Vốn hóa tiền mã hóa mất gần 2.000 tỷ euro từ tháng 10, ESMA cảnh báo

Thị trường tài sản mã hóa đã mất gần 2.000 tỷ euro vốn hóa kể từ mức đỉnh hồi tháng 10 năm ngoái. Trong bối cảnh định giá cao của cổ phiếu công nghệ và các tài sản liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn được duy trì, trong khi điều kiện kinh tế vĩ mô xấu đi, rủi ro điều chỉnh mạnh trên thị trường tài chính châu Âu được đánh giá đang gia tăng.

Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) công bố báo cáo "TRV Risk Monitor No. 2, 2026" ngày 10, phân tích rủi ro và điểm yếu của thị trường tài chính trong nửa đầu năm 2026. ESMA cho biết xung đột tại Trung Đông, giá năng lượng tăng, lạm phát và tăng trưởng chậm lại đã làm gia tăng sự bất định trên thị trường tài chính.

Bà Verena Ross, Chủ tịch ESMA, phát biểu: "Dù căng thẳng địa chính trị leo thang và triển vọng kinh tế suy yếu, tâm lý lạc quan của nhà đầu tư vẫn đang nâng đỡ mức định giá cao." Bà nói thêm: "Khoảng cách này càng lớn thì rủi ro thị trường điều chỉnh mạnh càng tăng." Theo bà, cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức đều cần duy trì sự thận trọng và khả năng ứng phó thanh khoản trước nguy cơ điều chỉnh đột ngột.

Xung đột tại Trung Đông đã kéo giá năng lượng tăng và đẩy triển vọng lạm phát đi lên. Lợi suất trái phiếu cùng chi phí huy động vốn của doanh nghiệp và chính phủ cũng tăng theo, trong khi lo ngại về mức tín nhiệm doanh nghiệp và khả năng duy trì nợ công của các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) một lần nữa gia tăng.

Thị trường cổ phiếu giảm ngay sau khi xung đột nổ ra nhưng sau đó phục hồi về mức trước xung đột hoặc cao hơn. Tuy nhiên, ESMA đánh giá định giá cao vẫn được duy trì, đặc biệt ở nhóm cổ phiếu công nghệ, khiến khoảng cách giữa giá thị trường và điều kiện kinh tế thực tế ngày càng lớn. Báo cáo xếp rủi ro thị trường, rủi ro lây lan và rủi ro vận hành ở mức cao nhất, còn rủi ro tín dụng ở mức cao.

Thị trường tài sản mã hóa tiếp tục xu hướng giảm. Mối liên kết ngày càng chặt chẽ giữa thị trường tài chính truyền thống và thị trường tài sản mã hóa cũng được nêu như một yếu tố rủi ro, khi cú sốc ở một thị trường có thể lan sang thị trường tài sản khác. ESMA không đưa ra dự báo chắc chắn về khả năng phục hồi hay tiếp tục giảm của thị trường tài sản mã hóa.

Trên thị trường trái phiếu, giới quan sát lo ngại vai trò tài sản trú ẩn an toàn của trái phiếu có thể suy yếu trong giai đoạn thị trường căng thẳng. Biến động giá trái phiếu vẫn ở mức cao, nhưng các chỉ số liên quan đến xếp hạng tín nhiệm của EU nhìn chung vẫn ổn định.

Hạ tầng thị trường về cơ bản vẫn hoạt động bình thường bất chấp biến động. Các tổ chức thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) duy trì hoạt động dù biến động giao dịch năng lượng gia tăng. Tuy nhiên, đầu tháng 4, số vụ thất bại thanh toán tại các tổ chức lưu ký chứng khoán trung ương (CSD) đã tăng tạm thời ở nhiều nhóm tài sản.

Các mối đe dọa an ninh mạng và hỗn hợp cũng được xem là rủi ro chính. ESMA lưu ý những tiến bộ gần đây của AI tiên phong (frontier AI) có thể tiếp tục tác động đến bức tranh rủi ro vận hành của thị trường tài chính, trong khi sự phụ thuộc vào một số hạ tầng và dịch vụ bên ngoài nhất định có thể khiến cú sốc lan rộng ra toàn thị trường.

Theo phân tích, nhà đầu tư cá nhân hiện có thể dễ dàng tiếp cận không chỉ các sản phẩm đầu tư thụ động mà cả giao dịch ngắn hạn, mang tính đầu cơ thông qua các nền tảng số. Nội dung trên mạng xã hội cùng các tính năng game hóa (gamification) của nền tảng có thể khuyến khích giao dịch thiếu cơ sở thông tin đầy đủ.

ESMA đánh giá việc token hóa cổ phiếu vẫn ở giai đoạn đầu nhưng động lực áp dụng đang tăng lên. Trong lĩnh vực tài chính phi tập trung (DeFi), các vụ khai thác lỗ hổng (exploit) một lần nữa làm dấy lên lo ngại về mức độ liên kết giữa các thị trường và nguy cơ lan truyền cú sốc. ESMA cũng cho biết số quỹ nhắm vào hạ tầng AI gia tăng, kéo theo các sản phẩm đầu tư liên quan cũng mở rộng.