Rubio công bố 12 tỷ USD hợp đồng tại Trung Á, chưa phải đầu tư hoàn tất

Chuyến công tác của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tới Trung Á đã mang về các thỏa thuận kinh doanh trị giá 12 tỷ USD, nhưng Kazakhstan và Uzbekistan đều cho biết đây là các hợp đồng và kế hoạch chứ chưa phải vốn đầu tư đã được giải ngân.

Theo Eurasianet đưa tin ngày 19 (giờ địa phương), ông Rubio dẫn đầu một đoàn đại biểu Mỹ quy mô lớn tham dự diễn đàn doanh nghiệp tại Samarkand, Uzbekistan. Cùng ngày, ông đã gặp toàn bộ ngoại trưởng 5 nước Trung Á theo định dạng C5+1 - cơ chế đối thoại giữa Mỹ và 5 quốc gia Trung Á, và có cuộc gặp riêng với Tổng thống Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev.

Tuy nhiên, con số 12 tỷ USD không phải là vốn đầu tư đã thực hiện. Hãng thông tấn nhà nước Kazakhstan Kazinform bình luận rằng các số liệu được công bố lần này là hợp đồng và các giao dịch đã được hoạch định, chứ không phải đầu tư đã hoàn tất. Tuyên bố chung giữa các bên cũng chỉ đề ra mục tiêu chung, không kèm cam kết tài chính mang tính ràng buộc.

Uzbekistan là nước đạt được kết quả lớn nhất. Nước này công bố các thỏa thuận đầu tư trải rộng nhiều ngành và nhất trí xây dựng kế hoạch hành động để triển khai. Uzbekistan cũng tuyên bố gia nhập Hiệp định Artemis (Artemis Accords) - thỏa thuận hợp tác thăm dò không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình do Mỹ dẫn dắt.

Tổng thống Mirziyoyev đánh giá cao kết quả đạt được, song cũng thừa nhận cải thiện môi trường đầu tư vẫn là nhiệm vụ còn bỏ ngỏ. Ông nói: "Các nhà đầu tư đến Uzbekistan cần có thể bắt tay vào kinh doanh ngay, không phải mất thời gian cho các thủ tục hành chính". Ông cho biết Hội đồng doanh nghiệp Mỹ - Uzbekistan sẽ thúc đẩy những cải cách có hệ thống.

Kazakhstan, dù không công bố thỏa thuận song phương cụ thể nào, vẫn thể hiện sự hài lòng. Bài bình luận của Kazinform đánh giá cao việc ông Rubio không yêu cầu các nước trong khu vực từ bỏ quan hệ hợp tác hiện có với Nga, Trung Quốc. Theo tờ này, điều đó phù hợp với đường lối ngoại giao đa phương mà Kazakhstan theo đuổi từ trước.

Tuy vậy, Kazakhstan vẫn muốn Mỹ có thêm hành động. Các quan chức Kazakhstan cho rằng việc Mỹ có thể làm ngay là bãi bỏ Tu chính án Jackson-Vanik - luật của Mỹ quy định các biện pháp trừng phạt thương mại với một số quốc gia. Chính quyền Mỹ ủng hộ bãi bỏ luật này nhưng cần Quốc hội thông qua. Ông Rubio nói với báo giới rằng Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát "vẫn chưa xử lý việc này, và tôi hy vọng họ sẽ làm".

Bộ Ngoại giao Turkmenistan ra thông cáo cho biết nước này sẽ tham gia hệ thống thương mại khu vực, đặc biệt là sáng kiến tuyến vận tải xuyên Caspi. Turkmenistan cũng cam kết tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh và đầu tư, đồng thời đề xuất mở rộng trao đổi giáo dục. Nước này cũng đang triển khai các dự án khí đốt trong khu vực. Dự án đường ống khí đốt TAPI vận chuyển khí đốt từ Turkmenistan sang thành phố Herat ở miền tây Afghanistan đã bước vào giai đoạn hoàn thiện.

Cùng ngày, Trung Quốc cũng có động thái riêng để củng cố ảnh hưởng trong khu vực. Thủ tướng Trung Quốc Li Qiang đã gặp lãnh đạo Tajikistan Emomali Rahmon tại Dushanbe. Ông Li cho biết kim ngạch thương mại hai nước trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2026 đạt khoảng 2,5 tỷ USD. Ông cũng cam kết hỗ trợ các "dự án ưu tiên" của Tajikistan, bao gồm cả năng lực trí tuệ nhân tạo (AI).