Cổ phiếu token hóa: Quyền cổ đông chưa đủ, cơ chế mua lại và thanh lý mới quyết định công dụng tài chính

Công dụng tài chính của cổ phiếu token hóa phụ thuộc vào quyền mà người nắm giữ có được và khả năng bán hoặc mua lại tài sản khi cần. Việc token có thể dùng làm tài sản thế chấp hay không cũng không được quyết định chỉ bởi việc phát hành token.

Jesus Rodriguez, đồng sáng lập Sentora, ví token như một “mã vạch” đại diện cho quyền đối với tài sản trong một bài bình luận. Theo ông, token hóa giúp nhận diện và chuyển nhượng tài sản, nhưng không tự tạo ra cơ chế giao dịch, thanh toán bù trừ, định giá, mua lại, lưu ký hay tạo lập thị trường.

Cổ phiếu token hóa là tài sản thể hiện cổ phiếu hoặc quyền liên quan đến cổ phiếu dưới dạng token trên blockchain. Trang giáo dục nhà đầu tư của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) cho biết chứng khoán token hóa có thể được phát hành trực tiếp bởi tổ chức phát hành, thông qua đơn vị lưu ký hoặc theo cấu trúc tổng hợp; quyền của người nắm giữ có thể khác nhau tùy cấu trúc. Dù theo sát giá cổ phiếu cơ sở, token tổng hợp có thể không trao quyền trực tiếp đối với doanh nghiệp đó.

SEC cũng lưu ý quyền biểu quyết, cổ tức và quyền sở hữu có thể thay đổi tùy cách token hóa. Giá token đi theo giá cổ phiếu là vấn đề riêng với việc có quyền cổ đông, quyền nhận cổ tức hay quyền yêu cầu mua lại.

Rodriguez cho rằng để tài sản token hóa có thể đóng vai trò hạ tầng tài chính, cần có các quyền có thể thực thi về mặt pháp lý, dữ liệu đáng tin cậy cùng quy tắc chuyển nhượng và mua lại rõ ràng. Ông cũng nhấn mạnh cần có thanh khoản trên thị trường thứ cấp có thể sử dụng được, điều kiện thế chấp phản ánh thực tế và quy trình thanh toán bù trừ, xử lý thua lỗ đáng tin cậy.

Ông nói cần xem xét không chỉ giá trị hiện tại của tài sản mà cả khả năng giao thức thực sự bán được tài sản và bên nào chịu lỗ nếu định giá sai. Giá trị tài sản ròng trên sổ sách không đủ để xác định số tiền có thể thu hồi trong điều kiện thị trường biến động mạnh.

Chênh lệch tốc độ giữa giao dịch trên chuỗi và xử lý tài sản ngoài chuỗi cũng là một yếu tố rủi ro. Blockchain có thể giao dịch liên tục, nhưng thị trường cổ phiếu cơ sở, đơn vị lưu ký và quy trình mua lại của tổ chức phát hành có thể không vận hành theo cùng lịch trình.

Nếu giá trị tài sản thế chấp giảm vào cuối tuần khi thị trường cổ phiếu đóng cửa, hợp đồng thông minh có thể thanh lý token trong khi việc bán cổ phiếu cơ sở hoặc mua lại chưa thể diễn ra. Bài bình luận cho biết điều này có thể tạo ra khoảng cách giữa giá trị trên sổ sách và mức giá khi cần bán gấp.

Tài chính phi tập trung (DeFi) có thể trở thành hạ tầng thị trường kết nối tài sản token hóa với giao dịch, cho vay, phòng hộ và thanh lý. Tuy nhiên, khi hoạt động cho vay có thế chấp và đòn bẩy tăng lên, rủi ro thua lỗ cũng có thể lan truyền trong thị trường.

Rodriguez cho rằng tỷ lệ chiết khấu tài sản thế chấp không nên chỉ dựa trên biến động giá trong quá khứ. Theo ông, điều kiện thế chấp cần tính đến độ trễ khi mua lại, mức độ cập nhật của dữ liệu giá, mức độ tập trung nắm giữ, khả năng tiếp nhận của nhà tạo lập thị trường và rủi ro lưu ký.

Bài bình luận nêu tình huống dùng khoản vay có tài sản thế chấp là token để xây dựng vị thế đòn bẩy trên chính cổ phiếu đó như một ví dụ về điểm yếu. Nếu tài sản thế chấp và vị thế hình thành từ khoản vay cùng chịu tác động của một biến động giá, cú sốc thị trường có thể làm thua lỗ tăng thêm.

Tài sản token hóa không có DeFi vẫn có thể hữu ích về lưu thông, thanh toán và tính minh bạch. Tuy nhiên, theo kết luận của Rodriguez, để dùng tài sản làm thế chấp cho khoản vay hoặc phòng hộ, cần kết nối quyền sở hữu, thanh khoản và cơ chế xử lý thua lỗ thay vì chỉ phát hành token.