Iran đề xuất mở rộng kiểm soát tuyến quá cảnh tạm thời tại Hormuz với Oman

Iran đã đề xuất với Oman một phương án theo đó toàn bộ tuyến tàu vào và một phần tuyến tàu ra trong tuyến quá cảnh tạm thời tại eo biển Hormuz sẽ nằm trong vùng lãnh hải của nước này. Các cuộc đàm phán về việc nối lại hoạt động qua eo biển đang chuyển trọng tâm sang phạm vi kiểm soát tàu thuyền và phương thức quản lý.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi (Kazem Gharibabadi) phát biểu trên truyền hình nhà nước ngày 29/7 rằng “chúng tôi đã đề xuất với Oman phương án tạm thời, theo đó tuyến quá cảnh theo một chiều sẽ đi qua lãnh hải Iran, và một phần theo chiều ngược lại cũng đi qua lãnh hải Iran”, theo Reuters. Ông cho biết đã từ chối phương án phân chia đều tuyến quá cảnh giữa hai nước mà Oman đưa ra, đồng thời nói rằng nếu Oman không chấp nhận đề xuất của Iran, eo biển sẽ tiếp tục bị đóng.

Đề xuất lần này cho thấy sự khác biệt quan điểm giữa Iran và Oman về phạm vi tuyến đường và tàu thuyền mà mỗi bên sẽ kiểm soát. Trước đó, Iran đã từ chối ý tưởng đồng quản lý eo biển Hormuz mà Oman đưa ra và yêu cầu mở rộng quyền kiểm soát của nước này.

PANews ngày 4 dẫn một nguồn tin cấp cao giấu tên của Iran cho biết phương án tạm thời đang được đàm phán sẽ trao cho Tehran quyền kiểm soát hoàn toàn đối với các tàu vào cảng. Theo giải thích, tàu rời cảng sẽ sử dụng tuyến đường giữa Iran và Oman, và nếu Oman thông báo cho Iran, Iran có thể nắm bắt luồng giao thông và can thiệp khi cần thiết.

Tuy nhiên, nội dung về quyền kiểm soát hoàn toàn đối với tàu vào cảng chỉ là phát biểu của nguồn tin giấu tên, chưa được xác nhận qua tuyên bố chung hay văn bản thỏa thuận giữa hai nước. Do đây là cách diễn giải về phạm vi kiểm soát mạnh hơn so với đề xuất mà Thứ trưởng Ngoại giao Iran công khai đưa ra, cần phân biệt rõ hai nội dung này.

Oman đã đề xuất phương thức đồng quản lý khu vực, theo đó các công ty vận tải biển tự nguyện đóng góp chi phí để trang trải cho an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường và chi phí tìm kiếm cứu nạn. Ý tưởng của hai bên khác nhau ở tiền đề liệu Iran có đơn phương quản lý eo biển hay không.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết không tham gia vào cuộc thảo luận giữa hai nước. Tổ chức này giữ lập trường rằng nếu muốn thiết lập tuyến đường mới hoặc áp dụng biện pháp quản lý quá cảnh, cần phải trình lên IMO để các nước thành viên xem xét.

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch nối vịnh Ba Tư và vịnh Oman. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ vận chuyển qua eo biển này đã tăng từ 20,7 triệu thùng/ngày năm 2024 lên 20,9 triệu thùng/ngày trong nửa đầu năm 2025.

EIA giải thích rằng ngay cả khi các điểm nghẽn hàng hải chính bị phong tỏa tạm thời, vẫn có thể xảy ra tình trạng chậm trễ nguồn cung và chi phí vận chuyển tăng. Đây là lý do vì sao thay đổi điều kiện quá cảnh có thể ảnh hưởng đến dầu thô, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), phí bảo hiểm hàng hải và cước vận chuyển.

Rủi ro liên quan đến an toàn hàng hải cũng tiếp diễn. Hãng tin AP dẫn nguồn từ Tổ chức Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) đưa tin một tàu chở hàng đã bị trúng vật thể phóng chưa xác định vào khoảng 7 giờ sáng ngày 4 theo giờ Hàn Quốc, tại vùng biển cách Khasab, Oman khoảng 37 km về phía đông bắc.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đối thoại với Iran đã được nối lại, nhưng Bộ Ngoại giao Iran phản bác rằng nước này không đàm phán với Mỹ mà chỉ đang thảo luận với Oman về tuyến đường an toàn. Trước đó, hai bên cũng từng đưa ra lập trường trái ngược nhau về việc có nối lại đàm phán hay không, và giá dầu quốc tế từng giảm tới 6,9%.

Wall Street Journal đưa tin tính đến 16h38 ngày 4 theo giờ Hàn Quốc, giá dầu Brent tăng 1,3% lên 84,82 USD/thùng (khoảng 121.293 won), còn dầu WTI tăng 0,6% lên 80,78 USD (khoảng 115.515 won). Trước đó một ngày, dầu Brent và WTI đã lần lượt giảm 4,7% và 5,1% sau khi Iran phủ nhận tin đồn nối lại đối thoại với Mỹ.

Chưa xuất hiện mối liên hệ trực tiếp giữa các cuộc thảo luận về eo biển Hormuz và thị trường tiền mã hóa. Thay đổi điều kiện quá cảnh có thể gián tiếp ảnh hưởng đến tâm lý đầu tư vào tài sản rủi ro thông qua giá dầu và chi phí vận chuyển, nhưng nội dung cuối cùng của phương án tạm thời đang đàm phán cần được xác nhận qua các thông báo tiếp theo của hai nước.