Nghị sĩ Mỹ kêu gọi siết hỗ trợ cho cơ quan an ninh Trung Quốc, Nga

Một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng Mỹ đã đề nghị chính quyền Trump hạn chế công dân và doanh nghiệp Mỹ hỗ trợ các cơ quan tình báo, an ninh dân sự của Trung Quốc và Nga. Vấn đề này gắn với kiểm soát xuất khẩu chip trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ giám sát nhiều hơn là biến động giá tài sản số.

Theo Reuters đưa tin ngày 25 (giờ địa phương), Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Ron Wyden và Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa John Cornyn cùng một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng đã gửi thư tới Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick với nội dung nêu trên. Các nghị sĩ Peter Welch, Michael McCaul, Pat Harrigan và Sara Jacobs cũng ký tên vào lá thư này.

Điểm các nghị sĩ nêu ra là phạm vi hẹp của quy định hiện hành. Quốc hội Mỹ đã cấm công dân Mỹ hỗ trợ các cơ quan tình báo quân sự nước ngoài từ năm 2018, nhưng chưa đặt ra cơ chế tương tự cho các tổ chức tình báo, an ninh do khu vực tư nhân dẫn dắt.

Wyden và Cornyn chỉ ra rằng quy định thực thi biện pháp mà Quốc hội thông qua năm 2022 đến nay vẫn chưa được hoàn tất, để lại một “lỗ hổng rõ ràng” gây tổn hại đến lợi ích an ninh và đối ngoại của Mỹ. Hai nghị sĩ cho rằng chỉ riêng các quy định về tình báo quân sự hiện có là chưa đủ để ngăn chặn mạng lưới an ninh phi quân sự của Trung Quốc và Nga.

Hai nghị sĩ nêu rõ: “Cơ quan tình báo nước ngoài của nhiều quốc gia vẫn có thể thuê tư vấn tại Mỹ và mua các công nghệ giám sát, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo tiên tiến của Mỹ.” Bình luận: nhóm nghị sĩ cảnh báo những công nghệ này có thể bị dùng để nhắm vào công dân Mỹ hoặc phục vụ các hoạt động tình báo đi ngược lại lợi ích an ninh, đối ngoại của Washington.

Trên thực tế, một số cơ chế kiểm soát xuất khẩu đã tồn tại. Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ, theo Quy định Quản lý Xuất khẩu (EAR) mục 15 CFR 744.22, hạn chế việc xuất khẩu, tái xuất khẩu và chuyển giao trong nước tới các đối tượng được xác định là “sử dụng cuối cho tình báo quân sự” và “người dùng cuối là cơ quan tình báo quân sự” tại một số quốc gia, trong đó có Trung Quốc và Nga.

Mục 15 CFR 744.6 cũng hạn chế riêng hành vi hỗ trợ của công dân Mỹ. Tuy nhiên, lá thư lần này thực chất là đề nghị mở rộng phạm vi quản lý ra ngoài nhóm tình báo quân sự, bao gồm cả các cơ quan an ninh, tình báo dân sự.

Quy định Quản lý Xuất khẩu là công cụ nhằm kiểm soát dòng chảy hàng hóa, công nghệ và phần mềm do Mỹ sản xuất, ngăn chúng đến tay các đối tượng đi ngược lại lợi ích an ninh quốc gia hoặc đối ngoại của Mỹ. Khi một doanh nghiệp hay tổ chức bị đưa vào diện kiểm soát, các công ty Mỹ giao dịch với đối tượng đó sẽ phải xin phép và đáp ứng các tiêu chuẩn thẩm định trong quá trình xuất khẩu hay chuyển giao công nghệ.

Bối cảnh liên quan đến Trung Quốc cũng được nhắc tới. Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (Carnegie Endowment for International Peace), trong báo cáo công bố tháng 8 năm 2025, phân tích rằng Bộ Công an, Bộ An ninh Quốc gia và Ủy ban Chính pháp Trung ương của Trung Quốc đang mở rộng hợp tác thực thi pháp luật, cảnh sát và tình báo ở nước ngoài.

Diễn biến này cho thấy vấn đề các nghị sĩ nêu ra về cơ quan an ninh dân sự không chỉ là lo ngại trên giấy. Mạng lưới hợp tác cảnh sát, trị an, tình báo dù không mang danh quân đội, nếu kết hợp với công nghệ giám sát tiên tiến, vẫn có thể trở thành tâm điểm tranh cãi về kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Trong một cuộc điều tra riêng, hãng tin AP (Associated Press) đưa tin chính phủ Mỹ trong nhiều thập kỷ đã cho phép hoặc hỗ trợ việc bán công nghệ Mỹ cho cảnh sát, cơ quan chính phủ và doanh nghiệp giám sát của Trung Quốc. Các doanh nghiệp công nghệ và hiệp hội thương mại đã vận động phản đối việc siết chặt kiểm soát xuất khẩu liên quan Trung Quốc, trong khi Nvidia(NVDA) từng lập luận rằng lệnh cấm bổ sung có thể mang lại lợi thế cho các đối thủ nước ngoài.

Trong ngành công nghiệp, lo ngại về chi phí và năng lực cạnh tranh vẫn còn đó. Chất bán dẫn, thiết bị AI và công cụ an ninh mạng vừa là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của doanh nghiệp Mỹ, vừa có thể bị xếp vào diện hàng hóa chiến lược, nên phạm vi quản lý càng mở rộng thì gánh nặng xin phép của doanh nghiệp càng lớn.

Lá thư được gửi đi vào thời điểm chuyến thăm Washington của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang được nhắc tới. Cùng với diễn biến trước đó khi cuộc gặp Mỹ-Trung được đặt cạnh vấn đề chuỗi cung ứng AI và thiết bị đào Bitcoin(BTC), tranh luận về kiểm soát công nghệ đối với Trung Quốc tại Mỹ đang trở lại tâm điểm, xoay quanh chất bán dẫn và công nghệ giám sát.

Vấn đề lần này gắn với cuộc thảo luận về kiểm soát công nghệ của Mỹ đối với Trung Quốc và tái cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn, hơn là liên quan trực tiếp đến biến động giá tài sản số. Bộ Thương mại Mỹ cùng đại sứ quán Trung Quốc và Nga chưa phản hồi ngay yêu cầu bình luận từ Reuters.