38% tài sản 401(k) Mỹ nằm trong quỹ theo ngày mục tiêu, rủi ro tập trung AI gia tăng

Tỷ trọng quỹ theo ngày mục tiêu trong các tài khoản hưu trí của Mỹ đã tăng lên 38% vào cuối năm 2022, trong khi việc tập trung vào các cổ phiếu công nghệ lớn liên quan đến AI thông qua chỉ số tính theo vốn hóa được cho là có thể làm gia tăng rủi ro của chiến lược đa dạng hóa.

Tỷ lệ hộ gia đình Mỹ sở hữu tài khoản hưu trí đạt 54,3% vào năm 2022, tăng khoảng 4 điểm phần trăm so với năm 2019. Các tài khoản này bao gồm 401(k), 403(b) và tài khoản hưu trí cá nhân (IRA).

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã đưa ra các số liệu trên trong Khảo sát tài chính hộ gia đình năm 2022. Khi tài khoản hưu trí trở thành một trong những công cụ đầu tư dài hạn chủ yếu của các hộ gia đình Mỹ, cấu trúc sản phẩm và chỉ số bên trong tài khoản cũng liên quan trực tiếp đến rủi ro thị trường.

Quỹ theo ngày mục tiêu là sản phẩm tự động điều chỉnh phân bổ tài sản theo thời điểm dự kiến nghỉ hưu. Khi thời điểm nghỉ hưu đến gần, tỷ trọng cổ phiếu giảm còn tỷ trọng trái phiếu và tài sản tương đương tiền tăng. Tuy nhiên, các quỹ còn cách thời điểm mục tiêu nhiều năm có thể duy trì tỷ trọng cổ phiếu cao.

Viện Công ty Đầu tư (ICI) cho biết tỷ trọng tài sản 401(k) nằm trong các quỹ theo ngày mục tiêu đã tăng từ 8% năm 2007 lên 38% vào cuối năm 2022. Cũng tại thời điểm này, khoảng 7 trên 10 người tham gia 401(k) sở hữu quỹ theo ngày mục tiêu.

Vấn đề nằm ở cấu trúc cổ phiếu bên trong các quỹ này. Với chỉ số tính theo vốn hóa thị trường, quy mô doanh nghiệp càng lớn thì tỷ trọng trong chỉ số càng tự động tăng. Vì vậy, khi giá cổ phiếu của các công ty công nghệ lớn như Nvidia(NVDA) tăng, tỷ trọng các cổ phiếu này trong tài khoản hưu trí cũng có thể mở rộng.

Fortune phân tích rằng cấu trúc này, khi kết hợp với làn sóng đầu tư AI, có thể khiến tài sản hưu trí tập trung vào các công ty công nghệ lớn và doanh nghiệp AI thay vì được phân bổ giữa nhiều loại tài sản. Tuy nhiên, số liệu cho rằng hơn 80% tài khoản 401(k) được phân bổ vào các quỹ chỉ số theo ngày mục tiêu tính theo vốn hóa thị trường chưa được xác nhận theo cùng một tiêu chuẩn trong các tài liệu công khai.

Hiện tượng tập trung vào cổ phiếu công nghệ lớn cũng xuất hiện trong S&P500. Fortune dẫn phân tích của Ed Yardeni (Ed Yardeni), người đứng đầu Yardeni Research, cho biết hai nhóm ngành công nghệ thông tin và dịch vụ truyền thông chiếm 45% vốn hóa S&P500, trong khi nhóm 'Magnificent Seven' chiếm khoảng 30%. Tuy nhiên, hai số liệu này không được công bố với cùng một ngày 기준.

Đà tăng định giá của các công ty AI cũng có thể phản ánh vào kết quả kế toán của các công ty niêm yết đã đầu tư vào những doanh nghiệp này. Amazon(AMZN) đã ghi nhận khoản điều chỉnh tăng 50,5 tỷ USD(khoảng 68.500 tỷ won) trong giá trị định giá cổ phiếu ưu đãi chưa niêm yết của Anthropic vào thu nhập khác trong quý II/2026. Trong cùng quý, thu nhập khác của Amazon đạt 53,4 tỷ USD(khoảng 72.400 tỷ won).

Amazon cho biết phần lớn khoản điều chỉnh định giá có liên quan đến khoản đầu tư vào Anthropic. Đây là khoản lãi định giá trên sổ sách, không đồng nghĩa với việc tiền mặt đã lập tức chảy vào công ty.

Amazon cũng ghi nhận lợi nhuận ròng 30,255 tỷ USD(khoảng 41.000 tỷ won) trong quý I/2026. Cuối quý I, giá trị ghi sổ các khoản đầu tư vào các công ty chưa niêm yết, bao gồm Anthropic và OpenAI, đạt 48,1 tỷ USD(khoảng 65.200 tỷ won).

Tốc độ bổ sung cổ phiếu vào chỉ số cũng nhanh hơn. Nasdaq đã đưa vào áp dụng từ ngày 1 tháng 5 năm 2026 lộ trình 'Fast Entry'. Theo đó, các công ty mới niêm yết có vốn hóa lớn được đánh giá vào ngày giao dịch thứ 7 sau khi niêm yết và có thể được đưa vào Nasdaq100 sau 15 ngày giao dịch nếu đáp ứng các điều kiện.

Nasdaq giải thích rằng cơ chế này nhằm phản ánh nhanh hơn những thay đổi của thị trường vào chỉ số. Sàn cũng đưa ra biện pháp giới hạn tỷ trọng ban đầu của các cổ phiếu có tỷ lệ cổ phiếu lưu hành thấp.

Fidelity cho biết số dư 401(k) bình quân trong quý II/2026 đạt 155.800 USD(khoảng 211 triệu won), tăng 10,5% so với quý trước. Tỷ lệ tiết kiệm bình quân của toàn bộ người tham gia 401(k) trong cùng kỳ là 14,4%.

Mức tăng số dư diễn ra cùng đà tăng của cổ phiếu tập trung vào AI và chất bán dẫn, nhưng không có nghĩa rủi ro tập trung vào một số cổ phiếu lớn và ngành nhất định trong tài khoản đã biến mất. Ở chiều ngược lại, có ý kiến cho rằng phương pháp tính theo vốn hóa phản ánh định giá của toàn thị trường thay vì tùy ý lựa chọn từng cổ phiếu.

Mức độ ảnh hưởng tương tự đối với nhà đầu tư Việt Nam phụ thuộc vào các cổ phiếu trong sản phẩm đã tham gia, chỉ số theo dõi, tỷ giá và việc có phòng hộ tỷ giá hay không. Do đó, hiện tượng tập trung trong tài khoản hưu trí Mỹ không nên được áp dụng nguyên trạng cho toàn bộ tài khoản hưu trí tại Việt Nam; cấu trúc của từng sản phẩm cần được kiểm tra riêng.