Canada đề xuất cấm hoàn toàn tiền mã hóa chính trị để ngăn can thiệp bầu cử

Chính phủ Canada vừa đề xuất dự luật cấm hoàn toàn *tiền mã hóa chính trị* trong bối cảnh lo ngại nguy cơ can thiệp bầu cử gia tăng. Mục tiêu là ngăn chặn các dòng tiền ẩn danh, qua đó củng cố “tính minh bạch” và “an ninh” cho hệ thống bầu cử.

Theo CBC đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), chính phủ liên bang Canada đã trình dự luật có tên “Đạo luật Bầu cử Mạnh mẽ và Tự do” (Strong and Free Elections Act) lên Hạ viện. Dự luật này cấm các đảng phái chính trị và các bên thứ ba tham gia vận động tranh cử nhận đóng góp bằng *tiền mã hóa*, chuyển tiền qua bưu điện, thẻ trả trước và một số phương thức thanh toán khó truy vết khác.

Chính phủ cho rằng các phương thức này *“khó theo dõi”*, đặc biệt dễ bị lợi dụng để các thế lực nước ngoài luồn lách bơm tiền vào hoạt động chính trị trong nước. Lãnh đạo phe đa số tại Hạ viện, ông Steven MacKinnon, khẳng định đây là bước đi nhằm bảo đảm các cuộc bầu cử được duy trì ở trạng thái “tự do, công bằng và an toàn”.

Nếu *tiền mã hóa chính trị* bị cấm theo đúng nội dung dự luật, khung xử phạt sẽ rất nghiêm khắc. Đối tượng vi phạm buộc phải hoàn trả hoặc tiêu hủy khoản đóng góp không hợp lệ, thậm chí phải nộp lại cho cơ quan quản lý bầu cử.

Mức phạt tiền tối đa lên tới 25.000 USD (khoảng 37,72 triệu đồng) cho cá nhân và 100.000 USD (khoảng 150,9 triệu đồng) cho tổ chức. Ngoài ra, bên vi phạm còn có thể bị buộc nộp thêm khoản tiền *tương đương tối đa gấp đôi giá trị số tiền tài trợ sai quy định*.

Điều này biến dự luật mới trở thành một công cụ răn đe mạnh tay đối với hành vi huy động *tiền mã hóa chính trị* và các loại “tiền đen” khác trong bầu cử.

Động thái lần này không phải “từ trên trời rơi xuống”. Năm 2024, một dự luật gần như tương tự đã được trình lên Hạ viện nhưng bị “chết yểu” sau vòng thảo luận thứ hai, không đi đến bước bỏ phiếu. Đề xuất khi đó do Bộ trưởng An ninh Công cộng Dominic LeBlanc bảo trợ.

Lần tái khởi động này dựa trên khuyến nghị của Tổng quản lý bầu cử Canada, ông Stéphane Perrault. Trong báo cáo năm 2024, ông Perrault cảnh báo rằng các khoản đóng góp bằng *tiền mã hóa* tiềm ẩn “rủi ro khác biệt” so với hình thức quyên góp truyền thống, do *khó xác định danh tính thực sự của người tài trợ*.

Từ năm 2019, hình thức quyên góp chính trị bằng *tiền mã hóa* vốn đã được hợp pháp hóa ở Canada và được xếp chung nhóm với tài trợ bằng tài sản (in-kind), tức không phải tiền mặt nhưng vẫn có giá trị kinh tế rõ ràng. *bình luận* Việc chuyển từ hợp pháp sang cấm đoán cho thấy mức độ lo ngại ngày càng tăng của giới chức về khả năng “ẩn danh hóa” dòng tiền trong bầu cử.

Không dừng lại ở *tiền mã hóa chính trị*, dự luật còn mở rộng sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và “deepfake”. Nội dung đề xuất thắt chặt quy định đối với các sản phẩm deepfake mạo danh ứng viên tranh cử, từ hình ảnh đến giọng nói.

Bối cảnh là hàng loạt vụ việc gần đây, trong đó có đoạn ghi âm được chỉnh sửa khiến Tổng thống Mỹ Joe Biden có vẻ như kêu gọi cử tri “không đi bỏ phiếu” trước thềm bầu cử Mỹ 2024, làm dấy lên tranh cãi lớn tại Washington.

Chính phủ Canada cho rằng cần hành lang pháp lý rõ ràng để ngăn chặn việc sử dụng deepfake vào mục đích tung tin sai lệch, thao túng dư luận trong mùa bầu cử.

Xu hướng siết chặt *tiền mã hóa chính trị* không chỉ diễn ra ở Canada. Theo The Guardian đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), cùng ngày, chính phủ Anh cũng cho biết đang nghiên cứu các biện pháp mới nhằm kiểm soát quyên góp chính trị liên quan đến *tiền mã hóa*.

Điều này cho thấy lo ngại về tác động của “dòng tiền số ẩn danh” lên các nền dân chủ phương Tây đang dần lan rộng, không chỉ là vấn đề nội bộ của một quốc gia. *bình luận* Với đặc tính xuyên biên giới, khó kiểm soát của *tiền mã hóa*, rủi ro can thiệp bầu cử từ bên ngoài được đánh giá là ngày càng khó lường.

Dự luật *tiền mã hóa chính trị* tại Canada vẫn còn phải đi qua nhiều bước: thảo luận ở Hạ viện, xem xét tại ủy ban, bỏ phiếu thông qua, sau đó chuyển lên Thượng viện, rồi chờ Toàn quyền phê chuẩn mới chính thức có hiệu lực.

Sau thất bại năm 2024, câu hỏi đặt ra là liệu lần này các đảng phái có đạt được đồng thuận để đưa quy định cấm *tiền mã hóa chính trị* thành luật hay không.

*bình luận* Nếu được thông qua, Canada có thể trở thành một trong những quốc gia thuộc khối phương Tây áp dụng khung kiểm soát nghiêm ngặt nhất đối với *tiền mã hóa chính trị*, qua đó tạo tiền lệ cho các nước khác tham khảo trong quá trình xây dựng chính sách với tài sản số.