Thống đốc Ý: AI và tài chính số đang thay đổi cách truyền dẫn chính sách tiền tệ

Ông Fabio Panetta, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Ý (Banca d'Italia), nhận định trí tuệ nhân tạo (AI), tài chính số và sự phân mảnh địa chính trị đang làm thay đổi cách lạm phát và lãi suất truyền dẫn qua nền kinh tế, khiến việc hoạch định chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương trở nên khó khăn hơn.

Phát biểu tại hội nghị bế mạc mạng lưới nghiên cứu ChaMP thuộc Hệ thống các Ngân hàng Trung ương châu Âu (ESCB) tổ chức ở Rome ngày 7 tháng 7, ông Panetta cho biết kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn "tái cấu trúc lớn". Theo bài phát biểu do Ngân hàng Trung ương Ý công bố, ông giải thích rằng căng thẳng địa chính trị, sự phân mảnh thương mại và thay đổi công nghệ không còn là những cú sốc tạm thời, mà đang liên tục làm thay đổi môi trường mà các hộ gia đình, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách phải đối mặt.

GDP thực của khu vực đồng euro (Eurozone) tăng 1,4% trong năm 2025 bất chấp việc Mỹ tăng thuế quan, cạnh tranh với Trung Quốc gia tăng và bất định leo thang. Phần sụt giảm của xuất khẩu ròng được nhu cầu nội địa bù đắp. Việc làm hỗ trợ tiêu dùng, trong khi chi tiêu quốc phòng và đầu tư cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đã nâng đỡ hình thành vốn.

Tuy nhiên ông Panetta lưu ý cần đánh giá thận trọng đà tăng trưởng này. Tỷ lệ tiết kiệm của các hộ gia đình châu Âu vẫn cao hơn mức trước đại dịch, trong khi sản xuất công nghiệp chững lại trong nửa cuối năm 2025. Cạnh tranh gay gắt hơn từ Trung Quốc gây áp lực lên các nước có ngành sản xuất chủ lực như Đức và Ý.

Sau chiến sự tại vùng Vịnh Ba Tư, áp lực chi phí và kỳ vọng lạm phát tăng trở lại. Niềm tin tiêu dùng và kỳ vọng hoạt động trong ngành dịch vụ suy yếu, còn tiêu chuẩn cho vay của ngân hàng bị siết chặt hơn. Lợi suất trái phiếu và chênh lệch lợi suất trái phiếu chính phủ cũng tăng, trong bối cảnh áp lực giá từ hàng hóa và chuỗi cung ứng, niềm tin suy giảm và nhu cầu chững lại cùng xuất hiện.

Ông Panetta nhấn mạnh không nên xem cú sốc năng lượng lần này chỉ là một cú sốc nguồn cung tạm thời, cũng không nên ứng phó theo cách giống hệt như đợt giá năng lượng tăng vọt năm 2022. Hiện tại nhu cầu yếu hơn và lãi suất thực cao hơn so với thời điểm đó. Cú sốc lần này tác động đến giá dầu mạnh hơn giá khí đốt, trong khi Eurozone đã phần nào giảm được mức độ dễ tổn thương trước các cú sốc năng lượng nhờ mở rộng năng lực nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo.

Hội đồng Thống đốc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã nâng lãi suất tiền gửi thêm 25 điểm cơ bản (bp) trong tháng 6. Eurosystem dự báo lạm phát năm 2026 sẽ tăng lên 3,0% trước khi quay về mức mục tiêu vào nửa cuối năm 2027. Nguy cơ kéo dài việc phong tỏa eo biển Hormuz cũng được nêu ra như một rủi ro khiến giá cả có thể tăng thêm.

Theo ông Panetta, AI có thể giúp doanh nghiệp nắm bắt sớm hơn biến động chi phí và nhu cầu, từ đó làm tăng tần suất điều chỉnh giá. Tài chính số giúp người gửi tiền so sánh lãi suất và chuyển tiền với chi phí thấp hơn, qua đó đẩy nhanh tốc độ lãi suất điều hành được phản ánh vào lãi suất tiền gửi. Ngược lại, già hóa dân số và phân mảnh địa chính trị có thể làm giảm độ nhạy của tiêu dùng và đầu tư đối với lãi suất.

Những thay đổi cấu trúc này khiến việc dự đoán đường truyền dẫn của chính sách tiền tệ trở nên khó khăn hơn. Cùng một mức điều chỉnh lãi suất có thể mang lại hiệu quả khác nhau tùy theo cấu trúc hệ thống tài chính, cơ cấu tuổi dân số, mức độ số hóa và bối cảnh địa chính trị của từng nền kinh tế.

Ông Panetta cho rằng các ngân hàng trung ương nên duy trì kịch bản cơ sở, đồng thời sử dụng có hệ thống các kịch bản thay thế và phân tích độ nhạy dựa trên diễn biến giá năng lượng, chuỗi cung ứng, năng suất, điều kiện tài chính và kỳ vọng lạm phát. Ông cho biết mục tiêu ổn định giá cần được giữ vững, nhưng khung phân tích cần phản ánh những thay đổi của môi trường kinh tế nơi mục tiêu đó phải đạt được.