1,778 triệu nhân sự kế toán, kiểm toán… AI mới tích hợp ở 13%

Khủng hoảng cốt lõi của trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành kế toán, kiểm toán có thể bắt đầu từ tình trạng thiếu nhân lực thay vì cắt giảm việc làm. Số người làm kế toán và kiểm toán tại Mỹ giảm từ khoảng 1,96 triệu người năm 2019 xuống 1,778 triệu người năm 2024, chưa trở lại mức trước đại dịch COVID-19.

Fortune đưa tin Vidya Peters, CEO DataSnipper, nhận định ngành kiểm toán đang “thực sự rơi vào khủng hoảng”. Peters cho rằng tại một số thời điểm, số tin tuyển dụng trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán cao gấp “2-2,5 lần” nhân lực thực tế, nhưng chưa có dữ liệu độc lập xác minh con số này.

Theo số liệu của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), số người làm “kế toán và kiểm toán” tăng từ 1,652 triệu người năm 2022 lên 1,778 triệu người năm 2024. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn khoảng 1,96 triệu người năm 2019 do Fortune đưa ra. Việc so sánh trực tiếp có giới hạn vì phương pháp khảo sát và phân loại nghề nghiệp giữa các năm khác nhau.

Các chỉ số về đào tạo nhân lực kế toán cũng cho thấy những xu hướng trái chiều. Hiệp hội Kế toán viên Công chứng Mỹ (AICPA) cho biết số người nhận bằng cử nhân và thạc sĩ kế toán trong niên khóa 2023-2024 giảm 6,6% so với năm trước, xuống còn 55.152 người. Trong khi đó, số sinh viên đại học ngành kế toán đăng ký vào mùa xuân năm 2025 tăng 12% so với cùng kỳ, nhưng chưa xác định được mức tăng này có dẫn tới nhiều người tốt nghiệp và được tuyển dụng hơn hay không.

Giải pháp Peters đưa ra là tự động hóa công việc bằng AI. Khảo sát DataSnipper với hơn 200 chuyên gia kiểm toán và tài chính cho thấy 73% xem AI là công cụ thiết yếu, nhưng chỉ 13% tổ chức đã tích hợp AI vào quy trình làm việc thực tế.

Tỷ lệ người trả lời cho biết họ tin tưởng kết quả do AI tạo ra giảm từ 78% năm 2025 xuống 55% năm 2026. DataSnipper lý giải đây không hẳn là sự phản đối AI, mà phản ánh nhu cầu ngày càng lớn trong việc kiểm chứng kết quả và xác định trách nhiệm.

Peters cho biết kết quả do AI tạo ra phải có thể truy ngược đến từng phần cụ thể trong tài liệu gốc, đồng thời con người vẫn phải tham gia vào khâu phán đoán và phê duyệt cuối cùng. Điều này có nghĩa AI có thể xử lý dữ liệu, nhưng không thay thế toàn bộ hoạt động rà soát và trách nhiệm của kiểm toán viên.

Ngày 22 tháng 9, DataSnipper ra mắt nền tảng Alwin, công cụ tự động hóa nhiều bước trong hoạt động kiểm toán và tài chính. Alwin được thiết kế để trích xuất, đối chiếu dữ liệu và thực hiện rà soát ban đầu, sau đó kiểm toán viên sẽ kiểm tra và phê duyệt kết quả.

DataSnipper cho biết mọi kết quả của Alwin đều được liên kết với dữ liệu gốc và toàn bộ quá trình xử lý được ghi lại. Trong kiểm toán, khả năng truy xuất giúp xác định cơ sở dữ liệu của một phán đoán sau đó, đồng thời là tiêu chí để kiểm tra sai sót của công cụ tự động hóa.

Dù tự động hóa được đẩy mạnh, hoạt động kiểm toán vẫn đòi hỏi trách nhiệm cuối cùng và khả năng đáp ứng quy định. Vì vậy, chỉ dựa vào tỷ lệ ứng dụng AI là chưa đủ để đánh giá chất lượng kiểm toán hoặc mức độ giải quyết tình trạng thiếu nhân lực. Hiệu quả thực tế trong việc giảm sai sót và cách kiểm toán viên rà soát kết quả cũng cần được kiểm chứng.

BLS dự báo việc làm cho kế toán và kiểm toán viên sẽ tăng 5% trong giai đoạn 2025-2035, với khoảng 115.300 vị trí mở ra mỗi năm. Con số này bao gồm cả nhu cầu tuyển mới và nhu cầu thay thế do nghỉ hưu hoặc chuyển việc, nên khác với số tin tuyển dụng hay số vị trí thực tế chưa được lấp đầy.

Tranh luận về việc AI làm mất hay tạo thêm việc làm cũng khác nhau tùy từng nhiệm vụ. Một số phân tích cho rằng việc mở rộng hạ tầng AI có thể đồng thời làm tăng nhu cầu đối với lao động kỹ thuật có tay nghề và nới rộng khoảng thiếu hụt nhân lực.

Mustafa Suleyman, CEO AI của Microsoft, cho rằng phần lớn công việc chuyên môn dựa trên máy tính, trong đó có kế toán và pháp lý, có thể được tự động hóa bằng AI trong 12-18 tháng. Tuy nhiên, phát biểu này có thể được hiểu là dự báo về khả năng tự động hóa từng nhiệm vụ cụ thể, thay vì toàn bộ nghề nghiệp.

Nicholas T. Robbins, giám đốc kiểm toán và kế toán tại FGMK, khách hàng của DataSnipper, đánh giá Alwin đã thực hiện việc trích xuất sổ cái tổng hợp quy mô lớn. Đây là trường hợp của một khách hàng riêng lẻ và chưa phải bằng chứng cho thấy năng suất của toàn ngành kiểm toán được cải thiện.

Cuối cùng, trọng tâm của cuộc thảo luận không nằm ở việc AI có thay thế hoàn toàn kiểm toán viên hay không, mà ở khả năng giảm các công việc lặp lại và hỗ trợ khâu kiểm chứng. Độ chính xác, tỷ lệ sai sót, đánh giá của cơ quan quản lý và hiệu quả tiết kiệm chi phí theo từng khách hàng của Alwin vẫn cần được kiểm chứng thêm.