Ngân hàng Trung ương Nhật Bản thử nghiệm kết nối tiền ngân hàng trung ương với blockchain, mở đường nâng cấp BOJ-NET

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang bắt đầu một “thử nghiệm kỹ thuật” nhằm ứng dụng công nghệ *blockchain* vào hoạt động thanh toán bằng tiền gửi tại ngân hàng trung ương. Trong bối cảnh thị trường tài sản số tư nhân mở rộng nhanh, dự án này được xem là bước thăm dò xem liệu hạ tầng thanh toán dựa trên *tiền ngân hàng trung ương* có thể vận hành trên nền *sổ cái phân tán* hay không.

Theo bài phát biểu “Hệ sinh thái tài chính mới và vai trò của ngân hàng trung ương” do Thống đốc Ueda Kazuo công bố ngày 4 (giờ địa phương), BOJ đang triển khai một dự án *sandbox* thử nghiệm mô hình thanh toán bằng “tiền ngân hàng trung ương dưới dạng tài khoản vãng lai” trên hệ thống dùng *blockchain*. Tài khoản vãng lai ở đây là khoản tiền dự trữ mà các tổ chức tài chính gửi tại BOJ. Ngân hàng trung ương Nhật Bản nhấn mạnh, đây không phải là bước triển khai chính sách mà là kiểm thử kỹ thuật trong môi trường được kiểm soát.

“*Kết nối* thanh toán tiền gửi ngân hàng trung ương với *blockchain*”

Trọng tâm thử nghiệm nằm ở khả năng “kết nối và liên thông” với hạ tầng thanh toán hiện hữu. Thống đốc Ueda cho biết BOJ sẽ đánh giá cách thức hệ thống *blockchain* có thể nối với các mạng thanh toán hiện tại (tính tương tác – interoperability), với các kịch bản sử dụng đang được cân nhắc gồm: thanh toán liên ngân hàng trong nước và thanh toán chứng khoán. Trong bối cảnh thảo luận về *token hóa tiền gửi* và *stablecoin* lan rộng trên thị trường, việc kiểm tra các lựa chọn kỹ thuật dựa trên chính tài sản thanh toán do ngân hàng trung ương vận hành (tiền gửi tại ngân hàng trung ương) trở nên ngày càng cấp thiết.

BOJ cho biết sẽ hợp tác với chuyên gia bên ngoài để triển khai thử nghiệm. Kết quả thu được không chỉ phục vụ thảo luận về *tiền ngân hàng trung ương* trên *blockchain*, mà còn có thể được dùng để cải thiện hiệu năng mạng lưới thanh toán hiện tại của ngân hàng trung ương.

“BOJ-NET và hướng nâng cấp hạ tầng thanh toán”

Theo thông tin được công bố, dự án *sandbox* đặt việc đảm bảo khả năng tương tác với hệ thống mạng tài chính hiện hành, bao gồm BOJ-NET – hệ thống mạng tài chính của BOJ, là một nhiệm vụ trọng tâm. Thống đốc Ueda gợi ý, những hiểu biết rút ra từ thử nghiệm có thể được áp dụng để nâng cấp BOJ-NET. *bình luận* Điều này cho thấy hướng tiếp cận của BOJ không phải xây một mạng *blockchain* song song để thay thế hoàn toàn, mà dùng nó như “tài liệu tham khảo kỹ thuật” nhằm hiện đại hóa thiết kế và vận hành hạ tầng thanh toán trung ương hiện có.

Ông Ueda cũng đề cập tới khả năng kết hợp *trí tuệ nhân tạo (AI)* và *blockchain* để xây dựng các dịch vụ tài chính cao cấp hơn, dựa trên dữ liệu giao dịch – thanh toán được ghi nhận trên mạng phân tán. Tuy vậy, ông nhấn mạnh, cùng với hiệu quả vận hành, các vấn đề như khai thác dữ liệu, bảo mật và mô hình quản trị hệ thống cũng trở nên then chốt trong quá trình nâng cấp hạ tầng.

“Rủi ro từ thiết kế *hợp đồng thông minh* với ổn định thị trường”

Trong phát biểu, Thống đốc Ueda chỉ rõ rủi ro đến từ thiết kế *hợp đồng thông minh* – một cấu phần lõi trong các hệ thống thanh toán dựa trên *blockchain*. Ông cảnh báo: nếu *hợp đồng thông minh* được thiết kế không phù hợp, sự ổn định của thị trường tài chính và hệ thống thanh toán – bù trừ có thể bị đe dọa. Khi cơ chế thực thi tự động chứa lỗi hoặc lỗ hổng, hệ quả có thể là thanh toán bị chậm trễ, sai lệch, thậm chí kích hoạt hiệu ứng thắt chặt thanh khoản dây chuyền, tạo ra rủi ro hệ thống. *bình luận* Đây là điểm mà các nhà phát triển hạ tầng tài chính số cần chú ý, bởi sai sót trong logic tự động hóa ở tầng cơ sở thanh toán sẽ khó khắc phục hơn nhiều so với sai sót ở tầng ứng dụng.

“Nhật Bản đồng thời đẩy nhanh khung pháp lý tài sản số, *token hóa* và *stablecoin*”

Dự án *sandbox* này diễn ra song song với quá trình Nhật Bản tăng tốc hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản số. Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) đã tiến hành lấy ý kiến về kế hoạch tái phân loại một số *token* vào khuôn khổ Luật Giao dịch Công cụ Tài chính từ năm 2025. Nếu được thông qua, một số tài sản số sẽ phải tuân thủ nghĩa vụ công bố thông tin và các quy định kỷ luật thị trường tương đương với chứng khoán. Ở cấp chính phủ, *blockchain* và *token hóa* được đưa vào chiến lược tăng trưởng “Chủ nghĩa tư bản mới 2025”, như một trụ cột cho quá trình hiện đại hóa hạ tầng tài chính.

Ở khu vực tư nhân, các trường hợp sử dụng *stablecoin* đang ngày càng mở rộng. Ngày 27 tháng 10 năm 2025, JPYC đã phát hành đồng *stablecoin* neo theo yên Nhật đầu tiên được công nhận là “phương tiện thanh toán điện tử” theo Luật Dịch vụ Thanh toán sửa đổi. Gần đây, Ngân hàng Sony và JPYC cũng đã ký biên bản ghi nhớ (MOU) để nghiên cứu phương thức cho phép khách hàng mua và chuyển *stablecoin* yên Nhật theo thời gian thực trực tiếp từ tài khoản ngân hàng.

Trên thị trường, nhiều ý kiến đang dõi theo xem liệu thử nghiệm thanh toán bằng *tiền ngân hàng trung ương* trên *blockchain* có dẫn tới việc Nhật Bản triển khai chính thức *tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC)* hay không. Tuy nhiên, BOJ hiện vẫn khẳng định đây chỉ là một “thử nghiệm kỹ thuật”. *bình luận* Dù vậy, khi thanh toán bằng tiền gửi ngân hàng trung ương, quá trình nâng cấp BOJ-NET và việc hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản số diễn ra đồng thời, câu hỏi đặt ra là Nhật Bản sẽ tìm được điểm cân bằng nào trong chuyển đổi số hạ tầng thanh toán, giữa tính ổn định của *tiền ngân hàng trung ương* và sự linh hoạt mà *blockchain* và *token hóa* mang lại.