Trump bảo vệ Tập Cận Bình giữa nghi vấn doanh nghiệp Trung Quốc hỗ trợ Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump bảo vệ Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dù xuất hiện nghi vấn doanh nghiệp Trung Quốc cung cấp ảnh vệ tinh cho Iran trong một chiến dịch quân sự.

Ngày 13 tháng 9, ông Trump nói ông Tập đã “hành động hợp lý” khi được hỏi về thông tin doanh nghiệp Trung Quốc cung cấp ảnh vệ tinh căn cứ quân sự Mỹ tại Jordan cho Iran. Chưa có xác nhận về việc doanh nghiệp Trung Quốc cung cấp hình ảnh hoặc chính phủ Trung Quốc trực tiếp chỉ đạo hoạt động này.

Tranh cãi bắt nguồn từ vụ tấn công căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở Jordan hồi tháng 7. Quan chức chính phủ Mỹ cho rằng Iran đã thu thập ảnh vệ tinh độ phân giải cao của căn cứ từ các doanh nghiệp Trung Quốc trước và sau vụ tấn công. Vụ việc được đưa tin khiến 3 quân nhân Mỹ thiệt mạng và 4 người bị thương.

Tháng 5, chính phủ Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt lên 3 doanh nghiệp vệ tinh Trung Quốc gồm Meentropy Technology, The Earth Eye và Chang Guang Satellite Technology. Mỹ cho rằng các doanh nghiệp này đã cung cấp ảnh vệ tinh giúp Iran tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào lực lượng Mỹ tại Trung Đông.

Tuy nhiên, cần phân biệt nghi vấn liên quan đến một số doanh nghiệp vệ tinh với việc chính phủ Trung Quốc có chỉ đạo hay không. Nội dung được công khai chủ yếu xoay quanh việc Mỹ trừng phạt các doanh nghiệp liên quan và cáo buộc của quan chức chính phủ Mỹ; chưa có thông tin về giao dịch cụ thể của từng doanh nghiệp hoặc cách những hình ảnh này được sử dụng thực tế trong cuộc tấn công.

Ngày 30 tháng 7, Bộ Tài chính Mỹ cũng trừng phạt 6 doanh nghiệp và cá nhân tại Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và Iran. Cơ quan này cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc đã hỗ trợ hoạt động kinh doanh và logistics của Mahan Air, hãng hàng không quốc doanh Iran, đồng thời áp đặt lệnh trừng phạt riêng lên DadeNegar, doanh nghiệp có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Bộ Tài chính Mỹ cho biết Shanghai Wings International Logistics đã điều phối việc vận chuyển linh kiện điện tử từ Trung Quốc sang Iran. Động thái này cho thấy phản ứng của Mỹ với vai trò của một số doanh nghiệp Trung Quốc trong mạng lưới kinh doanh và logistics của Mahan Air đã mở rộng từ lĩnh vực vệ tinh.

Dù vậy, chính quyền Trump vẫn duy trì kênh đàm phán với Trung Quốc. Nhà Trắng cho biết trong thỏa thuận Mỹ-Trung hồi tháng 5, Trung Quốc cam kết mua nông sản Mỹ trị giá ít nhất 17 tỷ USD mỗi năm từ năm 2026 đến năm 2028, tương đương khoảng 23.579 nghìn tỷ won.

Hai nước cũng nhất trí xử lý các vấn đề chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng, trong đó có đất hiếm, và xây dựng quan hệ dựa trên ổn định chiến lược cùng nguyên tắc có đi có lại. Cấu trúc quan hệ hiện nay đồng thời chịu tác động của xung đột an ninh, thương mại và sự phụ thuộc kinh tế.

Cục Thống kê Mỹ thống kê thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Trung Quốc năm 2025 giảm 93,4 tỷ USD so với năm trước, xuống còn 202,1 tỷ USD, tương đương khoảng 28 nghìn tỷ won. Dù giá trị hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc giảm, Trung Quốc vẫn là một trong những nguồn cung chính của Mỹ.

Đất hiếm và chuỗi cung ứng sản xuất tiên tiến tiếp tục là vấn đề trọng tâm trong quan hệ Mỹ-Trung. Đại diện Thương mại Mỹ cho biết hoạt động xuất khẩu đất hiếm và nam châm đất hiếm của Trung Quốc bị gián đoạn từng khiến các nhà máy tại Mỹ và một số quốc gia khác tạm dừng sản xuất.

Các lĩnh vực được cho là có thể chịu ảnh hưởng gồm ô tô, hàng không vũ trụ, thiết bị y tế, thông tin liên lạc không dây và sản xuất tiên tiến.

AP đưa tin Trung Quốc đã giảm nhập khẩu dầu thô và sử dụng dầu dự trữ, qua đó hạn chế mức tăng của giá dầu quốc tế do cuộc chiến tại Iran. Lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu trong quý II đạt trung bình 8,1 triệu thùng mỗi ngày, giảm khoảng 4 triệu thùng, tương đương 32%, so với quý I.

Một phân tích cho rằng việc Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu thô đã làm giảm áp lực tăng giá dầu. Tuy nhiên, chưa có thông báo cho thấy thay đổi cung cầu dầu thô đã được xác nhận là chủ đề chính thức tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung.

Chưa xác nhận mối liên hệ trực tiếp giữa sự việc này và thị trường tài sản số. Không có dữ liệu cho thấy giá, khối lượng giao dịch hoặc các chỉ số on-chain của Bitcoin(BTC) và Ethereum(ETH) chịu tác động từ sự việc. Mối liên hệ hiện được xác định tập trung ở rủi ro địa chính trị và chuỗi cung ứng đất hiếm, chất bán dẫn.

Quốc vụ viện Trung Quốc thông báo phái đoàn do Phó Thủ tướng Hà Lập Phong dẫn đầu sẽ tiến hành đàm phán kinh tế và thương mại tại Mỹ từ ngày 19 đến ngày 23 tháng 9. Tổng thống Trump cho biết sẽ mời Chủ tịch Tập Cận Bình tới Nhà Trắng vào ngày 24 tháng 9, nhưng phía Trung Quốc chưa chính thức xác nhận cuộc gặp thượng đỉnh. Việc Iran, đất hiếm và chất bán dẫn có trở thành nội dung thực tế của chương trình nghị sự hay không vẫn chưa được xác nhận.