Iran muốn thu phí eo biển Hormuz bằng Bitcoin(BTC) cho tàu chở dầu

Iran đang xem xét áp dụng *“tiền mã hóa”* làm phí *“thông hành”* cho các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, cho thấy một xu hướng mới khi địa chính trị và tài sản số bắt đầu đan xen chặt chẽ. Theo Financial Times đưa tin ngày 7 tháng 4 (giờ địa phương), động thái này được thiết kế như một công cụ vừa kiểm soát luồng hàng hóa chiến lược, vừa né tránh hệ thống tài chính chịu ảnh hưởng trừng phạt của Mỹ.

Người phát ngôn Liên minh xuất khẩu dầu, khí và hóa dầu Iran, ông Hamid Hosseini (Hamid Hosseini), cho biết trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, Tehran đang chuẩn bị kế hoạch thu *“phí thông hành”* dựa trên *“tiền mã hóa”* đối với các tàu chở đầy dầu đi qua eo biển Hormuz trong giai đoạn đình chiến tạm thời kéo dài hai tuần với Mỹ. Theo ông, mục tiêu là kiểm soát *“hàng hóa lưu thông qua eo biển”* và hạn chế khả năng vận chuyển vũ khí qua tuyến hàng hải chiến lược này.

Trong đề xuất hiện tại, tàu chở dầu phải gửi trước dữ liệu hàng hóa qua email cho phía Iran. *“Phí thông hành”* dự kiến được ấn định ở mức 1 USD cho mỗi thùng dầu. Với tỷ giá khoảng 1 USD = 1.475,70 won, chi phí này tương đương khoảng 1.475 won cho mỗi thùng. Sau khi tiếp nhận và thẩm định thông tin, cơ quan phụ trách của Iran sẽ thông báo phương thức thanh toán cụ thể, trong đó *“Bitcoin(BTC)”* và một số *“tiền mã hóa”* khác đang được xem là lựa chọn chủ đạo.

Ông Hosseini nhấn mạnh, sau khi hồ sơ email được duyệt, con tàu sẽ phải hoàn tất thanh toán bằng Bitcoin trong vòng vài giây. Cấu trúc giao dịch được thiết kế để tránh nguy cơ bị truy vết hoặc phong tỏa tài sản do các lệnh trừng phạt tài chính do Mỹ dẫn dắt. Tàu rỗng không chở dầu có thể đi qua mà không phải trả phí, nhưng mọi tàu chở dầu đều bắt buộc phải khai báo và hoàn tất thanh toán bằng *“tiền mã hóa”* thì mới được cấp phép lưu thông.

*bình luận* Việc ràng buộc thời gian thanh toán “trong vài giây” gợi ý Iran có thể sử dụng ví nóng, sàn phi tập trung hoặc các giải pháp thanh toán nhanh trên chuỗi để giảm thiểu nguy cơ bị chặn giao dịch, đồng thời tận dụng tính pseudonymous (ẩn danh tương đối) của Bitcoin trên thực tế.

Động thái mới của Iran không hẳn là cú ngoặt đột ngột, mà là bước phát triển tiếp theo trong xu hướng các quốc gia chịu trừng phạt tìm đến *“tiền mã hóa”* như một kênh giao dịch thay thế. Nhiều nước đang mâu thuẫn với Mỹ và phương Tây đã từng tận dụng tài sản số để vượt qua rào cản của hệ thống ngân hàng truyền thống. Nga được xem là ví dụ tiêu biểu, khi tìm cách sử dụng tài sản số trong chiến lược giảm lệ thuộc vào đồng USD và cơ sở hạ tầng thanh toán do phương Tây kiểm soát.

Đối với Iran, nhu cầu cấp bách hiện nay là huy động nguồn vốn lớn để tái thiết cơ sở hạ tầng bị tàn phá bởi chiến tranh và trừng phạt kéo dài. Trong bối cảnh các giao dịch dựa trên đồng USD và mạng lưới thanh toán quốc tế truyền thống liên tục bị kiểm soát gắt gao, các giải pháp thanh toán dựa trên blockchain trở thành lựa chọn thực tế mà Tehran buộc phải cân nhắc. *“Tiền mã hóa”* trong trường hợp này không chỉ là kênh đầu tư, mà còn được thử nghiệm như hạ tầng thanh toán xuyên biên giới ngoài vùng ảnh hưởng của Washington.

*bình luận* Iran từng được ghi nhận là một trong những thị trường khai thác Bitcoin lớn trong khu vực, với chính sách cho phép một số mỏ khai thác hoạt động hợp pháp nhằm tận dụng nguồn điện giá rẻ để thu về tài sản số. Việc sử dụng chính Bitcoin để thu phí eo biển có thể xem là phần nối dài của chiến lược này: dùng tài nguyên năng lượng trong nước để “đổi lấy” tài sản kỹ thuật số, rồi tái đưa chúng vào thương mại quốc tế.

Song song với kế hoạch thu *“phí thông hành”* bằng *“tiền mã hóa”*, Iran cũng phát tín hiệu có thể điều chỉnh lại cách điều phối luồng tàu qua eo biển Hormuz. Giới chức nước này để ngỏ khả năng hướng các tàu chở dầu đi theo tuyến hàng hải phía Bắc, sát hơn với vùng biển Iran. Nếu điều chỉnh này được triển khai, các hãng vận tải phương Tây và doanh nghiệp vận tải biển ở khu vực vùng Vịnh sẽ phải đối mặt với lớp rủi ro bổ sung, không chỉ về an ninh mà còn cả về tuân thủ trừng phạt và quy định tài chính liên quan đến tài sản số.

Eo biển Hormuz hiện giữ vai trò là một trong những huyết mạch quan trọng nhất của vận tải dầu mỏ toàn cầu. Mỗi biến động tại đây đều có khả năng lan rộng ra thị trường năng lượng, thương mại hàng hải và tài chính quốc tế. Việc Iran gắn phí quá cảnh tại tuyến đường này với *“Bitcoin(BTC)”* và các *“tiền mã hóa”* khác khiến câu chuyện không còn dừng lại ở vấn đề logistics, mà trở thành điểm giao giữa tài chính, trừng phạt và an ninh khu vực.

*bình luận* Nếu được áp dụng rộng rãi, mô hình thu phí bằng *“tiền mã hóa”* tại các điểm nghẽn chiến lược như Hormuz có thể tạo ra tiền lệ cho những khu vực khác – từ các eo biển, kênh đào cho tới các cảng biển chiến lược. Điều này sẽ đặt ra bài toán khó cho các cơ quan quản lý: vừa muốn kiểm soát dòng tiền liên quan đến tài sản số, vừa không thể làm gián đoạn các luồng thương mại thiết yếu.

Khi *“tiền mã hóa”* và cụ thể là *“Bitcoin(BTC)”* dần chuyển từ vai trò tài sản đầu cơ sang công cụ phục vụ giao dịch quốc tế, các tính toán địa chính trị đang thay đổi theo hướng phức tạp hơn. Thử nghiệm của Iran tại eo biển Hormuz được dự báo sẽ tạo ra làn sóng tranh luận mới cả trên thị trường lẫn trong giới hoạch định chính sách: về việc liệu có cần siết chặt giám sát tài sản số, hay chấp nhận chúng như một phần không thể tách rời của trật tự tài chính – thương mại đang tái định hình.