Mỹ âm thầm ‘khóa’ CBDC đến năm 2030, mở đường cho stablecoin USD tư nhân

Dự thảo sửa đổi Luật Dự trữ Liên bang (Federal Reserve Act) nhằm cấm **từ CBDC** đến hết năm 2030 đang được Thượng viện Mỹ âm thầm “kích hoạt” trở lại, lần này dưới dạng một điều khoản “cài” trong dự luật nhà ở quy mô lớn. Cách làm này có thể khiến toàn bộ thảo luận chính thức về **từ CBDC** tại Mỹ bị “đóng băng” trong nhiều năm, trong khi vẫn để ngỏ không gian cho **từ stablecoin** tư nhân tiếp tục phát triển.

Theo Bloomberg đưa tin ngày 3 (giờ địa phương), Ủy ban Ngân hàng, Nhà ở và Đô thị Thượng viện Mỹ đã công bố bản dự thảo dài hơn 300 trang của “Đạo luật Lộ trình Nhà ở Thế kỷ 21” (21st Century Housing ROAD Act, mã H.R. 6644). Ở phần cuối tài liệu, điều 10 bổ sung trực tiếp vào Luật Dự trữ Liên bang quy định Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) và các ngân hàng dự trữ khu vực “không được phát hành hoặc tạo ra, dù trực tiếp hay gián tiếp thông qua tổ chức tài chính hoặc bất kỳ trung gian nào khác, bất kỳ **từ CBDC** hoặc tài sản kỹ thuật số nào *‘về bản chất tương tự’* với **từ CBDC**”.

Đáng chú ý, dự luật đồng thời vạch một “lằn ranh” rõ ràng với **từ stablecoin** tư nhân. Văn bản nêu rõ Fed “không được cấm” các dạng đồng USD kỹ thuật số có thiết kế “mở (open), không cần cấp phép (permissionless), và thuộc khu vực tư nhân (private)”. Ngoài ra, dự luật còn nhấn mạnh yêu cầu phải “giữ nguyên vẹn” mức độ bảo vệ quyền riêng tư mà tiền mặt (tiền giấy, tiền xu) đang cung cấp. Nói cách khác, **từ CBDC** được nhìn nhận như “tiền số do nhà nước phát hành”, nhưng lập pháp Mỹ muốn tránh kịch bản công cụ này trở thành hạ tầng giám sát, đồng thời bảo lưu không gian cho **từ stablecoin** gắn với USD do doanh nghiệp phát hành.

Dù mang tính cấm đoán, điều khoản về **từ CBDC** không phải là biện pháp vĩnh viễn mà được thiết kế theo dạng “hết hiệu lực” (sunset clause). Lệnh cấm Fed phát hành **từ CBDC** sẽ tự động hết hạn vào ngày 31 tháng 12 năm 2030. Nếu muốn tiếp tục chặn **từ CBDC** sau mốc thời gian này, Quốc hội sẽ phải thông qua một đạo luật mới. Cấu trúc này cho thấy lập pháp Mỹ muốn “rút phích” động lực triển khai **từ CBDC** trong ngắn hạn, nhưng vẫn để ngỏ khả năng thay đổi định hướng trung – dài hạn khi bối cảnh công nghệ, giám sát và địa chính trị thay đổi.

Nhà Trắng cũng chính thức đứng về phía quốc hội trong vấn đề này. Theo Reuters đưa tin ngày 3 (giờ địa phương), Nhà Trắng phát đi tín hiệu ủng hộ dự luật nhà ở kèm điều khoản cấm **từ CBDC**, đồng thời khẳng định **từ CBDC** có thể là “mối đe dọa nghiêm trọng” đối với “quyền riêng tư và tự do” của công dân. Từ sau nhiệm kỳ của Tổng thống Trump, tranh luận về **từ CBDC** tại cấp liên bang ngày càng mang màu sắc chính trị. Việc hành pháp công khai tái khẳng định lập trường “phản **từ CBDC**” cho thấy rủi ro chính trị xung quanh “đô la số của nhà nước” vẫn còn rất cao.

Về mặt thủ tục, Thượng viện đã bỏ phiếu thủ tục “cloture” (giới hạn tranh luận) với kết quả 84–6, mở đường đưa dự luật nhà ở – kèm điều khoản **từ CBDC** – ra toàn thể Thượng viện xem xét. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước chặn trước thủ tục, không đồng nghĩa với việc nội dung hiện tại chắc chắn được thông qua. Dự luật có quy mô lớn, đụng đến chính sách nhà ở trên toàn quốc, nên khả năng cao các điều khoản “cài cắm” – trong đó có nội dung về **từ CBDC** – sẽ tiếp tục bị tranh luận, sửa đổi hoặc thậm chí loại bỏ ở các vòng thương lượng tiếp theo.

bình luận: Về bản chất, Thượng viện đang sử dụng một “xe chở hàng lớn” (đạo luật nhà ở) để chở theo “hành khách” gây tranh cãi là **từ CBDC**. Cách làm này thường được lựa chọn khi một nội dung riêng lẻ khó có đủ lực chính trị để vượt đầy đủ quy trình lập pháp với tư cách một đạo luật độc lập.

Trong thực tế, nỗ lực khóa chặt **từ CBDC** bằng luật liên bang không phải mới xuất hiện lần đầu. Hồi tháng 2 năm 2025, Thượng nghị sĩ Mike Lee đã trình dự luật “No CBDC Act” (S.464), đề xuất cấm cả Fed lẫn Bộ Tài chính phát hành **từ CBDC**. Tuy nhiên, văn bản này gần như không có tiến triển đáng kể trong Quốc hội.

Đến tháng 6 năm 2025, Hạ nghị sĩ Tom Emmer chuyển hướng bằng việc giới thiệu dự luật “Anti-CBDC Surveillance State Act” (H.R.1919). Nội dung đạo luật này đi sâu vào lập luận rằng **từ CBDC** có thể trở thành công cụ của “nhà nước giám sát” nếu được triển khai mà không có rào chắn quyền riêng tư. Văn bản đã vượt qua cuộc bỏ phiếu ở Hạ viện ngày 17 tháng 7, nhưng đến nay vẫn “mắc kẹt” tại Thượng viện.

bình luận: Chính từ bối cảnh này, việc “tái chế” ngôn ngữ cấm **từ CBDC** từ các dự luật riêng lẻ và đưa vào dự luật nhà ở H.R.6644 được giới quan sát đánh giá là động thái mang tính “tính toán chính trị”. Thay vì cố gắng thông qua một “Đạo luật Không **từ CBDC**” độc lập, phe phản đối **từ CBDC** đang chọn kịch bản gắn điều khoản này với một gói chính sách nhà ở có mức ủng hộ rộng hơn, qua đó tăng khả năng được chấp thuận. Tuy nhiên, xét ở góc độ đổi mới hạ tầng tài chính, việc “khóa sớm” thảo luận về “đô la số” có thể khiến Mỹ chậm chân trong cuộc đua hiện đại hóa hệ thống thanh toán – bù trừ toàn cầu.

Trong khi Mỹ bàn lùi với **từ CBDC**, phần còn lại của thế giới lại đang đi khá nhanh. Theo dữ liệu từ bộ theo dõi **từ CBDC** của Atlantic Council cập nhật gần đây, mới chỉ có ba quốc gia chính thức phát hành **từ CBDC** gồm Nigeria, Jamaica và Bahamas. Tuy vậy, có tới 49 quốc gia khác đang triển khai thí điểm hoặc thử nghiệm thực tế **từ CBDC**, bao gồm những nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và Brazil. Thêm khoảng 20 nước đang trong giai đoạn phát triển sản phẩm và 36 nước ở bước nghiên cứu tiền khả thi.

Tại châu Âu, tiến trình cũng đang tăng tốc. Hồi tháng 2 năm nay, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Đức Joachim Nagel nhấn mạnh Liên minh châu Âu coi trọng việc thử nghiệm **từ CBDC** như một phần của chiến lược bảo đảm chủ quyền tiền tệ trong kỷ nguyên số, khi châu Âu đang nghiên cứu sâu mô hình euro số. Mặc dù mỗi quốc gia, khu vực có tốc độ và cấu trúc triển khai khác nhau, xu hướng chung “số hóa tiền pháp định” đang lan rộng trên phạm vi toàn cầu.

bình luận: Sự đối lập giữa Mỹ và các nền kinh tế lớn khác đặt ra một câu hỏi chiến lược: liệu “trì hoãn **từ CBDC**” có giúp bảo vệ quyền riêng tư, hay sẽ khiến đồng USD dần mất lợi thế trong môi trường thanh toán xuyên biên giới thế hệ mới, nơi tiền pháp định số và **từ stablecoin** cạnh tranh quyết liệt với nhau?

Nhìn tổng thể, điều khoản cấm **từ CBDC** trong dự luật nhà ở cho thấy Quốc hội và Nhà Trắng Mỹ đang cùng lúc gửi đi hai tín hiệu. Thứ nhất, **từ CBDC** bị xem là một công cụ tiềm ẩn rủi ro với quyền riêng tư và tự do dân sự, nên cần chặn trước bằng luật – ít nhất là đến năm 2030. Thứ hai, hệ sinh thái **từ stablecoin** gắn với USD do khu vực tư nhân vận hành vẫn được để mở, như một kênh đổi mới song song và ít mang tính “nhà nước giám sát” hơn.

Chặng đường tiếp theo của dự luật H.R.6644 tại Thượng viện sẽ là phép thử lớn cho định hướng chính sách tài sản số của Mỹ. Nếu điều khoản cấm **từ CBDC** được giữ nguyên, thị trường có thể phải chuẩn bị cho một giai đoạn dài không có “đô la số do Fed phát hành”, trong khi **từ stablecoin** tư nhân tiếp tục lấp khoảng trống. Ngược lại, nếu nội dung này bị điều chỉnh hoặc loại bỏ dưới áp lực từ ngành công nghệ tài chính, các tổ chức tài chính lớn và giới hoạch định chính sách quốc tế, cục diện **từ CBDC** tại Mỹ có thể đổi chiều nhanh chóng trước mốc 2030.