Perps on-chain bùng nổ: Solana(SOL), Hyperliquid vươn lên, Ethereum(ETH) lùi về vai trò lớp thanh toán

Theo CoinDesk đưa tin ngày 20 tháng 1 năm 2024 (giờ địa phương), **từ Ethereum(ETH)** vẫn giữ vai trò trung tâm của **từ tài chính phi tập trung (DeFi)**, nhưng trong mảng **từ hợp đồng tương lai vĩnh cửu (perpetual futures, perps)** đang tăng trưởng nóng, vị thế của mạng lưới này lại dần suy yếu. Thay vào đó, **từ Solana(SOL)**, **từ Hyperliquid**, cùng hệ sinh thái **từ layer2 Ethereum(ETH)** đang nổi lên như “sàn diễn chính” cho hoạt động giao dịch phái sinh on-chain.

Trong cấu trúc **từ perps**, sàn giao dịch phải xử lý khối lượng lệnh cực lớn với tốc độ cao, phí thấp và thanh khoản dày. **từ Ethereum(ETH) mainnet** tối ưu cho bảo mật và vai trò “lớp thanh toán/định cư” (settlement layer), nhưng lại khó đáp ứng môi trường giao dịch tần suất cao. AJ Warner, Giám đốc chiến lược tại Offchain Labs, nhận định “perps là thị trường mà giao dịch liên tục và khớp lệnh siêu nhanh là điều bắt buộc”, đồng thời cho rằng các giải pháp **từ layer2** như **từ Arbitrum(ARB)** trở thành lựa chọn “tự nhiên” cho mảng này.

Theo đó, sàn perps cần xử lý đồng thời hàng nghìn lệnh đặt, thanh lý và điều chỉnh funding rate theo thời gian thực. Brian Smith từ quỹ Zeta Foundation nhấn mạnh “điều quan trọng không phải hiệu năng trung bình, mà là độ ổn định ‘99,99%’” và cảnh báo “mọi gián đoạn giao dịch đều có thể nhanh chóng biến thành rủi ro hệ thống”.

Trong nhiều năm, **từ Ethereum(ETH)** bị đánh giá là kém hiệu quả với môi trường trading do **từ phí gas** cao và thời gian xử lý block chậm. Sự xuất hiện của **từ GMX** trên **từ Arbitrum(ARB)** từ năm 2021 đã phần nào khỏa lấp khoảng trống này, mở đường cho mô hình **từ sàn perps trên layer2**. Tiếp đó, Arbitrum(ARB), Base… nhanh chóng thu hút dòng trader nhờ tốc độ xử lý nhanh và chi phí thấp, dần trở thành “cứ điểm” chính của giao dịch phái sinh vĩnh cửu.

Cùng lúc, **từ hiệu ứng mạng lưới thanh khoản** ngày càng thể hiện rõ. Chris Bouras từ Dromos Labs nhận định “dòng giao dịch luôn hội tụ về nơi có người dùng và thanh khoản”, cho rằng thị trường spot và thị trường perps thực chất đang chia sẻ chung một “bể” thanh khoản, khiến lợi thế về dòng vốn và người dùng càng khó đảo ngược.

Song song, **từ Solana(SOL)** và **từ Hyperliquid** đang nổi lên như hai cái tên bứt tốc trên thị trường perps. Hyperliquid chọn cách xây dựng **từ chain chuyên biệt cho perps**, tối ưu hẳn cho khớp lệnh phái sinh. Trong khi đó, Solana(SOL) lại dựa trên ưu thế **từ phí rẻ**, throughput cao và cộng đồng nhà đầu tư cá nhân sôi động để mở rộng thị phần.

Đáng chú ý, Solana(SOL) tận dụng cực tốt dòng vốn từ **từ giao dịch memecoin** và hành vi đầu cơ của nhà đầu tư nhỏ lẻ để kéo thanh khoản vào mảng phái sinh. Brian Smith cho rằng “cốt lõi của thị trường perps không chỉ là công nghệ, mà là dòng giao dịch tự nhiên của nhà đầu tư cá nhân”, và chính yếu tố này đang là **từ lợi thế lớn của Solana(SOL)**.

Ngược lại, **từ Ethereum(ETH)** phải đối mặt với bài toán **từ phân mảnh thanh khoản** vì chiến lược mở rộng bằng nhiều **từ layer2** khác nhau. Người dùng phải liên tục sử dụng bridge để di chuyển tài sản giữa các mạng, khiến trải nghiệm trở nên phức tạp và kém mượt. Ngay cả đồng sáng lập Vitalik Buterin (Vitalik Buterin) cũng từng thừa nhận chiến lược layer2 hiện tại chưa mang lại hiệu quả nhanh như kỳ vọng.

Tuy vậy, không phải ai cũng xem đây là “tử huyệt” của Ethereum(ETH). Matthieu Saint Olive của Metamask lập luận rằng **từ Ethereum(ETH)** nên được nhìn từ góc độ “phân vai trò” thay vì cạnh tranh trực tiếp. Theo ông, giá trị cốt lõi của Ethereum(ETH) nằm ở việc trở thành lớp **từ “thanh toán – định cư”** có **từ thanh khoản sâu nhất**, tài sản thế chấp và stablecoin dồi dào nhất, từ đó làm nền cho cả hệ sinh thái phái sinh bên trên.

Khi **từ dòng vốn tổ chức** bắt đầu chú ý tới phái sinh on-chain, cục diện cạnh tranh cũng chuyển dịch. Trọng tâm không còn là “tinh thần phi tập trung” thuần túy, mà là **từ hiệu quả vận hành** và **tính thực dụng**: tốc độ giao dịch, khả năng lưu ký tài sản an toàn và mức độ dự đoán được của hệ thống.

Warner cho rằng “hiện dòng vốn vẫn còn phân tán giữa nhiều sàn, cơ chế cross-margin và tín dụng chưa đủ trưởng thành”, và để **từ vốn tổ chức** thực sự đổ vào perps on-chain, thị trường cần một lớp hạ tầng phái sinh much hơn, gần hơn với tiêu chuẩn của tài chính truyền thống.

Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều chuyên gia coi **từ perps** là “chỉ báo” cho xu hướng **từ tài chính truyền thống dịch chuyển lên on-chain**, chứ không chỉ là sản phẩm phái sinh thuần túy của thị trường tiền mã hóa. Cấu trúc có thể lập trình, quản lý ký quỹ on-chain và thanh lý tự động khiến perps trở thành một trong những ví dụ điển hình đầu tiên của **tài chính có thể lập trình (programmable finance)** ở quy mô lớn.

Cục diện đang dần rõ hơn: **từ Solana(SOL)** và **từ Hyperliquid** nắm ưu thế ở **từ lớp thực thi giao dịch (execution layer)**, trong khi **từ Ethereum(ETH)** và các **từ layer2** thiên về vai trò **từ lớp thanh toán – thế chấp (settlement & collateral)**.

*bình luận*

Sự “phân vai” này tương tự cấu trúc thị trường truyền thống, nơi một số nền tảng tối ưu cho giao dịch tốc độ cao, trong khi các hạ tầng khác đóng vai trò bù trừ, lưu ký và thanh toán cuối cùng.

Yếu tố quyết định trong thời gian tới sẽ là việc **từ Ethereum(ETH)** có thể **giảm phân mảnh thanh khoản giữa các layer2** và **cải thiện trải nghiệm người dùng** nhanh tới mức nào. Nếu giải được hai nút thắt này, Ethereum(ETH) nhiều khả năng vẫn duy trì vị thế là **từ “mạng lưới thanh toán – định cư đáng tin cậy và sâu nhất”** của thị trường perps, ngay cả khi không còn là chuỗi có tốc độ giao dịch nhanh nhất.

Kết lại, trong bối cảnh **từ DeFi**, **từ perps** và dòng vốn tổ chức cùng hội tụ, **từ Ethereum(ETH)**, **từ Solana(SOL)** và **từ Hyperliquid** nhiều khả năng sẽ không chỉ “cạnh tranh loại trừ” mà còn bổ sung vai trò cho nhau. Khi cơ chế cross-margin, tín dụng on-chain và cầu nối thanh khoản trưởng thành hơn, thị trường có thể chứng kiến một cấu trúc mới: Ethereum(ETH) làm nền tảng **từ thanh toán – thanh lý**, trong khi Solana(SOL), Hyperliquid và các layer2 đảm nhiệm phần **từ thực thi giao dịch** – nơi tốc độ, phí thấp và trải nghiệm người dùng là vũ khí chính.