7 tỷ USD trợ cấp điện mặt trời: Tòa án hủy quyết định chấm dứt, EPA cân nhắc kháng cáo

Tòa án liên bang Rhode Island xác định quyết định chấm dứt chương trình trợ cấp 'Solar for All' trị giá 7 tỷ USD (khoảng 9.700 tỷ won) của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) là trái pháp luật. Tòa cho rằng EPA không có quyền hủy các khoản trợ cấp đã được phân bổ hợp pháp cho các tổ chức thụ hưởng.

Thẩm phán Mary McElroy của Tòa án liên bang Rhode Island ngày 18 (giờ địa phương) đã hủy quyết định chấm dứt chương trình của EPA vì cho rằng quyết định này vi phạm Đạo luật Thủ tục Hành chính (APA). Tòa chấp thuận đề nghị phán quyết tóm tắt của phía nguyên đơn và bác đề nghị tương tự của EPA. Phán quyết giải thích rằng số tiền Quốc hội yêu cầu thu hồi là phần dư 'chưa có nghĩa vụ pháp lý', tức chưa được phân bổ hợp pháp.

Điểm cốt lõi của phán quyết là việc phân biệt giữa khoản tiền đã được phân bổ hợp pháp và khoản tiền thực tế đã được giải ngân hoặc rút. Văn phòng Tổng thanh tra EPA ghi nhận vào tháng 7/2024 rằng EPA đã phân bổ khoảng 6,98 tỷ USD cho 60 tổ chức thụ hưởng.

Con số này tương đương 99,7% tổng ngân sách 7 tỷ USD. Tuy nhiên, theo báo cáo thanh tra, tính đến ngày 7 tháng 8 năm 2025, số tiền thực tế được rút chỉ khoảng 71 triệu USD, tương đương 1,02% số tiền đã được phân bổ hợp pháp. Tài liệu của Văn phòng Tổng thanh tra EPA

Do đó, không thể hiểu phán quyết lần này là phần lớn khoản trợ cấp đã được giải ngân. Phần lớn số tiền đã được phân bổ hợp pháp vẫn còn lại, trong khi quy mô thực thi thực tế vẫn hạn chế.

'Solar for All' là một chương trình thuộc Quỹ Giảm khí nhà kính (GGRF) trị giá 27 tỷ USD do chính quyền Joe Biden thiết lập theo Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) năm 2022. Trong số này, 7 tỷ USD được dành cho việc triển khai điện mặt trời dân dụng và các công nghệ liên quan tại các khu vực thu nhập thấp và dễ bị tổn thương.

GGRF là chương trình vốn liên bang nhằm hỗ trợ các dự án năng lượng sạch. Trước đó, tranh cãi về việc hủy trợ cấp GGRF cũng trở thành vấn đề pháp lý giữa chính quyền và tòa án. Vụ việc lần này chỉ liên quan đến phần 7 tỷ USD của 'Solar for All', không phải toàn bộ GGRF.

Tranh chấp tập trung vào cách diễn giải 'One Big Beautiful Bill Act' được ban hành năm 2025. EPA cho rằng đạo luật này đã bãi bỏ cơ sở pháp lý của GGRF và số tiền còn lại, từ đó chấm dứt chương trình.

Trong thông báo công bố tháng 8/2025, EPA cho biết sẽ không tiếp tục triển khai 'Solar for All' nhằm phù hợp với ý định của Quốc hội. Tài liệu giải thích GGRF của EPA cũng nêu lập trường của cơ quan này về việc chấm dứt chương trình.

Tuy nhiên, tòa án nhận định Quốc hội không nêu rõ ý định hủy cả các khoản trợ cấp đã được phân bổ cho các tổ chức thụ hưởng. Theo tòa, EPA cũng chưa đưa ra được thẩm quyền riêng cho phép chấm dứt các khoản tiền đã được phân bổ hợp pháp.

Phán quyết đã vô hiệu hóa quyết định chấm dứt của EPA nhưng chưa xác định lịch trình buộc nối lại ngay việc giải ngân cho các bang, chính quyền địa phương và tổ chức phi lợi nhuận. Việc giải ngân có được nối lại hay không và thời điểm thực hiện sẽ phụ thuộc vào các thủ tục hành chính tiếp theo.

EPA cho biết đang xem xét phán quyết và cân nhắc phương án kháng cáo. Lập trường liên quan được nêu trong nội dung đưa tin.

Jillian Blanchard, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách biến đổi khí hậu và công lý môi trường tại Lawyers for Good Government, tổ chức đại diện cho phía nguyên đơn, nói: “Phán quyết xác nhận EPA không thể đơn giản xóa bỏ chương trình 7 tỷ USD do Quốc hội thiết lập và cấp vốn.” Đây là đánh giá của phía nguyên đơn về ý nghĩa của phán quyết. Tuyên bố của tổ chức

Trong khi đó, Văn phòng Tổng thanh tra EPA từng chỉ ra các rủi ro quản lý trước khi chương trình bị chấm dứt, gồm thiếu nhân sự giám sát, chưa theo dõi đầy đủ các tổ chức thụ hưởng cấp dưới và kế hoạch kiểm soát chất lượng chưa được phê duyệt. Ngay cả khi giải ngân được nối lại, cơ chế giám sát và quy trình thực hiện trợ cấp vẫn có thể trở thành vấn đề riêng.

Chưa có căn cứ cho thấy phán quyết lần này tự động khôi phục khoảng 20 tỷ USD còn lại của GGRF. AP cũng đưa tin vụ việc là cuộc đối đầu pháp lý giữa chính quyền và các nhóm dân sự xoay quanh chương trình từng đặt mục tiêu mở rộng khả năng tiếp cận điện mặt trời cho hơn 900.000 hộ gia đình, nhưng số hộ thực tế được hưởng lợi mới chỉ là mục tiêu được đưa ra khi thiết kế chương trình. Tin của AP

Quyết định kháng cáo của EPA và các thủ tục thực thi tiếp theo sẽ quyết định thời điểm khoản tiền 'Solar for All' được giải ngân trên thực tế.