Mỹ lập quỹ 40 triệu USD bồi thường nạn nhân vụ lừa đảo OneCoin(ONE), cảnh báo rủi ro đa cấp tiền mã hóa

Bộ Tư pháp Mỹ mở đường bồi thường cho nạn nhân *OneCoin(ONE)* với quy mô tài sản khoảng 5.888 tỷ đồng, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực thu hồi tiền từ một trong những vụ lừa đảo tiền mã hóa lớn nhất lịch sử. Theo Bộ Tư pháp Mỹ công bố ngày 24 (giờ địa phương), quỹ bồi thường khoảng 40 triệu đô la Mỹ sẽ được dùng để hoàn trả một phần thiệt hại cho nhà đầu tư bị cuốn vào mô hình đa cấp OneCoin.

Theo Bộ Tư pháp Mỹ, trong giai đoạn 2014–2019, đồng sáng lập Ruja Ignatova và Karl Sebastian Greenwood đã lừa khoảng 3,4 triệu nhà đầu tư trên toàn cầu, gây thiệt hại ước tính 4 tỷ đô la Mỹ (khoảng 58.888 tỷ đồng). Tổ chức đứng sau OneCoin đặt trụ sở tại Sofia (Bulgaria), vận hành theo mô hình đa cấp, bán “gói đầu tư” kèm *OneCoin(ONE)* được giới thiệu là *tiền mã hóa* có tiềm năng tăng giá mạnh.

Trên thực tế, *OneCoin(ONE)* là tài sản “ảo” đúng nghĩa: không có *blockchain* thực, không thể giao dịch tự do trên thị trường và mọi dữ liệu đều do nội bộ tự tạo, tự kiểm soát. Số tiền nhà đầu tư nộp vào được dùng để trả cho người tham gia trước đó, kết hợp thao túng “giá” thông qua cơ chế phát hành coin nội bộ, mang đầy đủ đặc điểm của mô hình Ponzi. *Bình luận*: Điểm nguy hiểm của OneCoin là đã tận dụng làn sóng quan tâm đến *Bitcoin(BTC)* và *Ethereum(ETH)* giai đoạn đầu để khoác vỏ bọc công nghệ cho một sản phẩm hoàn toàn không tồn tại trên chuỗi.

Bộ Tư pháp Mỹ gọi đây là “một trong những vụ lừa đảo toàn cầu lớn nhất trong lịch sử”. Hệ thống OneCoin sụp đổ vào năm 2017, ngay sau đó Ruja Ignatova biến mất và đến nay vẫn chưa bị bắt. Tháng 6 năm 2024, Mỹ treo thưởng 5 triệu đô la Mỹ (khoảng 73,61 tỷ đồng) cho bất kỳ thông tin hữu ích dẫn đến việc bắt giữ “Cryptoqueen” này. Trong khi đó, Karl Sebastian Greenwood đã nhận tội lừa đảo chuyển tiền và rửa tiền từ năm 2022.

Jay Clayton, công tố viên quận Nam New York, nhấn mạnh Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục truy tìm và tịch thu tài sản tội phạm để hoàn trả cho nạn nhân. Clayton cho biết các nhà sáng lập OneCoin “đã bán những lời dối trá được ngụy trang dưới danh nghĩa *tiền mã hóa*, gây thiệt hại nặng nề cho nhà đầu tư toàn cầu”, đồng thời cam kết tập trung vào việc truy vết, phong tỏa và phân bổ lại nguồn tiền bất hợp pháp.

Quy trình bồi thường nạn nhân OneCoin diễn ra trong bối cảnh thị trường đang chứng kiến hàng loạt vụ thu hồi tài sản quy mô lớn, trong đó có vụ phá sản sàn giao dịch FTX. Theo hồ sơ *Chương 11* (phá sản bảo hộ), FTX dự kiến thực hiện đợt phân bổ thứ tư với tổng giá trị khoảng 2,2 tỷ đô la Mỹ (tương đương 32.388 tỷ đồng) cho chủ nợ. Tính đến nay, tổng giá trị hoàn trả của FTX đã vượt 6 tỷ đô la Mỹ (khoảng 88.332 tỷ đồng).

Các diễn biến này cho thấy công tác thu hồi tài sản sau những vụ sụp đổ lớn đang trở thành tâm điểm đối với cả cơ quan quản lý lẫn nhà đầu tư trên thị trường *tiền mã hóa*. Tuy vậy, tỷ lệ thu hồi vẫn còn thấp nếu so với tổng thiệt hại – riêng OneCoin là 40 triệu đô la Mỹ trên 4 tỷ đô la Mỹ bị chiếm đoạt. *Bình luận*: Khả năng bồi thường đầy đủ cho nạn nhân sẽ phụ thuộc đáng kể vào kết quả hợp tác quốc tế, tiến độ truy vết tài sản xuyên biên giới và việc bắt giữ các nhân vật chủ chốt như Ruja Ignatova.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện OneCoin tiếp tục được nhắc lại như lời cảnh báo cho nhà đầu tư về rủi ro từ các dự án đa cấp, thiếu minh bạch và không có *blockchain* thực. Việc Bộ Tư pháp Mỹ xúc tiến bồi thường, cùng với tiến trình hoàn trả tài sản trong vụ FTX, có thể góp phần củng cố lại phần nào niềm tin vào cơ chế bảo vệ nhà đầu tư trên thị trường *tiền mã hóa*. Tuy nhiên, cho đến khi tỷ lệ thu hồi tài sản cải thiện rõ rệt, nhà đầu tư vẫn cần thận trọng, ưu tiên các *tiền mã hóa* và dự án có minh chứng kỹ thuật, pháp lý rõ ràng, thay vì chỉ dựa vào hứa hẹn lợi nhuận hoặc mô hình hoa hồng tuyển dụng.