93,9% GDP: Nợ công toàn cầu có thể đạt 100% vào năm 2029

Nợ công toàn cầu tăng lên 93,9% GDP trong năm 2025 và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tỷ lệ này sẽ chạm 100% vào năm 2029. Chi phí trả lãi của các chính phủ cũng tăng từ khoảng 2% GDP lên gần 3% trong năm 2025.

Daniel Lacalle, nhà kinh tế kiêm nhà quản lý quỹ, viết trên blog cá nhân ngày 20 rằng “hệ thống tiền tệ và tài khóa do chính phủ chi phối đã kết thúc”. Ông cho rằng lãi suất thấp, việc ngân hàng trung ương mua trái phiếu chính phủ và chính sách tài khóa mở rộng đã tạo điều kiện để nợ công tăng, nhưng đồng thời dẫn tới lạm phát, thâm hụt tài khóa và tăng trưởng thấp.

IMF cho biết chi tiêu an sinh xã hội, quốc phòng, quyền tự chủ chiến lược và chi phí lãi vay đang làm gia tăng áp lực tài khóa. Nợ tăng cùng với lãi suất tái cấp vốn cao hơn cũng khiến gánh nặng trả lãi của chính phủ lớn hơn.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dự báo tỷ lệ nợ của chính quyền trung ương tại các nước thành viên sẽ tăng lên 85% GDP vào năm 2026. OECD nhận định lo ngại về quỹ đạo tài khóa và nhu cầu suy giảm đối với trái phiếu dài hạn có thể đẩy lãi suất dài hạn lên cao.

Lãi suất trái phiếu dài hạn đã tăng trên thị trường trái phiếu chính phủ. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm bình quân của các nước G7 đạt 4,285% vào ngày 15, mức cao nhất kể từ giữa năm 2008. Lợi suất trái phiếu 10 năm của Mỹ cũng tăng lên 5,041% trong cùng ngày.

Reuters đưa tin ngoài bất ổn tài khóa, chi tiêu vốn liên quan đến trí tuệ nhân tạo và thay đổi trong kỳ vọng về lãi suất ngắn hạn cũng tác động đến đà tăng của lãi suất. Điều này cho thấy biến động lãi suất dài hạn khó có thể được giải thích chỉ bằng nợ công.

Các nhà nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phân tích rằng nếu tỷ lệ nợ dự kiến của Mỹ tăng 1 điểm phần trăm, lãi suất trung lập dài hạn có thể tăng khoảng 1-2 điểm cơ bản và phần bù kỳ hạn của trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thể tăng khoảng 2-3 điểm cơ bản. Tuy nhiên, kết quả này không có nghĩa mọi đợt tăng lãi suất đều bắt nguồn từ rủi ro tài khóa.

Nới lỏng định lượng (QE) là chính sách ngân hàng trung ương mua trái phiếu chính phủ và các tài sản khác để cung cấp thanh khoản cho thị trường. Lacalle cho rằng QE từng che giấu chi tiêu thiếu bền vững của chính phủ phía sau lãi suất thấp. Trong khi đó, nghiên cứu của IMF phân tích QE có thể làm giảm lãi suất dài hạn và chi phí trả nợ của chính phủ, đồng thời hỗ trợ tăng trưởng và cải thiện nguồn thu thuế.

Lacalle dự báo giới chính trị có thể lựa chọn các chương trình QE quy mô lớn hơn và tăng cường chuyển giao tài khóa trong thời gian tới. Đây là phân tích trong bài viết trên blog của ông ngày 20, không phải dự báo chính thức của IMF hay ngân hàng trung ương.

Các đề xuất của Lacalle về tiền tệ lành mạnh, cân bằng tài khóa, cắt giảm thuế, nới lỏng quy định và chính phủ quy mô nhỏ thuộc nhóm khuyến nghị chính sách. Bài viết không đưa ra lịch triển khai cụ thể hay phân tích định lượng về tác động tài khóa của các biện pháp này.

Trên thị trường tài sản số, một số phân tích tiếp tục liên hệ rủi ro nợ công và suy giảm giá trị tiền tệ với lập luận coi Bitcoin(BTC) là tài sản thay thế. BTG phân tích việc lãi suất trái phiếu dài hạn tăng và Bộ Tài chính Mỹ mở rộng mua lại trái phiếu dài hạn là những biến số vĩ mô đối với Bitcoin.

Tuy nhiên, BTG cũng đánh giá Bitcoin từng giảm mạnh cùng với cổ phiếu trong các giai đoạn thắt chặt tiền tệ. Điều này cho thấy cần phân biệt lập luận dài hạn về tài sản thay thế trước rủi ro nợ công với vai trò phòng hộ ngắn hạn.

Về cấu trúc thị trường, nợ công tăng có thể làm tăng nguồn cung trái phiếu chính phủ và chi phí trả lãi, qua đó ảnh hưởng đến lãi suất dài hạn và chi phí vay của khu vực tư nhân. Dù vậy, lãi suất thực tế còn phản ánh nhiều yếu tố như lạm phát, tăng trưởng, kỳ vọng chính sách tiền tệ và cơ cấu kỳ hạn trái phiếu.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) từng phân tích rằng tại các quốc gia có mức nợ cao ở châu Mỹ, việc mở rộng thâm hụt tài khóa có thể đẩy phần bù rủi ro quốc gia tăng mạnh hơn. TokenPost cũng từng đưa tin phản ứng của thị trường đối với việc mở rộng tài khóa có thể khác nhau tùy theo mức nợ.

Dữ liệu của IMF và Fed cho thấy nợ toàn cầu cùng gánh nặng lãi vay đang gia tăng. Đồng thời, các nghiên cứu cũng chỉ ra QE có thể tạo tác động tích cực đến kinh tế và tài khóa. Vì vậy, chưa thể khẳng định chi tiêu chính phủ và QE luôn thất bại, hoặc lãi suất dài hạn tăng là bằng chứng chắc chắn cho việc niềm tin vào chính phủ suy giảm.

IMF dự báo nợ công toàn cầu sẽ đạt 100% GDP vào năm 2029. Trong bối cảnh các chỉ trích chính sách của Lacalle khác với kết quả nghiên cứu của IMF và Fed, diễn biến đồng thời của gánh nặng tài khóa và lãi suất dài hạn sẽ tiếp tục là biến số được theo dõi.