3-5 giây đăng, 1-2 giây xác minh: BIS công bố bằng chứng khái niệm trên XRP Ledger(XRP)

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) vừa công bố một bằng chứng khái niệm (proof of concept) sử dụng mạng lưới XRP Ledger (XRPL) nhằm xác minh nguồn gốc và tình trạng thay đổi của dữ liệu thống kê chính thức. Trong môi trường thử nghiệm có kiểm soát, độ trễ đăng tải được đo ở mức 3-5 giây, còn độ trễ xác minh dao động 1-2 giây.

BIS giới thiệu phương pháp này trong báo cáo nghiên cứu số 1374 mang tên "Verifiable official statistics: a blockchain-based approach", công bố ngày 2 tháng 9. Nhóm nghiên cứu cho biết đã chuẩn hóa bộ dữ liệu thống kê theo định dạng SDMX cùng từng chuỗi thời gian riêng lẻ, tạo mã băm (hash) cho mỗi phần, sau đó gộp nhiều mã băm thành một giá trị tổng hợp theo cấu trúc cây Merkle rồi ghi lên XRP Ledger.

Điểm cốt lõi của phương pháp này là dữ liệu thống kê gốc không được lưu trực tiếp trên blockchain. Sổ cái chỉ ghi lại gốc Merkle (Merkle root) - giá trị tổng hợp của cả lô dữ liệu - trong khi tệp SDMX được công bố sẽ chứa từng mã băm riêng lẻ cùng chứng chỉ có thể xác minh theo chuẩn W3C. Nhờ đó, người dùng có thể đối chiếu tệp dữ liệu với bản ghi trên sổ cái để xác nhận đơn vị phát hành cũng như việc dữ liệu có bị thay đổi sau khi công bố hay không.

SDMX là chuẩn trao đổi dữ liệu và siêu dữ liệu thống kê được các tổ chức quốc tế, cơ quan thống kê quốc gia và ngân hàng trung ương sử dụng phổ biến. Theo nhóm nghiên cứu, các chuẩn hiện có chủ yếu tập trung thống nhất cấu trúc và ý nghĩa dữ liệu, nên cần bổ sung thêm cơ chế độc lập để xác nhận tệp có đúng là do cơ quan phát hành gốc công bố và không bị chỉnh sửa trong quá trình lưu hành hay không.

Việc gộp nhiều bộ dữ liệu để ghi cùng lúc lên sổ cái giúp giảm chi phí ghi chép, nhưng nếu quy mô lô dữ liệu quá lớn, việc công bố các số liệu thống kê khẩn cấp có thể bị chậm trễ. Vì vậy, nghiên cứu cũng đưa ra một mô hình tối ưu hóa lô dữ liệu nhằm cân bằng giữa việc tiết kiệm chi phí và độ trễ đăng tải.

Bản triển khai được công bố là phần mềm thử nghiệm dùng để đăng tải và xác minh các thông điệp SDMX trên mạng thử nghiệm XRP Ledger DevNet. Hệ thống áp dụng mã băm SHA-3-512 cho tệp XML đã chuẩn hóa, đồng thời đưa giá trị tham chiếu giao dịch vào phần tử Source trong tệp SDMX. Phần mềm này còn có tính năng công bố chọn lọc, cho phép xác minh riêng một số phần tử Series thay vì toàn bộ tệp.

Chi tiết nghiên cứu được trình bày đầy đủ trong báo cáo số 1374 mà BIS công bố ngày 2 tháng 9.

Tuy nhiên, BIS lưu ý rằng các quan điểm trong báo cáo là của riêng các tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường chính thức của BIS hay các ngân hàng trung ương thành viên.

Do đó, chưa có cơ sở để xem nghiên cứu này là việc BIS chính thức áp dụng XRP hay đưa vào hạ tầng thống kê thương mại. Các vấn đề như lịch sử điều chỉnh số liệu thống kê, việc mất hoặc thay đổi khóa của đơn vị phát hành, sự cố truy cập sổ cái, và phạm vi trách nhiệm của đơn vị vận hành đều cần được xác định riêng trước khi triển khai trong thực tế.

Blockchain có thể giúp xác nhận liệu một tệp dữ liệu có bị thay đổi sau khi công bố hay không, nhưng không đảm bảo độ chính xác của số liệu ngay từ khi được tạo ra trong nội bộ cơ quan thống kê. Nhóm nghiên cứu cho biết hướng phát triển tiếp theo có thể bao gồm ứng dụng bằng chứng không tiết lộ thông tin (zero-knowledge proof), xác minh tự động bằng tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI agent), cũng như mở rộng sang các định dạng dữ liệu có cấu trúc khác như XBRL. Tuy nhiên, báo cáo không đưa ra lộ trình áp dụng cụ thể tại bất kỳ tổ chức nào.