Chuyên gia Cem Karsan cảnh báo kinh tế toàn cầu bước vào 'thời chiến' với chu kỳ biến động mới

Theo 포워드 가이던스 đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), Cem Karsan – Giám đốc đầu tư của Kai Volatility Advisors – cho rằng kinh tế toàn cầu đã bước vào trạng thái “kinh tế thời chiến”, nơi cạnh tranh giữa các cường quốc lan rộng sang mọi mặt: kinh tế, quân sự và tài sản chiến lược. Trong bối cảnh đó, lạm phát, lãi suất và định giá tài sản đang thay đổi mang tính cấu trúc, kéo theo một chu kỳ biến động mới trên thị trường.

Theo Karsan, đây không còn là thời “kinh tế hòa bình” mà là *“kinh tế thời chiến”* khi các nước lớn cạnh tranh gay gắt để giành quyền kiểm soát *tài sản chiến lược* như năng lượng, chất bán dẫn, tài nguyên hiếm và hạ tầng an ninh. Thay vì chỉ xoay quanh chu kỳ tăng trưởng – lạm phát truyền thống, dòng vốn giờ chịu tác động mạnh hơn từ địa chính trị và các gói trừng phạt, hạn chế xuất khẩu, kiểm soát công nghệ. Ông nhận định kinh tế toàn cầu đang vận hành như một “cuộc đấu giá” giữa các siêu cường cho cùng một rổ tài sản chiến lược, khiến cấu trúc thị trường thay đổi tận gốc.

Trong môi trường này, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, *reshoring* (đưa sản xuất về nước) và *friendshoring* (tập trung vào các nước đồng minh) tăng tốc. Trợ cấp công nghiệp, hỗ trợ quốc phòng và chính sách tích trữ chiến lược của các chính phủ bắt đầu tác động trực tiếp đến lợi nhuận doanh nghiệp và định giá thị trường. Karsan cảnh báo làn sóng *phi toàn cầu hóa* đi kèm chi phí sản xuất cao hơn và hạn chế nguồn cung sẽ duy trì áp lực lạm phát trung – dài hạn; phản ứng của chính sách tiền tệ và tài khóa trước áp lực này lại có nguy cơ thổi bùng *biến động* trên thị trường.

Về xung đột địa chính trị, Karsan cho rằng xác suất leo thang cao hơn nhiều so với khả năng hạ nhiệt. Cạnh tranh Mỹ – Trung, tranh chấp năng lượng, tái cấu trúc liên minh an ninh… cùng diễn ra song song, khiến rủi ro địa chính trị có xu hướng tái phát thường xuyên. “Xung đột hiện nay không hề nguội đi – nhiều khả năng còn nóng hơn”, ông nhận định. Kết quả là dòng vốn luân chuyển mạnh giữa cổ phiếu, trái phiếu, hàng hóa, vàng và các nhóm ngành nhạy cảm với *tài sản chiến lược* như quốc phòng, năng lượng, bán dẫn. Ông nhấn mạnh nhà đầu tư cần tập trung vào “hướng đi của xung đột” hơn là tin tức ngắn hạn, đặc biệt là những người dùng đòn bẩy hay phái sinh phải chuẩn bị kỹ cho các pha biến động cực đoan.

Một trụ cột khác trong phân tích của Karsan là *chính trị dân túy*. Theo ông, sau năm 2020, xu hướng mở rộng tài khóa, phát tiền trực tiếp, bảo hộ thương mại và siết quy định không phải hiện tượng nhất thời mà là một phần của “chu kỳ dân túy kéo dài nhiều năm”. Đặc biệt, các chính sách này trực diện nhắm vào nhóm thu nhập trung bình và thấp, giúp duy trì việc làm và thu nhập ngay cả khi tăng trưởng chậm lại, từ đó khiến tiền lương và tiêu dùng không dễ suy giảm như trước.

Làn sóng dân túy, theo Karsan, là nền tảng cho *lạm phát cao* mang tính cấu trúc và một đường cong lợi suất dốc hơn (chênh lệch lãi suất ngắn – dài hạn nới rộng). Chi tiêu công tăng, chuỗi cung ứng tái định hình và chi phí tuân thủ quy định cao hơn đều đẩy áp lực giá theo hướng “chi phí đẩy”. Nhưng ngay cả khi các ngân hàng trung ương muốn thắt chặt mạnh tay để ghìm lạm phát, áp lực chính trị khiến họ khó duy trì chính sách tiền tệ hà khắc trong thời gian dài. Ông cho rằng dòng chảy dân túy “rốt cuộc sẽ thắng sức cản chính trị ngắn hạn” và làm thay đổi khung chính sách, buộc thị trường phải từ bỏ mô hình quen thuộc “thấp lạm phát – thấp lãi suất”.

Song hành với dân túy là sự trỗi dậy của *chủ nghĩa độc đoán*, yếu tố mà Karsan xem là một “ngòi nổ” mới cho bất ổn thị trường. Khi quyền lực tập trung, các chính sách mang tính dân túy của tầng lớp trung lưu có thể bị bóp méo hoặc bị lạm dụng, làm gia tăng bất hòa xã hội và rủi ro thể chế. “Sự nổi lên của chủ nghĩa độc đoán nhiều khả năng sẽ khuếch đại biến động và bất ổn xã hội mang tính cấu trúc”, ông đánh giá. Điều này thúc đẩy xu hướng ưu tiên *tài sản an toàn*, đồng thời làm xói mòn sức hấp dẫn đầu tư dài hạn tại những thị trường vốn chịu rủi ro can thiệp chính sách đột ngột: siết quy định, quốc hữu hóa, kiểm soát vốn… Karsan cho rằng nhà đầu tư thường đánh giá thấp cú sốc kinh tế tiềm ẩn đến từ thay đổi thể chế và tập trung quyền lực.

Trong cuộc phỏng vấn, Karsan cũng đề cập đến tranh cãi quanh câu chuyện Mỹ can dự vào Greenland. Theo ông, đây không phải là ý đồ “xâm chiếm” lãnh thổ thuần túy mà là một phần trong chiến lược thúc đẩy *tái vũ trang châu Âu*. Bằng cách đẩy Greenland – một điểm chốt chiến lược ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương – vào tâm điểm chú ý, Washington có thể tạo cơ sở chính trị để các nước châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng và củng cố vai trò trong NATO. Nói cách khác, câu chuyện Greenland chủ yếu là “một mạch truyện chiến lược” nhằm buộc châu Âu nâng ngân sách quân sự, chứ không phải kế hoạch xâm lược trực tiếp.

Từ góc nhìn rộng hơn, Karsan mô tả bức tranh hiện tại là một “mặt trận tổng hợp” nơi xung đột kinh tế, quân sự và tranh giành *tài sản chiến lược* đan xen. Theo ông, đây không phải là cuộc chiến thuế quan ngắn hạn mà là một cuộc cạnh tranh cấu trúc kéo dài, đang tái bố trí dòng chảy vốn, công nghệ và năng lượng toàn cầu. Sự tái bố trí này làm thay đổi định giá theo khu vực và ngành, mở ra làn sóng “định giá lại” với một số nhóm tài sản và đồng thời làm lung lay cảm nhận an toàn truyền thống của những tài sản từng được xem là ít rủi ro.

Karsan nhấn mạnh bối cảnh hiện nay không thể được hiểu như một ván *“Risk”* trên bàn cờ với mục tiêu chiếm thêm lãnh thổ trong ngắn hạn. Theo ông, những chiến lược địa chính trị chạy theo thắng lợi quân sự hay ngoại giao tức thời có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến *sức mạnh mềm* – gồm uy tín quốc gia, độ tin cậy, ảnh hưởng văn hóa – và cái giá kinh tế phải trả có thể kéo dài hàng thập kỷ. Ông cảnh báo rằng ám ảnh với “thắng lợi chiến thuật” dễ quay lại gây áp lực lên đồng tiền, thị trường vốn và năng lực cạnh tranh doanh nghiệp của chính quốc gia đó.

Trong bối cảnh *kinh tế thời chiến*, dân túy, độc đoán và xói mòn *sức mạnh mềm* đan xen, Karsan cho rằng người tham gia thị trường phải đồng thời đọc được “câu chuyện vĩ mô – chính trị – địa chính trị” chứ không chỉ theo dõi dữ liệu kinh tế thuần túy. Khi “nhiệt độ xung đột” nhiều khả năng còn tăng, tiêu chuẩn cho phân bổ tài sản toàn cầu và quản trị rủi ro buộc phải thay đổi so với giai đoạn lạm phát thấp, lãi suất thấp trước đây.