Google lên kế hoạch phóng 2 vệ tinh đầu năm 2027 để thử nghiệm AI trong không gian

Google dự kiến phóng 2 vệ tinh trang bị chip phục vụ tính toán trí tuệ nhân tạo (AI) vào đầu năm 2027 để kiểm tra hiệu năng trong môi trường không gian. Đây là giai đoạn nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ, chưa phải kế hoạch xây dựng ngay trung tâm dữ liệu quy mô lớn ngoài không gian.

Google công bố dự án Suncatcher trong bài đăng trên blog chính thức ngày 4 tháng 11 năm 2025. Dự án đặt bộ xử lý tensor (TPU) do Google tự phát triển lên các vệ tinh sử dụng năng lượng mặt trời, sau đó kết nối chúng bằng liên lạc quang học không gian tự do để thực hiện tính toán AI trên quỹ đạo.

Google sẽ hợp tác với Planet, công ty sản xuất và vận hành vệ tinh, để phát triển 2 vệ tinh nguyên mẫu. Planet cho biết hai vệ tinh sẽ được kiểm tra về khả năng chống chịu của TPU trước bức xạ không gian và khả năng vận hành cùng nhau qua hệ thống liên lạc băng thông cao.

Điểm cốt lõi của dự án là khả năng thu được nguồn năng lượng mặt trời ổn định hơn so với mặt đất. Các nhà nghiên cứu Google cho rằng những tấm pin mặt trời đặt trên quỹ đạo thấp đồng bộ với mặt trời kiểu 'bình minh-hoàng hôn' có thể nhận lượng năng lượng mặt trời hằng năm cao gấp tối đa 8 lần so với môi trường vĩ độ trung bình trên mặt đất. Điện năng do vệ tinh tạo ra sẽ được dùng cho tính toán AI trên vệ tinh thay vì truyền về Trái đất.

Quỹ đạo thấp đồng bộ với mặt trời là quỹ đạo được thiết kế để vệ tinh đi qua dưới góc tương tự so với mặt trời. Dự án Suncatcher dựa trên cấu trúc trong đó các tấm pin mặt trời thu điện trên quỹ đạo này, còn TPU trên vệ tinh xử lý các tác vụ tính toán.

Ý tưởng xây dựng hạ tầng AI ngoài không gian xuất phát từ mục tiêu giảm các hạn chế về điện, nước và đất mà các trung tâm dữ liệu trên mặt đất đang đối mặt. Tuy nhiên, các nội dung được nhóm nghiên cứu đưa ra mới là phân tích về thiết kế và hiệu quả kinh tế, không đồng nghĩa với kế hoạch ra mắt dịch vụ thương mại.

Các nhà nghiên cứu Google cũng đã thử nghiệm TPU Trillium trong điều kiện bức xạ. Nhóm nghiên cứu cho biết không xảy ra hỏng hóc vĩnh viễn ở tổng liều ion hóa tương đương với nhiệm vụ kéo dài 5 năm. Dù vậy, lỗi bit của bộ nhớ băng thông cao (HBM) và tình trạng suy giảm hiệu năng trong dài hạn vẫn cần được kiểm chứng thêm.

Quản lý nhiệt và bay theo đội hình chính xác giữa các vệ tinh cũng là những bài toán cần giải quyết. Hệ thống liên lạc với mặt đất, cơ chế sửa chữa và thay thế linh kiện hỏng, nguy cơ va chạm giữa các vệ tinh cùng vấn đề rác vũ trụ cũng phải được xem xét trong quá trình vận hành thực tế.

Hiệu quả kinh tế sẽ phụ thuộc lớn vào chi phí phóng. Trong nghiên cứu về dự án Suncatcher, các nhà nghiên cứu Google lấy khả năng chi phí phóng lên quỹ đạo thấp giảm xuống dưới 200 USD/kg vào giữa thập niên 2030 làm cơ sở phân tích. Mức này tương đương khoảng 270.000 won/kg, nhưng chưa phải chi phí được xác nhận hay lịch trình thương mại hóa.

◇ Trung tâm dữ liệu không gian và hạ tầng hiện hữu

Trung tâm dữ liệu không gian là ý tưởng tìm nguồn điện và khả năng làm mát phục vụ tính toán AI bên ngoài hạ tầng mặt đất. Một bài viết trước đây của TokenPost về tính khả thi của trung tâm dữ liệu không gian cũng cho rằng lĩnh vực này vẫn ở giai đoạn thử nghiệm ban đầu, trong đó chi phí phóng, tản nhiệt và độ tin cậy của chất bán dẫn là những thách thức chính.

SpaceX cũng đang thúc đẩy ý tưởng triển khai tối đa 1 triệu vệ tinh ở quỹ đạo thấp để thực hiện tính toán AI và xây dựng trung tâm dữ liệu không gian. Tuy nhiên, kế hoạch của SpaceX là mô hình vận hành một chòm vệ tinh quy mô lớn, còn dự án Suncatcher trước mắt chỉ dùng 2 vệ tinh để thử nghiệm phần cứng và hệ thống liên lạc.

Phản ứng của giới chuyên gia vẫn trái chiều. Domenico Vicinanza, giáo sư tại Đại học Anglia Ruskin, đánh giá trung tâm dữ liệu không gian có thể giảm hạn chế về điện, nước và đất, nhưng các vấn đề về bức xạ, quản lý nhiệt, liên lạc và bảo trì vẫn còn tồn tại. Ông cho rằng ngay cả khi cuộc thử nghiệm năm 2027 thành công, điều đó cũng chưa chứng minh được tính thương mại của các trung tâm dữ liệu không gian quy mô lớn.

Trên mạng xã hội, một số ý kiến đánh giá tích cực khả năng thu được nhiều năng lượng mặt trời và khả năng chi phí phóng giảm. Trong khi đó, các ý kiến khác chỉ ra những rủi ro liên quan đến làm mát trong môi trường chân không, thay thế linh kiện, rác vũ trụ và va chạm. Đây là ý kiến của cộng đồng trực tuyến, không phải kết quả kiểm chứng chính thức.

Các tài liệu do Google và Planet công bố không đề cập đến việc ngành AI hay bán dẫn trong nước tham gia dự án. Mối liên hệ với trong nước hiện chỉ dừng ở khả năng quá trình kiểm chứng việc vận hành đồng thời chip AI và hệ thống liên lạc trong môi trường không gian có thể trở thành trường hợp tham khảo cho các thảo luận về hạ tầng AI và độ tin cậy của chất bán dẫn.

Google và Planet đặt mục tiêu phóng 2 vệ tinh vào đầu năm 2027, sớm nhất có thể. Sau khi phóng, hai bên sẽ kiểm tra khả năng chống bức xạ của TPU, liên lạc quang học giữa các vệ tinh và khả năng hệ thống điện vận hành đồng thời trong môi trường quỹ đạo thực tế.