9,9% cổ phần Intel(INTC): Chính phủ Mỹ đổi chiến lược công nghiệp bán dẫn

Chính phủ Mỹ quyết định nắm giữ 9,9% cổ phần Intel(INTC), đánh dấu bước chuyển của chính sách công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và thép từ trợ cấp đơn thuần sang đầu tư cổ phần và thực thi quyền phê duyệt trực tiếp.

Theo thông báo của Intel(INTC) ngày 22 tháng 8 năm 2025, chính phủ Mỹ sẽ chi 8,9 tỷ USD mua cổ phiếu phổ thông để sở hữu 9,9% cổ phần công ty. Nguồn vốn đầu tư gồm 5,7 tỷ USD tiền trợ cấp chưa giải ngân theo Đạo luật CHIPS và 3,2 tỷ USD từ chương trình Secure Enclave.

Intel cho biết đây là khoản đầu tư mang tính thụ động, chính phủ Mỹ không có ghế trong hội đồng quản trị hay quyền kiểm soát riêng biệt. Điểm mấu chốt là hỗ trợ của chính phủ, vốn trước đây chỉ dừng ở trợ cấp, nay đi kèm việc nắm giữ cổ phần.

Trong lĩnh vực thép, sự can thiệp của chính phủ mang tính trực tiếp hơn. U.S. Steel và Nippon Steel, trong thông báo hoàn tất giao dịch ngày 18 tháng 6, cho biết đã phát hành cổ phiếu vàng (golden share) cho chính phủ Mỹ theo thỏa thuận an ninh quốc gia.

Cổ phiếu vàng là loại cổ phiếu đặc biệt trao quyền đồng ý hoặc phủ quyết đối với một số quyết định nhất định, tách biệt với tỷ lệ sở hữu. Trong trường hợp này, quyền đi kèm gồm △quyền chỉ định một thành viên hội đồng quản trị độc lập, △chuyển trụ sở, △chuyển sản xuất và việc làm ra nước ngoài, △đóng cửa hoặc bỏ không cơ sở sản xuất hiện có tại Mỹ.

Việc cấp phép xuất khẩu chip AI cũng nằm trong cùng xu hướng. Theo thông tin được đưa ra, Nvidia(NVDA) và AMD(AMD) đã đồng ý nộp lại 15% doanh thu liên quan cho chính phủ Mỹ như điều kiện để được cấp phép xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc.

CBS News dẫn lời một quan chức Nhà Trắng xác nhận khung thỏa thuận nói trên. Đây là cách kết hợp giữa việc cấp phép hoạt động doanh nghiệp và nguồn thu ngân sách, cho thấy cơ quan quản lý cũng đang đóng vai trò như một chủ thể kinh tế tham gia trực tiếp.

Chứng khoán Shinhan (Shinhan Investment Corp) trong một báo cáo gần đây mô tả chủ nghĩa tư bản nhà nước không phải là nền kinh tế kế hoạch xóa bỏ thị trường, mà là cách thay đổi cấu trúc rủi ro và lợi nhuận để dòng vốn chảy vào ngành mà nhà nước mong muốn. Các công cụ được nhắc đến gồm △trợ cấp, △khấu trừ thuế, △cho vay lãi suất ưu đãi, △bảo đảm giá, △mua sắm của chính phủ, △đầu tư cổ phần.

Kim Sung-hwan (Kim Sung-hwan), chuyên gia phân tích tại Chứng khoán Shinhan, nhận định: "Chừng nào cuộc cạnh tranh giành vị thế bá quyền còn tiếp diễn, chính phủ các nước không thể chỉ theo đuổi hiệu quả, mà còn phải chủ động dẫn dắt dòng vốn vào các ngành chiến lược để thu về lợi suất tương xứng." Bình luận này cho thấy nhà nước đang xem các ngành chiến lược không chỉ là đối tượng giám sát, mà là một phần của an ninh quốc gia và chuỗi cung ứng.

Đằng sau sự thay đổi này là cuộc cạnh tranh vị thế bá quyền giữa Mỹ và Trung Quốc cùng quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong thời kỳ toàn cầu hóa, chi phí sản xuất thấp từng được xem là điều kiện then chốt cho lợi nhuận doanh nghiệp. Nhưng sau đại dịch, chiến tranh và các cú sốc chuỗi cung ứng, an ninh và sự ổn định nguồn cung đã trở thành tiêu chí quan trọng của chính sách công nghiệp.

Hỗ trợ của chính phủ có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí huy động vốn và rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo rằng nếu vốn và đầu tư thiết bị cùng đổ dồn vào những ngành được chính phủ hậu thuẫn, nguy cơ dư thừa nguồn cung cũng sẽ tăng lên.

Kim Sung-hwan nói thêm: "Dưới chủ nghĩa tư bản nhà nước, khi dòng vốn bị dẫn hướng một cách nhân tạo vào cả những ngành có tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROIC) thấp, hiệu quả của nền kinh tế và thị trường tài chính có thể bị suy giảm." Theo ông, "về lâu dài, điều này sẽ cản trở quá trình đổi mới mang tính phá hủy sáng tạo của nền kinh tế." Bình luận cho thấy chính phủ có thể đóng vai trò như một tấm đệm an toàn cho thị trường, nhưng đồng thời cũng có thể làm suy yếu chức năng sàng lọc tự nhiên của thị trường.

Đối với độc giả Việt Nam, xu hướng này tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng bán dẫn và chính sách hạ tầng AI. Khi Mỹ càng siết chặt kiểm soát sản xuất trong nước và công nghệ lõi, các doanh nghiệp liên quan tại châu Á, trong đó có Việt Nam, sẽ phải cân nhắc đồng thời các yếu tố như trợ cấp, kiểm soát xuất khẩu và điều kiện đầu tư tại chỗ.

TokenPost từng đưa tin về phát biểu cho rằng Tổng thống Trump sẽ là người quyết định thời gian chính phủ Mỹ nắm giữ cổ phiếu Intel. Tại Mỹ, cơ chế đánh giá rủi ro an ninh mạng trước khi công bố các mô hình AI hiệu năng cao cũng đang được thảo luận.

Tác động trực tiếp đến giá thị trường tiền mã hóa hiện chưa được xác nhận. Tuy nhiên, do bán dẫn, AI và lưới điện có mối liên hệ chặt chẽ với hạ tầng tài sản số, thay đổi trong chính sách công nghiệp của Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục được theo dõi như một yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng công nghệ và môi trường pháp lý.