Thượng nghị sĩ Ted Cruz muốn cấm vĩnh viễn tiền số ngân hàng trung ương (CBDC), chặn đường đô la số của FED

Mỹ tiếp tục tranh cãi gay gắt quanh *từ Central Bank Digital Currency (CBDC)*, khi Thượng nghị sĩ Ted Cruz thúc đẩy sửa luật để không chỉ cấm tạm thời mà tiến tới chặn *từ CBDC* vĩnh viễn, qua đó ngăn Cục Dự trữ Liên bang (FED) phát hành *từ tiền số ngân hàng trung ương* dưới dạng đô la số.

Theo bài viết của nhà báo độc lập Eleanor Terrett đăng ngày 6 (giờ địa phương), Thượng nghị sĩ Cộng hòa Ted Cruz, đại diện bang Texas, đã nộp bản sửa đổi đối với dự luật “21st Century ROAD to Housing Act”. Nội dung sửa đổi nhằm xóa bỏ điều khoản “sunset” trong phần liên quan đến *từ Central Bank Digital Currency (CBDC)* – tức bỏ quy định cho phép điều khoản tự hết hiệu lực sau một mốc thời gian nhất định.

Trong dự luật gốc, “21st Century ROAD to Housing Act” là dự luật lưỡng đảng nhằm mở rộng nguồn cung nhà ở thông qua điều chỉnh quy hoạch (zoning) và các gói ưu đãi, hỗ trợ. Tuy vậy, Thượng nghị sĩ Tim Scott và Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren đã gắn kèm một điều khoản cấm *từ CBDC*, nhưng chỉ có hiệu lực đến ngày 31 tháng 12 năm 2030.

Chính giới hạn thời gian này là điểm Ted Cruz phản đối. Ông cho rằng lệnh cấm tạm thời không đủ để loại bỏ rủi ro chính sách thay đổi theo từng chính quyền, khiến kế hoạch phát hành đô la số của FED có thể quay trở lại bất cứ lúc nào. Vì vậy, Ted Cruz muốn chặn “tận gốc” khả năng FED phát hành *từ CBDC* bằng cách đưa cơ chế “cấm vĩnh viễn” vào luật. Động thái này được đánh giá là nằm trong mạch tư duy của dự luật “Anti-CBDC Surveillance State Act” mà ông từng thúc đẩy, dựa trên lập luận *từ CBDC* có thể dẫn đến xói mòn quyền riêng tư và mở rộng năng lực giám sát của nhà nước.

Ở Hạ viện, lập trường cứng rắn với *từ Central Bank Digital Currency (CBDC)* cũng ngày càng rõ. Hạ nghị sĩ Anna Paulina Luna được cho là đã cảnh báo rằng, nếu dự luật nhà ở từ Thượng viện chuyển xuống mà vẫn chỉ dừng ở “cấm tạm thời”, một “cuộc đối đầu lập pháp khó chịu” rất dễ xảy ra trong quá trình hai viện điều chỉnh, thống nhất nội dung.

Trước đó, Hạ viện Mỹ đã thông qua phiên bản “đồng hành” của dự luật Anti-CBDC Surveillance State Act với kết quả khá sít sao: 219 phiếu thuận so với 210 phiếu chống. Cán cân biểu quyết chia theo đường ranh đảng phái cho thấy *từ Central Bank Digital Currency (CBDC)* không còn là một chủ đề thuần túy về công nghệ hay tài chính, mà đã trở thành vấn đề chính trị rõ rệt trong nội bộ Mỹ.

Về khái niệm, *từ tiền số ngân hàng trung ương (CBDC)* là dạng kỹ thuật số của đồng tiền pháp định (như đô la Mỹ, euro) do chính ngân hàng trung ương phát hành và bảo chứng. Khác với tiền điện tử dựa trên tiền gửi ngân hàng, các hệ thống thanh toán tư nhân hay stablecoin, chủ thể phát hành *từ CBDC* là ngân hàng trung ương chứ không phải khu vực tư nhân.

Lực lượng phản đối cảnh báo *từ CBDC* có thể biến dữ liệu thanh toán cá nhân thành “mỏ vàng” cho nhà nước, giúp chính quyền dễ dàng quan sát, phân tích và thậm chí giới hạn một số loại chi tiêu, biến nó thành công cụ kiểm soát hơn là “tiền mặt kỹ thuật số”. Đây là lý do những người như Ted Cruz liên tục nhấn mạnh rủi ro “xâm phạm đời tư” và “trượt dốc sang mô hình nhà nước giám sát”.

Ở chiều ngược lại, phe ủng hộ lập luận rằng *từ Central Bank Digital Currency (CBDC)* có thể mở rộng khả năng tiếp cận tài chính cho nhóm dân cư yếu thế, tăng tốc độ thanh toán và cắt giảm chi phí giao dịch trong hệ thống. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý: để các lợi ích này thực sự phát huy, thiết kế *từ CBDC* phải đi kèm hàng loạt cơ chế bảo mật dữ liệu, hỗ trợ thanh toán ngoại tuyến và phân định rõ vai trò giữa khu vực công – tư trong cung ứng dịch vụ tài chính.

Trên bình diện toàn cầu, hơn 100 ngân hàng trung ương được cho là đang nghiên cứu *từ tiền số ngân hàng trung ương (CBDC)* ở các mức độ khác nhau, nhưng chỉ 11 quốc gia đã triển khai phiên bản “hoàn chỉnh” trên quy mô toàn quốc. Nhiều ngân hàng trung ương tỏ ra thận trọng vì những câu hỏi chưa có lời giải xung quanh quyền riêng tư, phạm vi giám sát, tác động đến hệ thống ngân hàng thương mại và ổn định tài chính.

Song song, thị trường tiền mã hóa vẫn phản ứng nhạy với mọi tín hiệu chính sách, từ *từ CBDC* đến quy định về stablecoin và sàn giao dịch. Thống kê tại thời điểm bài báo gốc được viết cho thấy tổng vốn hóa toàn thị trường tiền mã hóa tăng khoảng 3% trong 24 giờ, lên 2.330 tỷ USD (khoảng 3.460 nghìn tỷ đồng, với tỷ giá 1 USD = 1.485 đồng), khối lượng giao dịch 24 giờ đạt khoảng 91,26 tỷ USD (tương đương 135,5 nghìn tỷ đồng).

*bình luận*: Tranh luận tại Mỹ xoay quanh *từ Central Bank Digital Currency (CBDC)* nhiều khả năng sẽ còn kéo dài, với ba trục chính: quyền hạn của FED, bảo vệ dữ liệu cá nhân, và câu hỏi liệu đô la số có thực sự “cần thiết” khi hạ tầng thanh toán tư nhân và stablecoin đã phát triển mạnh. Nếu các dự luật mang tính “cấm vĩnh viễn” được đẩy lên cao trào trong giai đoạn điều phối giữa Thượng viện và Hạ viện, *từ CBDC* sẽ tiếp tục là điểm nóng chính trị, đồng thời trở thành biến số không thể bỏ qua trong chiến lược của giới đầu tư tiền mã hóa.