Văn bản công khai được Mỹ và Ả Rập Xê Út ký năm 1974 không có điều khoản buộc dầu mỏ Saudi phải được giao dịch riêng bằng USD, cũng không quy định kỳ hạn 50 năm. Chỉ riêng tài liệu này không thể chứng minh tuyên bố rằng Ả Rập Xê Út đã hủy hợp đồng vào năm 2024.
Văn bản hai nước ký ngày 8 tháng 6 năm 1974 đề cập hợp tác kinh tế, kỹ thuật, công nghiệp và quốc phòng. Tuyên bố chung đăng trong Tuyển tập Hiệp ước Liên Hợp Quốc nêu việc thành lập Ủy ban Hợp tác Kinh tế và xem xét hợp tác trong lĩnh vực tài chính, nhưng không đặt nghĩa vụ thanh toán riêng bằng USD cho tiền bán dầu.
Petrodollar chỉ cả thông lệ dùng USD trong giao dịch dầu mỏ lẫn việc các nước sản xuất dầu tái đầu tư doanh thu bằng USD. Xem thông lệ này như một hợp đồng có thời hạn giống tuyên bố chung năm 1974 sẽ gộp hai vấn đề khác nhau thành một.
Các cuộc trao đổi tài chính không công khai là một vấn đề riêng. Báo cáo năm 1979 của Cơ quan Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (Government Accountability Office, GAO) ghi nhận một số cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho rằng việc Ả Rập Xê Út mua trái phiếu Kho bạc Mỹ có liên quan đến cam kết giữ kín thông tin đầu tư. Bộ Tài chính khi đó phủ nhận có cam kết bảo mật đặc biệt; GAO cũng không xác định được phạm vi của cam kết nếu có. Báo cáo này ghi lại cuộc thảo luận, nhưng không chứng minh sự tồn tại của một thỏa thuận 50 năm buộc toàn bộ dầu mỏ Saudi phải được thanh toán bằng USD.
Ngân hàng Trung ương Ả Rập Xê Út (Saudi Central Bank, SAMA) và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (People’s Bank of China, PBOC) ký thỏa thuận hoán đổi tiền tệ có thời hạn 3 năm, hạn mức tối đa 50 tỷ nhân dân tệ, vào ngày 20 tháng 11 năm 2023. Thông báo của SAMA mô tả hạn mức trao đổi tiền tệ giữa hai ngân hàng trung ương, nhưng không nêu giao dịch nào cho thấy Ả Rập Xê Út đã nhận nhân dân tệ để thanh toán tiền dầu.
Thỏa thuận hoán đổi đến hạn ngày 20 tháng 11 năm 2026. Tính đến ngày 23, chưa xác nhận việc gia hạn; thông báo cũng không nêu điều kiện gia hạn sau ngày đáo hạn.
Trong bài phát biểu tháng 2 năm 2026, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Ả Rập Xê Út cho biết việc đồng riyal neo vào USD góp phần ổn định giá cả. Ông cũng nói USD sẽ tiếp tục giữ vị trí trung tâm trong hệ thống tiền tệ quốc tế nhờ thanh khoản thị trường và nền tảng pháp lý. Cơ chế neo tỷ giá liên quan đến chính sách tiền tệ của Ả Rập Xê Út, không trực tiếp cho biết đồng tiền dùng để thanh toán dầu mỏ.
Hợp đồng tương lai dầu mỏ giao dịch bằng nhân dân tệ không phải công cụ mới xuất hiện sau chiến tranh. Sàn Giao dịch Năng lượng Quốc tế Thượng Hải (Shanghai International Energy Exchange, INE) niêm yết hợp đồng tương lai dầu mỏ định giá và giao dịch bằng nhân dân tệ vào tháng 3 năm 2018. Đồng tiền dùng trên thị trường tương lai là một chỉ dấu khác với đồng tiền thực tế dùng để thanh toán dầu xuất khẩu của Ả Rập Xê Út.
Quy mô thanh toán nhân dân tệ của Trung Quốc nói chung cũng cần được phân biệt với tỷ trọng thanh toán dầu Saudi. PBOC thống kê các ngân hàng Trung Quốc đã xử lý 64,1 nghìn tỷ nhân dân tệ thanh toán xuyên biên giới thay cho khách hàng trong năm 2024. Con số này phản ánh tổng thanh toán của Trung Quốc, không cho biết giá trị giao dịch dầu mỏ với Ả Rập Xê Út hay tỷ trọng thanh toán dầu bằng nhân dân tệ.
mBridge, một thử nghiệm công nghệ thanh toán sử dụng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), cũng cần được phân biệt với giao dịch dầu thực tế. Nền tảng này dùng công nghệ sổ cái phân tán (DLT) để thử nghiệm thanh toán xuyên biên giới bằng tiền kỹ thuật số của nhiều ngân hàng trung ương. Ngân hàng Trung ương Ả Rập Xê Út tham gia với tư cách thành viên quan sát vào năm 2023, sau đó bắt đầu các thử nghiệm giới hạn.
Thử nghiệm mBridge của Ả Rập Xê Út diễn ra trong môi trường kiểm soát, không có dòng tiền thực. Ngân hàng Trung ương Ả Rập Xê Út cho biết đã hoàn tất thử nghiệm theo kế hoạch vào giữa năm 2025 và kết thúc tham gia. Vì vậy, không thể mô tả mBridge là mạng lưới thanh toán dầu mỏ đang hoạt động của Ả Rập Xê Út hay mạng thanh toán tiền mã hóa tư nhân.
Theo số liệu IMF về cơ cấu dự trữ ngoại hối quý II năm 2026, USD chiếm 56,70% và nhân dân tệ chiếm 2,11%. Tỷ trọng USD giảm so với quý trước nhưng vẫn là mức lớn nhất. Dữ liệu COFER của IMF thống kê cơ cấu dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương, không cho biết đồng tiền dùng để thanh toán dầu mỏ.
Thảo luận về petrodollar còn bao gồm việc các nước sản xuất dầu tái đầu tư doanh thu bằng USD. Cơ cấu dự trữ ngoại hối, đồng tiền thanh toán tiền dầu và nơi đầu tư doanh thu bằng USD là những chỉ dấu và vấn đề riêng biệt.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nói vào tháng 5 năm 2026 rằng không có phí quá cảnh tại eo biển Hormuz, nhưng chi phí cho hành trình an toàn và dịch vụ hàng hải có thể là vấn đề riêng. Lập trường của phía Iran trong cuộc phỏng vấn với ABC cần được phân biệt với thông báo trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ.
Tháng 8 năm 2026, Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo các khoản phí được yêu cầu liên quan đến việc đi qua eo biển Hormuz có thể được thanh toán bằng tài sản kỹ thuật số bên cạnh tiền pháp định. Đây là cảnh báo về khả năng sử dụng phương tiện thanh toán đó, không phải xác nhận rằng phí quá cảnh đã được thanh toán trên thực tế.
Trong thông báo trừng phạt ngày 17 tháng 9 năm 2026, Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc Hormuz Safe đã chuyển cho chính quyền Iran khoản tiền nhận qua BitBank và áp đặt trừng phạt lên BitBank. Bộ này cũng nêu riêng rằng BitBank đã được dùng để chuyển Bitcoin (BTC) cho Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trong tháng 6 và tháng 7 cùng năm, nhưng không quy toàn bộ số tiền chuyển đi thành phí quá cảnh eo biển Hormuz.
Comment 0