Giá xăng vượt 12 USD/gallon tại một số khu vực châu Âu, chi phí diesel tăng 203 triệu euro mỗi ngày

Giá xăng tại một số khu vực ở châu Âu đã vượt 12 USD/gallon theo cách tính của Mỹ. Đà tăng giá diesel khiến người tiêu dùng và ngành vận tải châu Âu phải gánh thêm khoảng 203 triệu euro mỗi ngày.

Liên đoàn Giao thông và Môi trường (T&E), tổ chức nghiên cứu về giao thông và môi trường, cho biết tình trạng gián đoạn nguồn cung do căng thẳng địa chính trị đang làm gia tăng gánh nặng chi phí diesel tại châu Âu. Theo phân tích của T&E, mỗi lần đổ nhiên liệu, người sử dụng ô tô phải trả thêm 30 euro so với trước đây, trong khi các doanh nghiệp vận tải xe tải chịu thêm 236 euro mỗi tuần. T&E cho biết xe diesel chiếm 38% số ô tô lưu thông trên đường châu Âu, trong đó 30% đã được sử dụng từ 15 năm trở lên.

Cú sốc lần này bắt nguồn không chỉ từ giá dầu thô mà còn từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung sản phẩm lọc dầu. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) phân tích rằng hoạt động vận chuyển dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh sau xung đột ở Trung Đông. Tình trạng này cùng với thiệt hại tại các cơ sở hạ tầng năng lượng chủ chốt đã đẩy tác động thiếu hụt nguồn cung vào giá cả.

OECD ước tính nguồn cung dầu thô toàn cầu đã giảm 12,8 triệu thùng mỗi ngày. Dầu thô cần được chế biến tại các nhà máy lọc dầu thành xăng và diesel trước khi đến tay người tiêu dùng. Vì vậy, khi nguồn dầu thô, cơ sở lọc dầu và mạng lưới vận chuyển cùng gặp gián đoạn, giá tại các trạm xăng có thể tăng nhanh hơn.

Mức độ phụ thuộc cao vào nhập khẩu của Liên minh châu Âu (EU) cũng làm trầm trọng thêm cú sốc. Eurostat thống kê tỷ lệ phụ thuộc nhập khẩu năng lượng tổng thể của EU là 57% trong năm 2024. Tỷ lệ này lên tới 96,6% đối với dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ, trong khi khí tự nhiên là 85,0%.

Giá trị nhập khẩu dầu mỏ của EU trong quý II/2026 tăng 55,8% so với mức trung bình của năm trước, nhưng khối lượng nhập khẩu chỉ tăng 1,2%. Mỹ chiếm 18,8% tổng lượng nhập khẩu, tiếp theo là Na Uy và Kazakhstan. Việc giá trị nhập khẩu tăng nhanh hơn khối lượng cho thấy gánh nặng giá cả đã gia tăng.

Giá diesel tăng tác động trực tiếp không chỉ đến người lái ô tô mà còn đến các doanh nghiệp vận tải xe tải. Tỷ lệ xe diesel cao và số lượng xe cũ đáng kể khiến các doanh nghiệp khó chuyển sang phương thức vận tải khác trong thời gian ngắn để bù đắp phần chi phí nhiên liệu tăng thêm.

T&E cho rằng khoảng cách giữa giá dầu thô và giá diesel đã mở rộng, đồng thời biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu tăng lên. Tuy nhiên, quy mô và phương pháp tính khoản lợi nhuận vượt trội này dựa trên phân tích của T&E, còn việc toàn ngành lọc dầu có thừa nhận hay không vẫn chưa được xác nhận riêng.

Các chính phủ châu Âu đang ứng phó bằng cách giảm thuế và triển khai trợ cấp. Chính phủ Đức sẽ giảm thuế năng lượng đối với xăng và diesel từ ngày 1 tháng 10 đến cuối năm, qua đó giảm khoảng 17 cent/lít chi phí bao gồm thuế giá trị gia tăng. Quy mô hỗ trợ là 2,5 tỷ euro.

Chính phủ Đức cũng dự kiến thảo luận với ngành về phương án áp dụng cơ chế trần giá nhiên liệu từ tháng 1/2027. Việc cơ chế này có được triển khai hay không và cách thức áp dụng sẽ phụ thuộc vào kết quả thảo luận.

Chính phủ Pháp đã đưa ra gói hỗ trợ trị giá 450 triệu euro. Khoảng 5,5 triệu người lao động đi làm xa sẽ nhận 100 euro/người đến cuối năm, trong khi các biện pháp hỗ trợ nông dân, ngư dân và doanh nghiệp xây dựng cũng sẽ tiếp tục được thực hiện.

Tây Ban Nha duy trì mức giảm thuế nhiên liệu 5 cent/lít trong tháng 9. Nước này cũng thiết lập cơ chế tự động nâng mức giảm lên 20 cent nếu tỷ lệ tăng giá nhiên liệu so với cùng kỳ năm trước vượt 15%. Chính phủ dự kiến từng bước thu hẹp hỗ trợ khi giá trên thị trường quốc tế ổn định.

OECD nhận định việc giảm thuế nhiên liệu và trợ cấp trên diện rộng có thể làm giảm cú sốc trong ngắn hạn, nhưng gây áp lực lớn lên tài chính công và khó chấm dứt. Những biện pháp này cũng có thể làm suy yếu động lực tiết kiệm năng lượng. OECD đề xuất các khoản hỗ trợ có thời hạn, tập trung vào hộ gia đình dễ tổn thương và những ngành sử dụng nhiều năng lượng như nông nghiệp, vận tải, sẽ tương đối hiệu quả hơn.

Các quốc gia thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã nhất trí cung cấp 400 triệu thùng dầu dự trữ, trong đó 164 triệu thùng đã được giải phóng. Tuy nhiên, OECD giải thích rằng việc giải phóng dầu dự trữ có thể chưa lập tức giúp ổn định giá do các điểm nghẽn tại nhà máy lọc dầu và mạng lưới vận chuyển.

Gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz có thể trở thành biến số ảnh hưởng không chỉ đến nguồn cung dầu thô mà còn cả sản phẩm dầu mỏ. Trong bối cảnh đàm phán mở lại eo biển Hormuz và lo ngại nguồn cung vẫn tiếp diễn, các quốc gia châu Âu đang kết hợp giảm thuế với các gói hỗ trợ theo từng nhóm đối tượng.