Dự trữ bắt buộc giảm 1 điểm%, thanh toán tại Colombia trễ về chiều muộn

Hoạt động thanh toán của các tổ chức tài chính Colombia đã dịch chuyển sang khung giờ muộn hơn trong ngày sau khi nước này hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc, trong khi các khoản thanh toán giá trị lớn cũng có xu hướng dồn về nửa cuối ngày làm việc.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) ngày 25/8 công bố báo cáo nghiên cứu mang tên "Thanh khoản thanh toán trong hệ thống thanh toán giá trị lớn của Colombia: vai trò của tỷ lệ dự trữ bắt buộc", phân tích dữ liệu giao dịch tần suất cao giai đoạn 2018-2025 của CUD, hệ thống thanh toán tổng tức thời (RTGS) do ngân hàng trung ương Colombia vận hành. Nhóm nghiên cứu nhận thấy sau hai lần hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc vào tháng 4/2020 và tháng 9/2024, hoạt động thanh toán có xu hướng dịch chuyển về buổi chiều muộn.

Tỷ lệ dự trữ bắt buộc là quy định yêu cầu ngân hàng và các tổ chức tài chính phải giữ một tỷ lệ nhất định trên tổng tiền gửi dưới dạng tiền mặt hoặc số dư tại tài khoản ngân hàng trung ương. Vào tháng 4/2020, ngân hàng trung ương Colombia đã hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi thanh toán và tiết kiệm từ 11% xuống 8%, còn tiền gửi kỳ hạn dưới 18 tháng từ 4,5% xuống 3,5%.

Đến ngày 30/8/2024, cơ quan này tiếp tục hạ thêm 1 điểm phần trăm ở cả hai nhóm: tiền gửi thanh toán và tiết kiệm từ 8% xuống 7%, tiền gửi kỳ hạn dưới 18 tháng từ 3,5% xuống 2,5%. Ngân hàng trung ương ước tính động thái này sẽ giải phóng khoảng 6 nghìn tỷ peso Colombia (COP) dự trữ ngân hàng. Sau đó, cơ quan này đánh giá lượng thanh khoản thực tế được bơm ra trong giai đoạn tháng 9-12/2024 vào khoảng 6,1 nghìn tỷ peso.

Đáng chú ý, đánh giá chính thức của ngân hàng trung ương Colombia lại khác với kết luận của BIS. Dựa trên dữ liệu tháng 9-12/2024, ngân hàng trung ương khẳng định việc hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc không làm tổn hại thanh khoản ngắn hạn lẫn dài hạn của các tổ chức tài chính, cũng không ảnh hưởng đến quá trình thanh toán qua hệ thống CUD.

Điều BIS thực sự ghi nhận không phải là quy mô thanh toán, mà là sự phân bố thời điểm thanh toán trong ngày. Nhóm nghiên cứu giải thích rằng khi tỷ lệ dự trữ bắt buộc giảm, chi phí cơ hội của việc giữ tiền trong tài khoản thanh toán tại ngân hàng trung ương có thể tăng lên. Nếu tổ chức tài chính ưu tiên đưa nguồn vốn dư thừa vào thị trường tài chính trước, lượng "thanh khoản" dành cho thanh toán trong ngày sẽ giảm, khiến thời điểm thanh toán bị đẩy muộn hơn.

Khác biệt giữa các nhóm tổ chức cũng được ghi nhận. Các tổ chức tài chính quy mô nhỏ phụ thuộc nhiều hơn vào thanh khoản biên và dòng tiền từ các tổ chức khác chuyển đến, trong khi các tổ chức quy mô vừa và lớn có xu hướng xử lý các khoản thanh toán giá trị lớn vào thời điểm tương đối muộn hơn trong ngày.

Hệ thống lưu ký chứng khoán trung ương mới (DCV), vận hành từ tháng 4/2024, cũng được đưa vào phân tích cùng với sự thay đổi về thời điểm thanh toán. Ngân hàng trung ương Colombia cho biết hệ thống mới này hỗ trợ việc lưu ký, thanh toán bù trừ chứng khoán liên quan đến trái phiếu chính phủ, đồng thời phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ.

Theo phân tích của nhóm nghiên cứu BIS, sau khi hệ thống DCV mới đi vào hoạt động, các giao dịch giá trị thấp được xử lý tương đối sớm hơn, trong khi giao dịch giá trị lớn lại bị chậm lại. Tổng giá trị thanh toán lũy kế tính đến 17h giảm từ mức tương đương phân vị thứ 90 xuống còn khoảng phân vị 70-80. Việc mở rộng sử dụng hợp đồng mua lại (repo) trong ngày làm giảm khối lượng thanh toán vào buổi sáng, nhưng lại được đánh giá là giúp nâng cao hiệu quả quản lý thanh khoản vào nửa cuối ngày làm việc.

Nghiên cứu của BIS không kết luận rằng việc hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc làm chậm thanh toán một cách đồng loạt ở mọi tổ chức tài chính. Theo nhóm nghiên cứu, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, mức độ sử dụng repo, khối lượng và giá trị giao dịch, cùng với việc cải tổ hệ thống DCV, đều tác động đến thời điểm thanh toán. Bình luận từ giới quan sát cho rằng mối quan hệ nhân quả giữa từng yếu tố này cần được nhìn nhận tách bạch, thay vì gộp chung thành một nguyên nhân duy nhất.