Nhu cầu điện Ấn Độ tăng 7%, sản lượng điện than đi ngang 2 năm

Nhu cầu điện của Ấn Độ tăng 7% từ nửa đầu năm 2024 đến nửa đầu năm 2026, nhưng sản lượng điện than không tăng. Điện mặt trời, điện gió và các nguồn năng lượng sạch khác đã tạo ra lượng điện vượt phần nhu cầu bổ sung, khiến phát thải từ ngành điện gần như đi ngang trong cùng kỳ.

Lauri Myllyvirta, chuyên gia phân tích cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (Centre for Research on Energy and Clean Air, CREA), và Anubha Aggarwal, chuyên gia phân tích CREA tại Ấn Độ, đưa ra nhận định này trong phân tích của Carbon Brief. Đây là lần đầu tiên trong hơn 50 năm sản lượng điện than tại Ấn Độ không tăng dù nhu cầu điện gia tăng.

Trong cùng kỳ, tổng sản lượng điện của Ấn Độ tăng 63TWh. Sản lượng điện mặt trời tăng 44TWh, điện gió tăng 13TWh, điện hạt nhân tăng 7TWh và thủy điện tăng 8TWh. Tổng mức tăng của các nguồn năng lượng sạch đạt 70TWh, vượt mức tăng nhu cầu điện.

Phần lớn công suất phát điện mới cũng tập trung vào năng lượng sạch. Trong hai năm, Ấn Độ bổ sung 77GW điện mặt trời, 11GW điện gió, 5GW thủy điện và 0,6GW điện hạt nhân. Công suất điện than tăng thêm 8,5GW, nhưng sản lượng không tăng.

Điều này cho thấy thời gian vận hành và hệ số sử dụng của các nhà máy điện than đang giảm. Dù công suất lắp đặt tăng, sản lượng thực tế không thay đổi, cho thấy vẫn tồn tại khác biệt giữa quá trình chuyển dịch năng lượng xét theo sản lượng điện và xét theo công suất thiết bị.

Phát thải của ngành điện trong nửa đầu năm 2026 gần như giữ nguyên so với nửa đầu năm 2024. Tuy nhiên, tổng phát thải carbon dioxide của Ấn Độ không giảm. Tổng phát thải trong nửa đầu năm 2026 tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước, trong khi phát thải từ ngành thép và xi măng tăng 8%.

Năng lượng sạch đã ngăn sản lượng điện than tăng trong ngành điện, nhưng chưa thể bù đắp mức tăng phát thải từ lĩnh vực công nghiệp. Diễn biến này cho thấy tại các quốc gia có nhu cầu điện tăng, xu hướng phát thải của ngành điện và công nghiệp có thể đi theo những hướng khác nhau.

Chưa thể nói hệ thống điện Ấn Độ đã thoát khỏi than. Báo cáo tổng quan năng lượng quý I/2026 của CREA cho biết công suất điện than và than non đạt 228,6GW vào tháng 3/2026, chiếm 43% tổng công suất phát điện.

Trong sản lượng điện quý I/2026, điện than chiếm 73%, tương đương 339TWh. Sản lượng năng lượng sạch bắt đầu đẩy lùi sản lượng điện than, nhưng than vẫn là nguồn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong toàn bộ cơ cấu phát điện.

Các kế hoạch mở rộng điện than vẫn còn tồn tại. Tính đến tháng 3/2026, 39,4GW công suất điện than đang được xây dựng. CREA nhận định chỉ riêng các cơ sở hiện hữu và đang xây dựng cũng có thể đáp ứng nhu cầu điện của Ấn Độ trong giai đoạn 2035-2036.

Nếu công suất điện than tiếp tục tăng trong khi sản lượng không tăng, hệ số sử dụng nhà máy có thể giảm và gánh nặng chi phí cố định tăng lên. Khả năng các cơ sở mới được vận hành tương ứng với nhu cầu thực tế và hiệu quả kinh tế của các cơ sở hiện hữu vẫn là những vấn đề cần theo dõi.

Lưới điện và hệ thống lưu trữ là những điểm nghẽn đối với việc mở rộng năng lượng sạch. Để tiếp nhận toàn bộ sản lượng điện tái tạo, Ấn Độ cần mở rộng lưới truyền tải, tăng cường hệ thống lưu trữ năng lượng và cải thiện khả năng điều chỉnh công suất của các nhà máy điện than.

Trong quý I/2026, 26,6GW điện mặt trời và 3,6GW điện gió phải chịu điều độ giảm công suất trực tiếp. Đây là những trường hợp điện có thể được phát nhưng không được lưới điện tiếp nhận, cho thấy chỉ tăng công suất thiết bị là chưa đủ để nâng tỷ lệ sử dụng năng lượng sạch.

Dù sản lượng năng lượng sạch tăng vượt mức tăng nhu cầu điện, hiệu quả mở rộng nguồn cung thực tế sẽ bị hạn chế nếu lưới điện không thể tiếp nhận lượng điện này. Tốc độ mở rộng hệ thống lưu trữ và lưới truyền tải có thể ảnh hưởng đến xu hướng sản lượng điện than và phát thải của ngành điện trong thời gian tới.

Diễn biến này cho thấy đầu tư vào năng lượng sạch có thể ngăn sản lượng điện than tăng ngay cả tại các quốc gia có nhu cầu điện gia tăng. Tuy nhiên, than vẫn chiếm phần lớn sản lượng điện của Ấn Độ và các dự án mới vẫn được xây dựng, nên xu hướng phát thải của ngành điện sẽ phụ thuộc vào việc cải thiện lưới điện, hệ thống lưu trữ và vận hành thị trường điện.

Nếu tính cả mức tăng phát thải từ ngành công nghiệp, chưa thể nói việc mở rộng năng lượng sạch đã giúp giảm tổng phát thải của Ấn Độ. Giai đoạn tiếp theo của thị trường điện Ấn Độ sẽ phụ thuộc vào việc không chỉ mở rộng công suất năng lượng sạch mà còn lưu trữ, truyền tải ổn định sản lượng điện và vận hành các cơ sở điện than hiệu quả hơn.