu ra vào năm 2017, như một phần trong gói cải cách Basel III được thúc đẩy sau khủng hoảng tài chính. EU đưa cơ chế này vào gói quy định ngân hàng năm 2023 và lên kế hoạch áp dụng đầy đủ theo lộ trình đến năm 2032.

Thông thường, khi tài sản có trọng số rủi ro tính theo mô hình nội bộ giảm, ngân hàng sẽ cần lượng vốn tự có ít hơn dù nắm giữ cùng một loại tài sản. Vì sàn đầu ra đặt mức giới hạn dưới cho khoảng chênh lệch này, những ngân hàng sử dụng mô hình nội bộ nhiều thường nhạy cảm hơn với cách áp dụng cơ chế.

Cơ quan Ngân hàng châu Âu (European Banking Authority - EBA) trong báo cáo năm 2020 ước tính cải cách Basel III có thể khiến mức vốn Tier 1 tối thiểu bắt buộc của ngân hàng EU tăng thêm 15,4%. Trong đó, riêng tác động của sàn đầu ra được ước tính ở mức 6,2%.

Hội đồng Thống đốc Ngân hàng Trung ương châu Âu (European Central Bank - ECB) trong tuyên bố hồi tháng 4 khẳng định cần duy trì sàn đầu ra cùng các lớp bảo vệ liên quan đến nợ xấu. Cơ quan này cho rằng nguyên nhân khiến ngân hàng châu Âu kém cạnh tranh không nằm ở bản thân quy định vốn, mà ở tình trạng phân mảnh thị trường chung và cấu trúc pháp lý phức tạp.

ECB nhấn mạnh rằng dù có đơn giản hóa khung pháp lý, cũng không nên làm suy yếu khả năng chống chịu mà ngành ngân hàng đã khôi phục được kể từ sau khủng hoảng tài chính. Theo ECB, thay vì hạ trực tiếp yêu cầu vốn, cần chỉnh sửa tình trạng thị trường bị chia cắt theo từng quốc gia và các lớp quy định chồng chéo.

Neil Esho, cựu Tổng thư ký Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision - BCBS), từng cảnh báo rằng nếu EU tách rời khỏi khung Basel, sự phối hợp giám sát quốc tế và uy tín của ngân hàng châu Âu trên thị trường quốc tế có thể suy giảm. Tuy nhiên, ông Esho đã rời nhiệm sở từ ngày 31/3, nên không còn đại diện cho quan điểm của cơ quan quản lý đương nhiệm trong cuộc thảo luận hiện tại.

Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng đã bổ nhiệm Ben Gully làm người kế nhiệm ông Esho ở vị trí Tổng thư ký. Nhiệm kỳ của ông Gully dự kiến bắt đầu từ ngày 14/8.

Giới ngân hàng cho rằng việc điều chỉnh quy định có thể giúp tăng nguồn vốn cung ứng cho nền kinh tế thực. Liên đoàn Ngân hàng châu Âu (European Banking Federation - EBF) hoan nghênh định hướng của Ủy ban châu Âu, cho biết việc đơn giản hóa khung quy định và an toàn vốn sẽ giúp ngân hàng có thêm dư địa hỗ trợ tăng trưởng và đầu tư.

Hiệp hội Thị trường Tài chính châu Âu (Association for Financial Markets in Europe - AFME) cũng cho rằng ngân hàng châu Âu cần được phân bổ vốn xuyên biên giới một cách hiệu quả hơn. Hiệp hội này đề nghị điều chỉnh những quy định đang hạn chế việc vận hành vốn và thanh khoản ở cấp độ tập đoàn.

Theo Reuters, báo cáo về năng lực cạnh tranh ngân hàng của Ủy ban châu Âu có nội dung tạo thuận lợi cho việc sáp nhập ngân hàng xuyên biên giới cũng như vận hành vốn, thanh khoản ở cấp độ tập đoàn. Christian Sewing, Giám đốc điều hành (CEO) Deutsche Bank, đã lên tiếng yêu cầu điều chỉnh sàn đầu ra, giảm gánh nặng tài trợ thương mại và cải thiện quy định về đầu tư phần mềm.

Trọng tâm của các cuộc thảo luận sắp tới là làm rõ liệu việc đơn giản hóa quy định có kéo theo sự suy yếu của các lớp bảo vệ vốn hay không. Ủy ban châu Âu cho biết sẽ trình dự luật cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh ngân hàng, bao gồm quy định chuyển tiếp về sàn đầu ra, vào quý I năm 2027.