Đầu tư AI 2.000 tỷ USD có thể làm tăng áp lực lạm phát

Đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) có thể làm gia tăng áp lực lạm phát ngắn hạn tại Mỹ khi tác động từ chất bán dẫn và phần mềm lan sang nhân công xây dựng trung tâm dữ liệu và giá năng lượng.

Lisa D. Cook, thành viên Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), đã trình bày về tác động của đầu tư AI đối với lạm phát và việc làm trong bài phát biểu chính tại “Tuần lễ Công nghệ Oakland” ở Oakland, California, ngày 28.

Cook cho biết nhu cầu liên quan đến AI không chỉ đẩy giá chất bán dẫn, máy tính và phần mềm lên cao mà còn có thể tác động đến giá nhân công, điện và các nguồn lực khác cần cho hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu. Theo bà, nhu cầu tập trung vào một số ngành có thể lan thành áp lực giá trên toàn nền kinh tế.

Các kế hoạch đầu tư AI do doanh nghiệp công bố đạt 2.000 tỷ USD (khoảng 2.712 nghìn tỷ won), nhưng số tiền thực sự được giải ngân mới chỉ chiếm một phần. Cook nhận định nếu đầu tư tiếp tục tăng, áp lực giá đối với nguồn lực cần cho xây dựng trung tâm dữ liệu và cung cấp điện có thể lớn hơn.

Giá tài sản tăng nhờ kỳ vọng về AI cũng có thể kích thích tiêu dùng và gây áp lực lên lạm phát. Bà cho rằng một phần đáng kể đà tăng của giá cổ phiếu trong vài năm qua liên quan đến kỳ vọng về AI, trong khi tài sản tăng có thể thúc đẩy chi tiêu hộ gia đình.

Trong một năm qua, chi phí điện và nước tại Mỹ lần lượt tăng khoảng 5%. Cook cũng đề cập khả năng một phần mức tăng này có liên quan đến AI.

Tác động của đầu tư AI đối với lạm phát có thể xuất hiện ở cả phía cầu và cung. Đầu tư vào trung tâm dữ liệu và thiết bị điện toán giúp mở rộng năng lực cung ứng, nhưng việc thu hút trước nhân lực xây dựng và điện, vốn cũng được các ngành khác sử dụng, có thể làm chi phí tăng trong ngắn hạn.

Cook thừa nhận AI về dài hạn có thể làm giảm lạm phát vì năng suất cao hơn cho phép nền kinh tế sản xuất nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn với cùng một mức chi phí.

Tuy nhiên, Cook nói: “Tôi không cho rằng hiệu ứng đó sẽ xuất hiện đủ kịp thời để bù đắp áp lực lạm phát lan rộng trong nửa cuối năm nay”. Bà cũng xem việc kỳ vọng tiền lương và lợi nhuận đầu tư tăng nhờ năng suất cải thiện, từ đó thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng và đầu tư, là một biến số.

Cook cũng nêu khả năng năng suất tăng nhưng không dẫn đến giá giảm nếu mức độ tập trung thị trường làm suy yếu cạnh tranh và nâng biên lợi nhuận doanh nghiệp. Điều này cho thấy tốc độ và quy mô tác động ổn định giá của năng suất AI có thể bị hạn chế.

Bà đánh giá cú sốc việc làm hiện vẫn còn hạn chế. Trong quá trình ứng dụng AI mở rộng, tỷ lệ thất nghiệp và sa thải vẫn ở mức thấp, đồng thời chưa có nhiều bằng chứng cho thấy cơ cấu việc làm thay đổi lớn trong hai năm qua.

Tuy vậy, Cook cho biết đã có bằng chứng AI làm giảm nhu cầu lao động trong các công việc lập trình thuộc ngành phần mềm và lĩnh vực phiên dịch đồng thời. Việc sinh viên mới tốt nghiệp gần đây gặp khó khăn khi tìm công việc đầu tiên cũng có thể liên quan một phần đến việc AI đã có khả năng thực hiện các nhiệm vụ cấp thấp.

Bà cũng cảnh báo tỷ lệ thất nghiệp có thể tạm thời tăng khi kỹ năng của người lao động không phù hợp với kỹ năng doanh nghiệp yêu cầu trong quá trình chuyển đổi sang AI. Fed có thể hạ lãi suất để ứng phó, nhưng động thái này có nguy cơ khơi lại lạm phát.

Khảo sát tín dụng doanh nghiệp nhỏ do Fed công bố trong năm nay cho thấy khoảng một nửa số doanh nghiệp nhỏ có thuê nhân viên đang sử dụng AI. Trong số các doanh nghiệp sử dụng AI, 71% cho biết năng suất đã tăng. Các doanh nghiệp có dưới 500 nhân viên chiếm hơn 99% tổng số doanh nghiệp tại Mỹ.

Phát biểu lần này tiếp tục xem đầu tư AI vừa là động lực tăng trưởng vừa là yếu tố gây áp lực lên giá, tương tự phân tích trước đây của TokenPost về việc đầu tư hạ tầng AI trở thành biến số quan trọng trong thảo luận chính sách tiền tệ và lãi suất dài hạn tại Mỹ. Khoảng cách giữa thời điểm đầu tư AI nâng năng suất và thời điểm nhu cầu, chi phí tăng có thể ảnh hưởng đến đánh giá chính sách tiền tệ.

Cook cho biết bà đã bỏ phiếu ủng hộ tăng lãi suất điều hành thêm 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) tháng 9. Bà nói: “Lạm phát đã duy trì ở mức quá cao trong thời gian quá dài”.

Trong 12 tháng tính đến tháng 8, lạm phát toàn phần của Mỹ được đưa ra ở mức 3,8% theo ước tính, còn lạm phát cơ bản là 3,4%. Tỷ lệ thất nghiệp của Mỹ trong tháng 8 là 4,1%.

Cook cho biết Fed sẽ quyết định số lần và quy mô điều chỉnh lãi suất tiếp theo dựa trên hiệu quả của chính sách đến nay cùng các số liệu lạm phát và việc làm sắp được công bố. Đầu tư hạ tầng AI và các biến số về giá dầu, chuỗi cung ứng liên quan đến xung đột tại Trung Đông cũng sẽ được tính đến trong đánh giá lạm phát.