Trung Quốc dùng blockchain xác thực toàn chuỗi điện năng xanh, siết chặt kế toán carbon và thị trường điện quốc gia

Trung Quốc triển khai hệ thống *“blockchain”* xác thực toàn chuỗi cho *“điện năng xanh”* nhằm tăng tính minh bạch trong tiêu thụ năng lượng tái tạo và nâng độ chính xác của *“kế toán carbon”*. Động thái này là một phần trong chiến lược hoàn thiện *“thị trường điện quốc gia thống nhất”* vào năm 2030, đồng thời siết chặt việc theo dõi và đánh giá cam kết khí hậu của doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Theo Tân Hoa Xã đưa tin ngày 12 (giờ địa phương), Quốc vụ viện Trung Quốc cho biết sẽ xây dựng hệ thống xác thực “toàn chuỗi” cho *“điện năng xanh”* dựa trên *“blockchain”* và công nghệ sổ cái phân tán, bao phủ toàn bộ quá trình từ phát điện, truyền tải đến tiêu thụ. Mục tiêu là ghi nhận chính xác sản lượng và mức tiêu thụ năng lượng tái tạo, sau đó liên kết trực tiếp với số liệu cắt giảm phát thải carbon.

Cụ thể, chứng chỉ tiêu thụ năng lượng tái tạo (gọi là *“chứng chỉ xanh”*) sẽ được ghi nhận trên sổ cái phân tán *“blockchain”* để chống sửa đổi, đồng thời cho phép truy vết toàn bộ lịch sử giao dịch. Quốc vụ viện cũng đang xem xét tích hợp *“chứng chỉ xanh”* này vào hệ thống *“kế toán carbon”* quốc gia, qua đó lượng hóa mức đóng góp của *“điện năng xanh”* vào các mục tiêu giảm phát thải. Nhờ đó, việc thực hiện cam kết khí hậu của doanh nghiệp và chính quyền địa phương sẽ được giám sát chặt chẽ hơn, dựa trên dữ liệu có thể kiểm chứng.

Song song với đó, Bắc Kinh thúc đẩy cải cách cấu trúc thị trường điện. Trung Quốc đặt mục tiêu đến khoảng năm 2030 sẽ nâng tỷ lệ giao dịch điện dựa trên cơ chế thị trường lên khoảng 70% tổng tiêu thụ quốc gia. Hầu hết nhà sản xuất và người tiêu dùng điện sẽ được đưa vào thị trường giao ngay và thị trường giao dịch trực tiếp, trong đó *“thị trường điện giao ngay (spot)”* dự kiến vận hành toàn diện từ năm 2027. Khi thuộc tính *“thân thiện môi trường”* của từng đơn vị điện năng được xác thực minh bạch nhờ *“blockchain”*, yếu tố này sẽ được phản ánh trực tiếp vào giá bán buôn và bán lẻ, hình thành chênh lệch giá theo “độ xanh” của nguồn điện.

Kế hoạch mới về cơ bản là mở rộng và nâng cấp chương trình *“chứng chỉ xanh”* cho năng lượng tái tạo vốn đã được triển khai trước đây. Hệ thống cũ bị đánh giá là thiếu tập trung, dữ liệu phát hành và sử dụng chứng chỉ rời rạc, mức độ chia sẻ thông tin còn hạn chế. Quốc vụ viện cho biết sẽ duy trì song song hai cơ chế: nghĩa vụ mua bắt buộc và mua tự nguyện, nhưng mọi giao dịch sẽ được giám sát thời gian thực trên nền tảng *“blockchain”*. Nhờ vậy, nhà quản lý có thể theo dõi giá và khối lượng giao dịch theo thời gian thực, giảm rủi ro thị trường bị đầu cơ quá mức hoặc biến động giá đột ngột.

Cải cách cũng hướng tới gỡ bỏ rào cản khu vực trong giao dịch điện. Trung Quốc có kế hoạch thống nhất các quy tắc giao dịch vốn đang được áp dụng khác nhau ở cấp tỉnh, đồng thời từng bước hợp nhất các sở giao dịch điện khu vực thành một *“thị trường điện quốc gia thống nhất”*. Tầm nhìn đến khoảng năm 2035, nguồn lực điện trên toàn Trung Quốc sẽ được phân bổ theo cơ chế tối ưu chi phí, trong khi giá điện tích hợp đầy đủ cả *“giá trị môi trường”* (mức độ xanh) và *“giá trị công suất”* (năng lực cung ứng).

Bình luận: Việc đưa *“blockchain”* vào hạ tầng thị trường điện và *“kế toán carbon”* cho thấy Bắc Kinh xem công nghệ sổ cái phân tán như lớp dữ liệu nền tảng cho chính sách năng lượng – khí hậu. Khi dữ liệu về phát điện tái tạo, tín chỉ carbon và giao dịch điện liên vùng được đặt chung trên một “data layer” thống nhất, khả năng kết nối với các mô hình tài sản số như *“token hóa điện xanh”* hay *“tín chỉ carbon số hóa”* trở nên rõ ràng hơn. Tuy nhiên, do hoạt động giao dịch *“tài sản crypto”* vẫn bị kiểm soát rất chặt tại Trung Quốc, nhiều khả năng hệ sinh thái này trong giai đoạn đầu sẽ dựa trên *“blockchain cho phép (permissioned blockchain)”* do nhà nước hoặc các định chế lớn vận hành, thay vì các mạng công khai phi tập trung.

Hệ thống xác thực *“điện năng xanh”* bằng *“blockchain”* cũng gắn chặt với yêu cầu ESG toàn cầu. Các tập đoàn đa quốc gia vận hành nhà máy tại Trung Quốc buộc phải báo cáo minh bạch về phát thải carbon và mức sử dụng năng lượng tái tạo cho cơ quan quản lý và nhà đầu tư ở quốc gia sở tại. Nếu nền tảng *“blockchain điện xanh”* của Trung Quốc đạt mức tương thích cao với các tiêu chuẩn quốc tế về *“ESG”* và *“thị trường carbon”*, ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với dòng vốn tài chính xanh và cơ chế định giá *“tín chỉ carbon”* toàn cầu có thể được củng cố đáng kể.

Bình luận: Trong bối cảnh các thị trường *“tiền mã hóa”* và *“tài sản số xanh”* đang dần hội tụ, bước đi của Trung Quốc tạo tiền đề cho những mô hình kết hợp giữa *“điện năng xanh”*, *“blockchain”* và tài sản số, dù trong khung pháp lý nội địa, các ứng dụng này nhiều khả năng sẽ mang màu sắc “công nghệ hạ tầng” hơn là *“crypto”* theo nghĩa giao dịch tự do trên sàn quốc tế. Điều này có thể hình thành một chuẩn mực riêng của Trung Quốc trong lĩnh vực số hóa thị trường điện và *“kế toán carbon”*, cạnh tranh hoặc song hành với chuẩn mực của châu Âu và Mỹ trong tương lai.